Ustawa antyaborcyjna - analiza prawna

17 kwietnia 2020
hello world!

W Sejmie kolejny raz znalazła się "Ustawa Antyaborcyjna", a dokładniej jej projekt, tj. projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży („Zatrzymaj aborcję”). W jego treści możesz przeczytać, że zakłada on uchylenie przepisu, który dopuszcza w Polsce "aborcję eugeniczną". Pod tym pojęciem kryją się dwa przypadki jej dopuszczalności.

Pierwszym z nich jest usunięcie płodu dziecka przez wzgląd na duże prawdopodobieństwo, że po narodzinach będzie ciężko i nieodwracalnie upośledzone. W drugim zaś chodzi o nieuleczalną chorobę, która po urodzeniu będzie zagrażać jego życiu.

Etap projektu

I czytanie

Nr posiedzenia: 10

Skierowano do: Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia

Głosowanie: Wniosek o niezwłoczne przystąpienie do drugiego czytania

Wynik: 68 za, 375 przeciw, 7 wstrzymało się (głos. nr 10)

Głosowanie: Wniosek o odrzucenie projektu ustawy

Wynik: 187 za, 254 przeciw, 10 wstrzymało się (głos. nr 9)

Czym jest aborcja eugeniczna?

W dniu 10 stycznia 2018 r. odbyło się pierwsze posiedzenie dotyczące zaostrzenia prawa aborcyjnego. Terminu "aborcja eugeniczna" używali politycy będący przeciwnikami aborcji, tak np.

Poseł PiS, Janusz Śniadek - Dla mnie (…) priorytetem jest ustawa ograniczająca prawo do tzw. aborcji eugenicznej. Z przyczyn etycznych nie mogę się zgodzić na sytuację, w której z powodu podejrzenia wad płodu można dokonać aborcji. Dziś nazywa się to kompromisem, a dla mnie to nie do przyjęcia.

Prezydent Polski, Andrzej Duda - Na pewno podpiszę ustawę zakazującą aborcji eugenicznej, gdy tylko Sejm ją przegłosuje i trafi ona na moje biurko.

Teraz kolejny raz Sejm zajął się tym projektem obywatelskim.

Czym jest eugenika?

Poglądy to rzecz indywidualna i każdy ma prawo wyrażać swoje zdanie. By jednak w pełni zrozumieć, dlaczego pojęcie "aborcja eugeniczna" stało się bardzo kontrowersyjne, należy cofnąć się do roku 1869. To właśnie w tamtym czasie Francisco Galton, kuzyn Karola Darwina, wprowadził do obiegu naukowego termin "eugeniki".

Pojęcie to oznacza osobę "dobrze urodzoną", tj. mającą najlepsze warunki na urodzenie i życie. Istotnym czynnikiem był więc dobór naturalny partnera lub partnerki, który pozwoli produktywnie się rozmnażać. Zdaniem Galtona wszystko zaczynało się od wyboru odpowiedniej jednostki do reprodukcji. Decyzję dokonywano na podstawie predyspozycji do przekazywania potomstwu pożądanych dla danego gatunku genów.

Kilka lat później Francisco Galton wyróżnił dwa typy eugeniki:

  • pozytywną - zachęcała ona do reprodukcji jedynie osobników o cechach pożądanych,
  • negatywną - uniemożliwiającą rozmnażanie się osobników o cechach niepożądanych.

Używanie pojęcia "aborcji eugenicznej" jest o tyle kontrowersyjne, że w historii za przykład eugeniki negatywnej uznano działania Adolfa Hitlera podczas II Wojny Światowej.

Ustawa antyaborcyjna - dlaczego projekt powrócił do Sejmu?

Projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i dopuszczalności przerywania ciąży wniesiono do Sejmu w dniu 30 listopada 2017 r. Dokonał tego Komitet Inicjatywy Ustawodawczej "Zatrzymaj Aborcję". Celem instytucji była zmiana ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. W tamtym okresie nie udało się jednak zakończyć prac nad projektem.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli, niezakończone projekty podlegają rozpatrzeniu przez Sejm następnej kadencji, bez ponownego wnoszenia. Tak więc Sejm IX kadencji miał obowiązek zająć się projektem pozostawionym przez Sejm VIII kadencji.

