Uznanie długu – czym jest i dlaczego wierzycielowi powinno na nim zależeć

W dużym uproszczeniu – uznaniem długu (roszczenia) nazywamy przyznanie dłużnika, że jest świadomy istnienia jego zobowiązania wobec wierzyciela. Należy wspomnieć, że w przepisach polskiego prawa próżno szukać definicji tej instytucji, nie mówiąc o jej kompleksowej regulacji. Więcej informacji dają nam orzeczenia sądów oraz stanowisko przyjmowane przez przedstawicieli doktryny.

Uznanie długu przez dłużnika znacznie ułatwia wierzycielowi odzyskanie swojej własności. Głównie przez to, że niesie za sobą doniosłe skutki prawne. Są one niewątpliwie korzystne także dla dłużników, bowiem pozwalają uniknąć konsekwencji podstępnego działania wierzycieli i firm windykacyjnych.

Typy uznania roszczenia

Możemy wyróżnić dwa typy uznania roszczenia: właściwe oraz niewłaściwe.

• Uznanie właściwe ma formę umowy między dłużnikiem a wierzycielem, w której fundamentalne jest oświadczenie dłużnika o istnieniu swojego długu wobec wierzyciela.

• Uznanie niewłaściwe może przyjmować wiele postaci. W literaturze (M. Pyziak-Szafnicka: Uznanie długu, Łódź 1995, s. 113) wskazuje się – jako element treści uznania niewłaściwego – by z określonego aktu wynikało „w sposób niewątpliwy przekonanie dłużnika o tym, że spoczywa na nim dług”. Bardzo trafnie ujmuje to zagadnienie Sąd Najwyższy w wyroku z 11 sierpnia 2011 r., I CSK 703/10  Zauważa on, że:  uznanie niewłaściwe polega na tym, że dłużnik nie składa wprawdzie wyraźnego oświadczenia o uznaniu roszczenia, lecz na podstawie objawów jego zachowania kontrahent może zasadnie przyjmować, że dłużnik ma świadomość ciążącego na nim zobowiązania i ma zamiar dobrowolnego spełnienia świadczenia

Tak więc skuteczność uznania długu nie jest uzależniona od żadnej szczególnej formy. Oczywiście z perspektywy wierzyciela bardziej korzystne jest otrzymanie uznania długu na piśmie. Ułatwia to m.in. dochodzenie swojej wierzytelności przed sądem. Ponadto forma pisemna jest niezbędna do powstania pewnych skutków uznania roszczenia.

Kolejną ważną cechą uznania długu jest fakt, że dłużnik może dokonać go nawet nieświadomie, ponieważ wola dłużnika nie wpływa na skuteczność dokonanego przez niego uznania, którego nie można cofnąć, ani odwołać, nawet w przypadku późniejszego uświadomienia sobie przez dłużnika jakie konsekwencje niosą jego wcześniejszego działania.

Co przyjmuje się za uznanie długu?

Instytucja uznania długu nie jest kompleksowo uregulowana w prawie. W żadnym kodeksie ustawodawca nie wskazuje przykładów zachowań dłużnika, które mogą być przyjęte za uznanie roszczenia. Dlatego bardzo ważna jest analiza orzecznictwa.  Za uznanie długu, poza jasnym oświadczeniem dłużnika, można przyjąć takie jego czynności jak:

• prośby skierowane do wierzyciela, np. o zwolnienie z należności, rozłożenie jej na raty, zwolnienie z obowiązku płacenia odsetek, odroczenie terminu płatności;

• zapłata części długu (przy założeniu, że dłużnik nie kwestionuje pozostałej część należności);

• zapłata odsetek;

• ustanowienie zabezpieczenia;

• potwierdzenie salda;

• zawarcie z wierzycielem ugody dotyczącej roszczenia

Jakie konsekwencje wiążą się z uznaniem długu?

• przerwanie biegu terminu przedawnienia;

• zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, w zależności od okoliczności danej sprawy, uznanie długu może być uznane za zrzeczenie się przez dłużnika z prawa do korzystania z zarzutu przedawnienia. Ma to także zastosowanie w sytuacji, kiedy uznanie roszczenia nastąpiło po przedawnieniu roszczenia.

• sytuacja dowodowa wierzyciela w postępowaniu ulega znacznemu polepszeniu, jako że dłużnikowi trudno będzie wykazywać, że zobowiązanie nie istnieje.

• jeżeli dłużnik w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty uznał zobowiązanie i zrobił to w formie pisemnej, to zgodnie z art. 485 §1 pkt 3) Kodeksu postępowania cywilnego, otwiera wierzycielowi ścieżkę do dochodzenia swojego roszczenia w postępowaniu nakazowym, które w porównaniu z postępowaniem zwykłym znacznie wzmacnia jego pozycję, i w sposób oczywisty pogarsza sytuację dłużnego.

Uznanie roszczenia – dla kogo ważne?

Podsumowując – uznanie roszczenia ważną instytucją w prawie cywilnym, o której powinni pamiętać zarówno wierzyciele, jak i dłużnicy, ponieważ może odegrać bardzo istotną rolę w ich sprawie.