Prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy

20 marca 2020
hello world!

Zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje pracownikowi za pracę którą wykonał. Wyjątki od wspomnianej zasady przewiduje jednak art. 81 Kodeksu pracy. Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby pracownik mógł otrzymać wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy?

Czym jest przestój? 

Instytucja przestoju uregulowana została w art. 81 § 2 Kodeksu pracy. Istota tej regulacji sprowadza się do zagwarantowania pracownikowi, że otrzyma on wynagrodzenie, pomimo iż nie wykonywał pracy. Jest to więc odstępstwo od generalnej zasady, że wynagrodzenie przysługuje pracownikowi tylko za pracę, którą wykonał. W gruncie rzeczy chodzi o sytuacje, w których pracodawca nie wywiązuje się ze swoich obowiązków i nie dostarcza pracownikowi zadań (pracy) określonych w umowie o pracę. 

Niestety przepisy kodeksu pracy nie wprowadzają definicji legalnej przestoju. Aby zdefiniować to pojęcie, należy więc posłużyć się zasadami wykładni językowej oraz obecnym dorobkiem doktryny w tej materii. I tak, ze słownika języka polskiego PWN wynika, że przestój rozumiany jest jako przerwa w pracy, w produkcji itp., wynikła np. z powodu awarii maszyny lub złej organizacji pracy (1).

Z kolei w doktrynie prawa pracy podkreśla się, że przestój należy rozumieć jako nieplanowaną, przejściową, jednakże nieograniczoną czasowo przerwę w wykonywaniu pracy, spowodowaną przez zaburzenia w funkcjonowaniu zakładu, które powstały wskutek niedających się przewidzieć okoliczności (2). 

Wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy 

Zgodnie z treścią art. 81 § 1 kp, pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania – 60% wynagrodzenia. W każdym przypadku wynagrodzenie to nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów. 

Zgodnie z powyższym, aby pracownik mógł mieć roszczenie o wypłatę wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, muszą spełnić się następujące warunki:

  • gotowość do wykonywania pracy przez pracownika,
  • wystąpienie przeszkód w wykonywaniu pracy, z przyczyn dotyczących pracodawcy. 

Wspomniane wyżej wynagrodzenie przysługuje pracownikowi za czas niezawinionego przez niego przestoju. Co ważne, jeżeli przestój nastąpił z winy pracownika, wynagrodzenie mu nie przysługuje (art. 81 § 2 kp).

Gotowość do wykonywania pracy przez pracownika

Na gruncie powyższych ustaleń warto pochylić się nad wyjaśnieniem znaczenia „gotowości do wykonywania pracy”. W tym przypadku również pomocnym okaże się słownik języka polskiego. Zgodnie więc z definicją słownikową, gotowość rozumie się m.in. jako stan należytego przygotowania do czegoś (3).

Pojęcie gotowości do wykonywania pracy przez pracownika zostało także scharakteryzowane przez Sąd Najwyższy. Otóż przez faktyczną gotowość do pracy należy rozumieć stan, w którym pracownik jest fizycznie i psychicznie zdolny do wykonywania pracy. Przy tym nie mogą występować przeszkody do jej świadczenia, np. w postaci niezdolności do pracy spowodowanej chorobą lub innymi przyczynami (4).

W orzecznictwie przyjęło się również, że oczekiwanie pracownika na wezwanie go przez pracodawcę do wykonywania pracy nie oznacza gotowości do pracy, jeśli takiego zachowania pracownika nie usprawiedliwiają okoliczności sprawy (5). Co więcej, pracownik zwolniony przez pracodawcę z obowiązku świadczenia pracy doznaje przeszkód w jej wykonywaniu z przyczyn dotyczących pracodawcy. Z tego tytułu przysługuje mu więc wynagrodzenie w wysokości określonej art. 81 § 1 kp (6). 

Reasumując, cechami charakterystycznymi gotowości pracownika do wykonywania pracy są: 

  • zamiar wykonywania pracy,
  • faktyczna zdolność do świadczenia pracy, 
  • uzewnętrznienie gotowości do wykonywania prac,
  • pozostawanie w dyspozycji pracodawcy.

Wystąpienie przeszkód w wykonywaniu pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy 

Drugą przesłanką, wynikającą z art. 81 §1 kp, jest wystąpienie przeszkód w wykonywaniu pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Nawiązanie przez strony stosunku pracy wiąże się z obowiązkiem dostarczenia pracy przez pracodawcę pracownikowi. Obowiązek ten ustaje wraz z rozwiązaniem stosunku pracy. 