W tej samej ustawie znajduje się również art. 13, który wskazuje, że pierwsze czytanie projektu nie może się odbyć później niż w terminie 6 miesięcy od daty pierwszego posiedzenia Sejmu. Z tego powodu pierwsze czytanie projektu zaplanowano na 10 posiedzenie Sejmu, które odbyło się dnia 15 i 16 kwietnia 2020 r.

Uzasadnienie projektu

Projektodawcy argumentują swoje działania tym, że zgodnie z art. 38 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej każdy człowiek posiada prawną ochronę życia. Ustawa zasadnicza nie różnicuje człowieka na osobę narodzoną i nienarodzoną (poczętą). Nie istnieje więc początkowa i końcowa granica działania konstytucyjnej ochrony człowieka. Znaczy to tyle, że polskie prawo chroni życie człowieka od początku jego istnienia aż do naturalnej śmierci. Punktem zapalnym pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami tego projektu jest ocena, kiedy zaczyna się  "początek istnienia".

Głównym celem projektu będzie więc uchylenie aktualnie obowiązującego art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (dalej jako: upr). W tym przepisie ustawodawca zezwala na przerwanie ciąży z powodu podejrzenia choroby lub niepełnosprawności dziecka. Zdaniem projektodawców, dzięki temu zabiegowi zniknie uregulowanie, które uchybia art. 38, art. 68 ust. 3, art. 69 i art. 72 Konstytucji RP.

Przepisy Konstytucji, którym "uchybia" aborcja eugeniczna

Pierwszy z nich był cytowany wyżej, więc zajmę się przytaczaniem kolejnych.

Art. 68 ust. 3

  1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.
  2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa.
  3. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.
  4. (...) są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.
  5. (...) popierają rozwój kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

Art. 69

Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Art. 72

  1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
  2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
  3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.
  4. Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.

Ustawa antyaborcyjna a przypadki legalnej aborcji

W stanie prawnym obowiązującym na dzień dzisiejszy, tj. dnia 17 kwietnia 2020 r., zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży przerwanie ciąży jest dopuszczalne, gdy:

  • ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej (tzw. przesłanka medyczna),
  • badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (tzw. przesłanka eugeniczna),
  • zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego (tzw. przesłanka kryminalna).

W pierwszych dwóch przypadkach ustawodawca dopuszcza przerwanie ciąży aż do momentu osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej. W ostatnim przypadku aborcję dopuszcza się w przypadku, gdy od początku ciąży (momentu zgwałcenia) upłynęło nie więcej niż 12 tygodni.

Projekt zakłada eliminację jedynie przesłanki eugenicznej. Art. 38 Konstytucji RP jest podstawą do tego, by zapewnić każdemu człowiekowi ochronę życia. Zdaniem projektodawców sformułowanie "każdy człowiek" mieści w sobie pojęcie "życia ludzkiego", a to zaś jest niezależne od cech różnicujących takich jak:

  • etap życia,
  • proces biologiczny,
  • jakość życia.

Tak więc, zdaniem projektodawców, ochrona powinna rozciągać się również na byty posiadające w sobie genom ludzki, czyli płody.

Ustawa antyaborcyjna a Trybunał Konstytucyjny

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (dalej jako: TK) mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Zgodnie z orzeczeniem TK wydanym 28 maja 1997 r. w demokratycznym państwie prawnym zakaz naruszania życia ludzkiego, w tym życia dziecka poczętego wynika z norm o charakterze konstytucyjnym. W takiej sytuacji ustawodawca zwykły nie może więc być uprawniony do decydowania o warunkach obowiązywania takiego zakazu, czyniąc tym samym normy konstytucyjne normami o charakterze warunkowym. Nie może w szczególności uzależniać go od regulacji zawartych w ustawach zwykłych.

