Zakaz prowadzenia pojazdów obligatoryjny zawsze za prowadzenie po alkoholu – wyrok SN

9 kwietnia 2021
hello world!

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 marca 2021 r. (sygn. IV KK 107/21) orzekł w kwestii konieczności orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów w przypadku skazania za prowadzenie w stanie po użyciu alkoholu.

Stan faktyczny sprawy

Sąd I instancji uznał oskarżonego w sprawie za winnego tego, że prowadził w ruchu lądowym pojazd osobowy, będąc w stanie po użyciu alkoholu z wynikami pierwszego badania – 0,24 mg/I, drugiego badania – 0,24 mg/I, trzeciego badania – 0,21 mg/I, czyli za winnego wykroczenia z art. 87 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 281, dalej również jako „k.w.”) i wymierzył mu za to karę 1000 złotych grzywny. Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 24 grudnia 2020 r.

Kasację od tego wyroku, na niekorzyść obwinionego, wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżył wyrok zaoczny w części dotyczącej orzeczenia o karze. Zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 87 § 3 k.w. w zw. z art. 29 § 1 i 2 k.w., polegające na nieorzeczeniu wobec obwinionego obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Do czego – zgodnie z brzmieniem powołanych przepisów – sąd był zobowiązany w sytuacji uznania obwinionego za winnego popełnienia wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Prowadzenie pojazdu w stanie po użyciu alkoholu

Zgodnie z art. 87 § 1 k.w. kto, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze aresztu albo grzywny nie niższej niż 50 złotych. Natomiast art. 87 § 3 k.w. stanowi, że w razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów. Stan po użyciu alkoholu jest to stan określony w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2277 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:

  1. stężenia we krwi od 0,2‰ do 0,5‰ alkoholu albo
  2. obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.

Zawartość alkoholu we krwi sprawcy lub w wydychanym powietrzu, przekraczająca ustalone (wyżej podane) wskaźniki, stanowi przestępstwo według art. 178a* ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 z późn. zm.).

Przeczytaj również: Kontrola drogowa – kto i jak może ją przeprowadzić?

Artykuł 87 k.w. a zakaz prowadzenia pojazdów

Strona przedmiotowa obejmuje czyn polegający na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym (art. 87 § 1 k.w.) przez osobę znajdującą się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka. Psychofizycznej kondycji kierowcy szkodzi używanie alkoholu lub środków podobnie działających. Alkohol, a także inne środki podobnie działające osłabiają zdolność koncentracji, zdolność szybkiego reagowania na wydarzenia. Ogólnie osłabiają sprawność psychofizyczną człowieka, który w ten sposób staje się mniej bezpiecznym uczestnikiem ruchu niż inne osoby. Sprawca naraża bezpieczeństwo ruchu w rozumieniu abstrakcyjnym (potencjalnym). Przepis wymienia alkohol oraz środki podobnie działające. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że stan po użyciu środka podobnie działającego do alkoholu jest równoznaczny jedynie ze znajdowaniem się tego środka w organizmie. Natomiast jego użycie nie oznacza jeszcze realnego wpływu zażytego środka na zdolności psychomotoryczne kierowcy (postanowienie z 31 maja 2011 r., sygn. V KK 398/10).

Stanowisko Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy uznał, że kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym. Zgodnie z treścią art. 87 § 3 k.w., w razie popełnienia wykroczenia z art. 87 § 1 k.w., to jest prowadzenia pojazdu mechanicznego po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, obligatoryjne jest orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów. Reguły wymiaru tego zakazu określa art. 29 k.w. Zgodnie z tym przepisem zakaz prowadzenia pojazdów wymierza się w miesiącach lub latach, na okres od 6 miesięcy do 3 lat. W orzeczonym zakazie określa się natomiast rodzaj pojazdu, którego zakaz dotyczy. Zakaz ten obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia; na jego poczet zalicza się okres zatrzymania prawa jazdy lub innego dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu.

Tymczasem w zaskarżonym kasacją wyroku zaocznym zaniechano orzeczenia tego środka karnego, nie realizując nałożonego ustawą obowiązku. Wobec obligatoryjnego brzmienia przepisu art. 87 § 3 k.w., uchybienie zawarte w zaskarżonym kasacją wyroku ma charakter rażący. W sposób oczywisty wywarło wpływ na jego treść. Brak w postaci nieorzeczenia obligatoryjnego środka karnego powoduje, że w istotnym stopniu wadliwe jest orzeczenie w zakresie rozstrzygnięcia o karze. Orzeczenie o karze i środkach karnych stanowi bowiem swego rodzaju całość – zespół dolegliwości wymierzanych sprawcy.

* Art. 178a. [Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego]

§ 1. Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 2. (uchylony).

§ 3. (uchylony).

§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

chevron-down
Copy link