Niemożliwość świadczenia pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy występuje wtedy, gdy wskutek działania bądź zaniechania pracodawcy albo osoby, która działa w jego imieniu, pracownik nie może podjąć pracy. Należy podkreślić przy tym, że sformułowanie „przyczyny dotyczące pracodawcy” nie powinno być rozumiane jako spowodowane czy też zawinione przez pracodawcę. Nie można więc stwierdzić, że pracodawca odpowiada w takim przypadku wyłącznie na zasadzie winy. Za przyczyny dotyczące pracodawcy należy uznać więc wszelkie przyczyny, zarówno zawinione, jak i niezawinione przez niego, obiektywne, jak i subiektywne (7).

Powierzenie pracownikowi innej odpowiedniej pracy

Przepis art. 81 § 3 kp wskazuje, że pracodawca na czas przestoju może powierzyć pracownikowi inną odpowiednią pracę. Za wykonanie takiej pracy przysługuje wynagrodzenie przewidziane za tę pracę. Nie może być ono jednak niższe od wynagrodzenia ustalonego zgodnie z art. 81 § 1. Jeżeli jednak postój nastąpił z winy pracownika, to przysługuje mu wyłącznie wynagrodzenie przewidziane za pracę wykonaną. 

Pod pojęciem „inna odpowiednia praca” mieści się praca odpowiadająca lub zbliżona do kwalifikacji pracownika, którą zdolny jest on świadczyć (8). 

Możność powierzenia pracownikowi innej, odpowiedniej pracy w razie "przestoju" nie jest ograniczona żadnym kalendarzowym terminem. Może ona więc trwać dłużej niż 3 miesiące w roku kalendarzowym. Może towarzyszyć jej również obniżenie wynagrodzenia pracownika w porównaniu z wynagrodzeniem pobieranym przez pracownika poprzednio (9).

Przestój z powodu warunków atmosferycznych 

Szczególny rodzaj przestoju związany jest z warunkami atmosferycznymi. Zgodnie bowiem z art. 81 §4 kp, wynagrodzenie za czas przestoju spowodowanego warunkami atmosferycznymi przysługuje pracownikowi zatrudnionemu przy pracach uzależnionych od tych warunków, jeżeli przepisy prawa pracy tak stanowią. Przywołana regulacja ma zastosowanie w szczególności do osób zatrudnionych w branżach sezonowych. Tradycyjnie można wymienić tu np. budownictwo czy też pracę na roli. Wartym jest podkreślenia również fakt, że wynagrodzenie za czas przestoju z powodu warunków atmosferycznych należy się pracownikowi tylko wtedy, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Co do zasady więc brak jest podstaw do wypłacenia wynagrodzenia pracownikowi w takich okolicznościach. Z praktycznego punktu widzenia, aby doszło do wypłaty wynagrodzenia w sytuacji przestoju spowodowanego warunkami atmosferycznymi, niezbędnym jest wprowadzenie odpowiednich regulacji np. w układzie zbiorowym pracy. 

Koronawirus a wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy

Po zapoznaniu się z powyższymi informacji niektórzy czytelnicy mogą zadać sobie pytanie: czy powyższe regulacje mają zastosowanie do pandemii koronawirusa? Wielu pracodawców bowiem zdecydowało się, bądź zdecyduje się w najbliższej przyszłości, na zamknięcie swoich zakładów pracy (lub ich części). Jeśli więc pracodawca będzie zmuszony zamknąć swój zakład pracy oraz nie będzie możliwe świadczenie pracy przez pracownika w formie zdalnej, zastosowanie znajdą regulacje art. 81 § 1 Kodeksu pracy. Pomimo że do zamknięcia zakładu pracy w celu przeciwdziałania Covid-19 dojdzie bez zawinienia pracodawcy, to i tak jest to przyczyna dotycząca pracodawcy. 

Źródła:

1. https://sjp.pwn.pl/sjp/;2511233

2. B.Wagner, Kodeks Pracy - Komentarz 2008, s.  426.

3. https://sjp.pwn.pl/sjp/gotowosc;2462549.html

4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2004 r., (I PK 486/03)

5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.05.1999 r., (I PKN 60/99)

6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.06.2005 r., (I PK 260/04)

7. W.Muszalski, Kodeks Pracy - Komentarz 2019, art. 81 Nb 1.

8. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.03.1980 r., (I PR 7/80)

9, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.01.1978 r., (I PRN 178/77)

chevron-down
Copy link