W wyroku TK z dnia 30 września 2008 r. czytamy zaś, iż nie ma wątpliwości, że życie człowieka nie podlega wartościowaniu ze względu na jego wiek, stan zdrowia, przewidywany czas jego trwania, ani ze względu na jakiekolwiek inne kryteria. W dalszej części TK podkreślił również, że zdecydowanie nieakceptowane w demokratycznym państwie prawnym, realizującym zasady sprawiedliwości społecznej i chroniącym życie oraz niezbywalną godność człowieka, byłoby ograniczenie prawnej ochrony życia człowieka w celu ochrony dóbr lokujących się niżej w hierarchii konstytucyjnej, np. własności i innych praw majątkowych, moralności publicznej, ochrony środowiska czy nawet zdrowia innych ludzi.

Ponadto w wyroku z dnia 7 stycznia 2004 r. TK orzekł, że już w pierwszym z przepisów konstytucyjnych dotyczących wolności i praw osobistych zdaje się przesądzać o nadrzędności życia ludzkiego w hierarchii wartości chronionych przez prawo. Skłania ona jednocześnie do przyjęcia w procesie stanowienia prawa dyrektywy interpretacyjnej, wedle której wszelkie możliwe wątpliwości co do ochrony życia ludzkiego powinny być rozstrzygane na rzecz tej ochrony (in dubio pro vita humana) (…). Fakt, iż ochrona życia zapewniana jest każdemu bez wyjątku człowiekowi oznacza także, iż niedopuszczalne byłoby różnicowanie wartości ludzkiego życia w zależności od np. pozycji społecznej albo wieku konkretnej osoby. Jest to bowiem ochrona życia jako takiego, bez względu na społeczną wartość, jaką przedstawia.

Wyrok TK z 22 października 2020 r.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 października 2020 r. (sygn. akt K 1/20) "art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78, z 1995 r. Nr 66, poz. 334, z 1996 r. Nr 139, poz. 646, z 1997 r. Nr 141, poz. 943 i Nr 157, poz. 1040, z 1999 r. Nr 5, poz. 32 oraz z 2001 r. Nr 154, poz. 1792) jest niezgodny z art. 38 w związku z art. 30 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."

Ustawa antyaborcyjna i jej zwolennicy

Podobne stanowisko, do tego, jakie przedstawił TK w powyższych wyrokach, reprezentują również persony mające swój wkład w rozwój polskiego prawodawstwa. Tak np. prof. Andrzej Zoll w swojej opinii prawnej w sprawie oceny konstrukcji i skutków prawnych projektu zmiany art. 30 i 38 Konstytucji RP podkreślił, że życie człowieka jako przedstawiciela gatunku, ale przede wszystkim jako odrębnej istoty posiadającej zdeterminowane cechy jednostkowe, jest procesem i ten proces niewątpliwie rozpoczyna się z chwilą poczęcia. Z tą chwilą możemy mówić o człowieku z jego przyrodzoną i niezbywalną godnością i z wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami, także dla obowiązków władz publicznych, w tym ustawodawczych.

W dalszej wypowiedzi podkreślił on również, że prawo do ochrony życia i zdrowia, jak również wspomniana przez niego wolność od bycia przedmiotem eksperymentów naukowych, niesłużących zdrowiu, nie może być wyłączona, jak również ograniczona w żadnej fazie życia człowieka. Zdaniem profesora, art. 4a ust 1 pkt 2 upr sprawia wrażenie dopuszczenia do eugenicznej selekcji rodzących się dzieci.

W podobnym tonie wypowiadali się także T. Smyczyński, T. Sroka, M. Safjan, L. Bosek, J. Roszkiewicz.

