Wymuszanie zeznań przez funkcjonariusza publicznego

2 sierpnia 2019
/

Wymuszanie zeznań przez funkcjonariusza publicznego należy do przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Zostało ono uregulowane w art. 246 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”). Przepis ten stanowi, że funkcjonariusz publiczny lub ten, który działając na jego polecenie w celu uzyskania określonych zeznań, wyjaśnień, informacji lub oświadczenia stosuje przemoc, groźbę bezprawną lub w inny sposób znęca się fizycznie lub psychicznie nad inną osobą, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Istota wymuszania zeznań

Artykuł 246 kk, ustalający karalność za wymuszanie zeznań przez funkcjonariusza, chroni prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, a także godność, wolność, nietykalność cielesną i zdrowie człowieka. Bezpośrednim przedmiotem ochrony jest również zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania. Podmiotem przestępstwa jest funkcjonariusz publiczny (w rozumieniu art. 115 § 13 kk) lub osoba działająca na jego polecenie. 

Czynność wymuszania zeznań polega na stosowaniu przemocy (zarówno wobec osoby, jak i przemoc pośrednia, wywierana na osobie przez oddziaływanie na jej otoczenie), groźby bezprawnej (w rozumieniu art. 115 § 12 kk) lub znęcania się fizycznego lub psychicznego nad osobą składającą zeznania lub wyjaśnienia. Osobą taką może być np. świadek, podejrzany lub oskarżony. Użyte w art. 246 kk sformułowanie „w inny sposób” prowadzi do wniosku, że przemoc oraz groźba bezprawna to jedynie niektóre elementy „znęcania się”.

Przemoc, groźba lub znęcanie się

Zachowanie sprawcy przestępstwa opisanego w art. 246 kk nie musi ograniczać się do przymusu bezpośredniego. Może ono również polegać na zastosowaniu przemocy pośredniej. Będzie to przymus wywierany poprzez oddziaływanie na otoczenie danej osoby, np. zatrzymanie samochodu osobie, która jechała złożyć zeznania lub zastawienie drogi świadkowi udającemu się na przesłuchanie.

Natomiast groźba, o której mowa w art. 246 kk, obejmuje obok groźby popełnienia przestępstwa (czyli groźby karalnej z art. 190 § 1 kk, stanowiącej samoistne przestępstwo), także groźbę spowodowania postępowania karnego (np. groźbę zawiadomienia odpowiednich organów o popełnionym w przeszłości czynie zabronionym) lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego najbliższym (szantaż).

W sytuacji, gdy czyn sprawcy wypełnia jednocześnie znamiona wymuszania zeznań, jak i czynu, o którym mowa w art. 207 kk (znęcanie się), zastosowanie powinien znaleźć wyłącznie jeden z tych przepisów. Nie ma możliwości przyjęcia kumulatywnego zbiegu przepisów ustawy. Art. 246 kk jest bowiem przepisem pochłaniającym (lex consumens), i tym samym wyłączy zastosowanie art. 207 kk. Podobnie przedstawia się karalność w sytuacji, gdy sprawca tym samym czynem wypełnia ustawowe znamiona art. 246 kk i art. 247 kk (znęcanie się nad osobą pozbawioną wolności). Wówczas również zastosowanie powinien mieć wyłącznie jeden z tych przepisów, pochłaniając drugi z nich.

Przeczytaj również:
Przesłuchanie świadka, którym jest dziecko

Niedozwolone sposoby przesłuchania

Przepis ten wiążę się z treścią art. 171 § 5 ustawy Kodeks postępowania karnego (dalej jako „kpk”), który stanowi, że niedopuszczalne jest wpływanie na wypowiedzi osoby przesłuchiwanej za pomocą przymusu lub groźby bezprawnej oraz stosowanie hipnozy albo środków chemicznych lub technicznych wpływających na procesy psychiczne osoby przesłuchiwanej albo mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu w związku z przesłuchaniem.

Przesłuchanie może być prowadzone w dowolny sposób, pod warunkiem, że nie przekroczy dwóch granic:

  1. pierwsza z nich dotyczy ograniczenia swobody wypowiedzi poprzez naruszenie jej ciągłości i spontaniczności - ma to miejsce np. w sytuacji, gdy osoba przesłuchiwana skupia się na negowaniu sugestii osoby dokonującej przesłuchania zamiast tego, co chciał powiedzieć na temat zdarzenia); 
  2. druga z nich oznacza wyłączenie swobody wypowiedzi przesłuchiwanego (przesłuchujący  wypowiada to, czego nie chciał dobrowolnie powiedzieć, pod wpływem przymusu przesłuchującego); podstawowym środkiem wymuszenia w ten sposób relacji przesłuchiwanego będzie oddziaływanie za pomocą groźby i przymusu.

Dopuszczalne jest natomiast zachęcanie do powiedzenia prawdy i przyznania się przez przesłuchiwanego na podstawie przedstawionych mu dowodów przemawiających za jego winą. Od osób przesłuchujących wymaga się zachowania zgodnego z etyką danego zawodu. Wszelkie naruszenia przepisów procedury karnej można natomiast rozpatrywać już wyłącznie w płaszczyźnie odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Wymuszanie zeznań - karalność

Przestępstwo wymuszenia zeznań przez funkcjonariusza publicznego ma charakter formalny. Nie jest zatem konieczne wystąpienie skutku w postaci złożenia przez inną osobę określonej treści wyjaśnień lub zeznań. Czyn określony w art. 246 kk jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Ściganie przestępstwa następuje z urzędu w trybie publicznoskargowym, a więc jest wszczynane i prowadzone z przez organy ścigania.