Ustawa antyaborcyjna i jej przeciwnicy

  • Aborcja schodzi do "podziemia"

Dr Aleksandra Jodko - Jeśli możemy nie narażać kogoś na cierpienie, to tego nie robimy. Nie możemy kazać kobiecie usunąć ciąży, nawet wtedy, gdy jest pewność, że dziecko urodzi się martwe. Dlaczego mielibyśmy więc kazać jej rodzić? Nie możemy żądać od nikogo heroizmu. Tym, którzy proponują kobietom takie rozwiązania, życzę spotkania z 13-latką w ciąży, która ma urodzić dziecko swojemu ojcu, który ją zgwałcił, lub rozmowy z 15-latką, która musi donosić ciążę, choć wie, że dziecko nie przeżyje porodu. Jasne, że lepiej, by aborcji w ogóle nie było. Ale...

  • Poziom edukacji seksualnej i dostępność do antykoncepcji jest na niskim poziomie

Dr Aleksandra Jodko - Poziom edukacji seksualnej jest w polskich szkołach beznadziejny. Podobnie jak dostępność antykoncepcji. W Polsce, jeśli nastolatka chce rozpocząć współżycie, musi zgłosić się do rodzica lub opiekuna, potem razem z nim iść do lekarza, znaleźć takiego, który wypisze receptę na środki antykoncepcyjne, potem znaleźć aptekarza, który tę antykoncepcję sprzeda. Dla porównania, w Norwegii idzie do apteki, a tam dostaje antykoncepcję za darmo oraz stosowne broszury edukacyjne. Paradoksalnie średni wiek inicjacji seksualnej w Norwegii jest o kilka lat wyższy niż w Polsce. Jeżeli nie edukujemy, a w Polsce się nie edukuje, to my, dorośli, odpowiadamy za błędy.

  • W Polsce większość ludzi to katolicy, a katolicyzm sprzeciwia się antykoncepcji

Prof. Romuald Dębski - Zabrania też wiernym usuwania ciąży. Musimy mieć świadomość, w jakim kraju żyjemy, a żyjemy w kraju o dominującej orientacji katolickiej, ale prawda jest taka, że ciążę usuwają często kobiety, które chwilę później idą do kościoła. Katoliczki przerywają ciążę. Pamiętam taką sytuację, gdy poseł ZChN klęczał przede mną i płakał, i prosił o przerwanie ciąży jego żony. Ta kobieta była chora i rzeczywiście ciąża mogłaby stanowić dla niej jakieś zagrożenie.

Poszanowanie godności ludzkiej a prawo do aborcji

Zgodnie z art. 30 Konstytucji RP władze publiczne mają obowiązek zapewnić ochronę i poszanowanie godności ludzkiej. Zdaniem projektodawców godność ta powinna być realizowana także w przypadku ochrony życia osób ciężko chorych i niepełnosprawnych. Z tego powodu kolejnym zadaniem państwa powinno być zapewnienie takim osobom należytej opieki zdrowotnej i warunków bytowych.

Zwolennicy ustawy antyaborcyjnej podkreślają, że dopuszczalność "aborcji eugenicznej" stanowi rażące naruszenie wspomnianego artykułu.

L. Bosek - zasadniczo istnieje tożsamość zakresowa norm gwarantujących godność i życie człowieka. W konstytucyjnym systemie wartości nie można uznać za dopuszczalne segregacji istot ludzkich na posiadające godność́ ludzką i tej godności nieposiadające, a przez to niezasługujące na równą ochronę̨ wartości ich życia.

Podobne stwierdzenia można znaleźć w wyroku TK z dnia 30 września 2008 r. (sygn. akt K 44/07).

Ochrona płodu a orzecznictwo RP

TK wydając wyrok w dniu 28 maja 1997 r. (sygn. akt K 26/96) podkreślił, że ochronę prenatalnego etapu życia człowieka (płodu) gwarantuje także art. 2 Konstytucji RP. W tymże orzeczenie TK podkreślił, że demokratyczne państwo prawa jako naczelną wartość stawia człowieka i dobra dla niego najcenniejsze. Dobrem takim jest życie, które w demokratycznym państwie prawa musi pozostawać pod ochroną konstytucyjną w każdym stadium jego rozwoju. (…) Dotyczy to także fazy prenatalnej.

Co ciekawe, w tymże orzeczeniu TK podkreślił, że macierzyństwo jest wartością konstytucyjną, która nie może oznaczać zarówno wyłączenia ochrony interesów matki, jak również interesów dziecka poczętego, a w szczególności jego życia.  Bez życia dziecka (płodu) „relacja macierzyństwa zostałaby przerwana”.

Zdaniem M. Zdyba, pełniącego rolę sędziego-sprawozdawcy w sprawie TK (sygn. akt K 14/03), przerwanie ciąży w sposób konieczny łączy się więc z pozbawieniem życia rozwijającego się płodu. Niewątpliwie przyjęta przez Trybunał interpretacja zasady państwa prawnego prowadziła słusznie do uznania nienaruszalności – co do zasady – prawa do życia, jako najbardziej podstawowego prawa wywodzonego dziś z godności człowieka. Prawo do życia należałoby uznać za fundamentalną zasadę idei godności człowieka. Należy je uznać za nienaruszalne od momentu poczęcia aż do naturalnej śmierci.

Sąd Najwyższy również przychylił się do poglądów przytaczanych w niniejszym artykule. W uchwale z dnia 26 października 2006 r. (sygn. akt I KZP 18/06) podkreślił on, że nie ma żadnych wątpliwości co do faktu, że „życie i zdrowie ludzkie od chwili poczęcia do śmierci są dobrami chronionymi”.

Projektodawcy mają więc za sobą silną linię orzeczniczą kreowaną na przełomie ostatnich 20 lat.

Uznanie aborcji a orzecznictwo UE

W polskim orzecznictwie nie ma wyroków, które postrzegałyby aborcję inaczej niż wyżej przedstawione. Inaczej sprawa ma się w kontekście europejskim. W wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 lipca 2004 r. zaprezentowano dotychczasowe orzecznictwo Europejskiej Komisji Praw Człowieka w kwestii prawa dziecka nienarodzonego do ochrony życia przewidzianej w art. 2 Konwencji Praw Dziecka.

Prawo chroni "każde dziecko", oprócz nienarodzonych (Wielka Brytania)

Europejska Komisja Praw Dziecka uznała, iż termin „każdy”, tj. z ang. "everyone" zawarty w art. 2 Konwencji nie obejmuje życia nienarodzonego dziecka. Komisja rozważała następujące możliwości, tj. art. 2 Konwencji Praw Dziecka:

  • nie obejmuje swą ochroną płodu w żadnych okolicznościach,
  • obejmuje prawo płodu do życia, ale z pewnymi ograniczeniami,
  • gwarantuje absolutne prawo do życia płodu.

Wyrok: Komisja jednoznacznie wyłączyła trzecią z wyżej wymienionych opcji interpretacyjnych. Swoją decyzje argumentowała potrzebą ochrony życia matki. Podkreśliła przy tym, że prawo krajowe państw należących do Konwencji regulujące dopuszczalność aborcji ewoluuje od lat 50 i ostatecznie dąży do rozszerzenia dopuszczalności przerywania ciąży (decyzja z dnia 13 maja 1980 r., skarga nr 8416/79).

Aborcja matki wbrew woli ojca (Norwegia)

Komisja Praw Dziecka stwierdziła, że nie ma obowiązku rozstrzygać, czy płód może korzystać z pewnego zakresu ochrony na podstawie art. 2 Konwencji. W tej samej decyzji nie wykluczyła jednak, że w pewnych okolicznościach taka ochrona może przysługiwać. Nie ma znaczenia, czy w państwach będących stronami Konwencji istnieją znaczne rozbieżności opinii co do tego "czy i w jakim zakresie art. 2 Konwencji chroni życie nienarodzone.” Ostatecznie Komisja podała, że w obszarach regulacji dotyczących tak delikatnych spraw państwa powinny mieć swobodę wyboru.

Wyrok: Samodzielna decyzja matki dziecka o przeprowadzeniu aborcji wbrew woli ojca, podjęta zgodnie z prawem norweskim, nie przekracza granic wspomnianej swobody w regulowaniu przedmiotowej kwestii (decyzja z dnia 19 maja 1992 r., skarga nr 17004/90).

Życie dziecka ograniczone przez prawa i interesy matki (Włochy)

Dziecko nienarodzone nie jest postrzegane jako „osoba” bezpośrednio chroniona przez art. 2 Konwencji, a jeśli nienarodzony ma zapewnione „prawo do życia”, jest ono w sposób dorozumiany ograniczone prze prawa i interesy matki. Niemniej jednak organy Konwencji w swoim orzecznictwie nie wykluczyły możliwości objęcia życia nienarodzonego ochroną w pewnych okolicznościach. Miało to miejsce chociażby poprzez wyraźne stwierdzenie, że art. 8 ust. 1 Konwencji nie może być rozumiany w ten sposób, że ciąża i jej przerwanie są zasadniczo wyłączną sprawą życia prywatnego matki dziecka (decyzja z dnia 5 września 2002 r., skarga nr 50490/99).

Ustawa antyaborcyjna a prawo międzynarodowe

Projektodawcy podkreślają, że Polska nie podpisała żadnych umów międzynarodowych, które nałożyłyby na nią obowiązek legalizacji aborcji w jakimkolwiek zakresie.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych możemy przeczytać, że „każda istota ludzka ma przyrodzone prawo do życia. Prawo to powinno być chronione przez ustawę. Nikt nie może być samowolnie pozbawiony życia”. Biorąc pod uwagę treść art. 24 i 26 wspomnianego paktu, można stwierdzić, że aborcja stanowi rodzaj dyskryminacji na podstawie urodzenia lub statusu. Taką argumentację projektodawcy argumentują tym, że pojęcie "życia ludzkiego" nie jest podzielone na konkretne etapy, a co za tym idzie - jest chronione stale.

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych - przepisy

Art. 1

  1. Wszystkie narody mają prawo do samostanowienia. Z mocy tego prawa swobodnie określają one swój status polityczny i swobodnie zapewniają swój rozwój gospodarczy, społeczny i kulturalny.
  2. Wszystkie narody mogą swobodnie rozporządzać dla swoich celów swymi bogactwami i zasobami naturalnymi bez uszczerbku dla jakichkolwiek zobowiązań wynikających z międzynarodowej współpracy gospodarczej, opartej na zasadzie wzajemnych korzyści, oraz z prawa międzynarodowego. W żadnym przypadku nie można pozbawiać narodu jego własnych środków egzystencji.
  3. Państwa-Strony niniejszego Paktu, włącznie z Państwami odpowiedzialnymi za administrację terytoriów niesamodzielnych i terytoriów powierniczych, będą popierały realizację prawa do samostanowienia i będą szanowały to prawo zgodnie z postanowieniami Karty Narodów Zjednoczonych.

Art. 24

  1. Każde dziecko, bez żadnej dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, język, religię, pochodzenie narodowe lub społeczne, sytuację majątkową lub urodzenie, ma prawo do środków ochrony, jakich wymaga status małoletniego, ze strony rodziny, społeczeństwa i Państwa.
  2. (...) powinno być zarejestrowane niezwłocznie po urodzeniu i posiadać nazwisko.
  3. (...) ma prawo do nabycia obywatelstwa.

Art. 26

Wszyscy są równi wobec prawa i są uprawnieni bez żadnej dyskryminacji do jednakowej ochrony prawnej. Jakakolwiek dyskryminacja w tym zakresie powinna być ustawowo zakazana oraz powinna być zagwarantowana przez ustawę równa dla wszystkich i skuteczna ochrona przed dyskryminacją z takich względów, jak: rasa, kolor skóry, płeć, język, religia, poglądy polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, sytuacja majątkowa, urodzenie lub jakiekolwiek inne okoliczności.

Wyrok śmierci na kobiecie ciężarnej a zakaz aborcji

Innym przykładem przytaczanym przez zwolenników ustawy antyaborcyjnej jest art. 6 ust. 5 wspomnianego wyżej Paktu. Tam też możemy przeczytać, że istnieje zakaz wykonywania wyroku śmierci na kobiecie ciężarnej. Ich zdaniem taki zapis jest konsekwencją uznania niezależnego statusu dziecka nienarodzonego w odniesieniu do jego matki. Celem takiego zabiegu ma być uratowanie życia niewinnego dziecka i uwzględnienie jego interesów.

Komitety ONZ o aborcji

Innego zdania był Komitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet ONZ, który wzywał państwa do legalizacji przerywania ciąży co najmniej w kilku przypadkach (wspomnianych wyżej). W jego opinii sankcje karne wobec kobiet, decydujących się na przerwanie ciąży, naruszają prawo do ochrony zdrowia, a także godność kobiety.

Komitet Praw Dziecka w swojej uwadze ogólnej nr 15 na temat prawa dziecka do życia w zdrowiu na najwyższym możliwym poziomie zachęcał do rozważenia umożliwienia dzieciom wyrażania zgody na pewne zabiegi i interwencje medyczne bez konieczności uzyskiwania zgody rodzica lub opiekuna, na przykład test na obecność wirusa HIV oraz na korzystanie z usług w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, w tym edukacji i poradnictwa na temat zdrowia seksualnego, antykoncepcji i bezpiecznej aborcji.

Inny komitet tej samej organizacji, tj. Komitet ds. Osób niepełnosprawnych podkreślił, że "aborcja eugeniczna" stanowi dyskryminację osób z niepełnosprawnościami i stwierdził, że aborcja z powodu wad podejrzewanych u dziecka poczętego jest sprzeczna z Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych.

W obu przypadkach należy jednak stwierdzić, że komitety nie stanowią źródeł prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu Konstytucji RP i jako takie nie mają wpływu na treść obowiązującego prawa.

Ustawa antyaborcyjna a inne regulacje ustawowe

Zwolennicy projektu w obronie swoich racji przytaczają następujące przepisy:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka, dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 tejże ustawy Rzecznik Praw Dziecka działa na rzecz ochrony prawa do życia i ochrony zdrowia dzieci.

Zgodnie z art. 157a ustawy Kodeks karny uszkodzenie ciała dziecka poczętego lub spowodowanie u niego rozstroju zdrowia zagrażającego życiu podlega karze. Kodeks karny nie różnicuje zakresu ochrony dziecka ze względu na jego wiek, stan zdrowia czy okoliczności poczęcia. Istnieje jedynie przepis zaostrzający wymiar kary, jeżeli przestępstwa aborcyjne, tj. art. 152 i art. 153 kk zastosowano na dziecku poczętemu, które osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej.

Zgodnie z art. 4461 ustawy Kodeks cywilny z chwilą urodzenia, dziecko może żądać naprawienia szkód dokonanych przed urodzeniem, także od swej matki. W art. 927 § 2 kc można znów przeczytać, że dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą, o ile urodzi się żywe.

Zgodnie z art. 182 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, istnieje możliwość ustanowienia kuratora dla dziecka poczętego, lecz jeszcze nieurodzonego, jeżeli jest to potrzebne do strzeżenia przyszłych praw dziecka.

Źródła:

  • Druk sejmowy nr 2146/VIII kadencja,
  • Dz. U. z 2018 r. poz. 2120,
  • Druk sejmowy nr 36/IX kadencja,
  • Dz. U. Nr 17, poz. 78 ze zm.,
  • Orzecznictwo Europejskiego trybunału Praw Człowieka
  • Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego
  • ordoiuris.pl (Opracowanie dr Marcina Olszówki i r.pr. Bartosza Zalewskiego)
  • wprost.pl (Artykuł Agaty Jankowskiej i Marty Bratkowskiej)
chevron-down
Copy link