Kiedy sąd orzeka zakaz zbliżania i kontaktowania się?

8 czerwca 2020
hello world!

Sąd może orzec zakaz zbliżania się do określonych osób, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. W jakich sytuacjach orzekane są te zakazy?

Zakazy i nakaz wobec sprawcy, który popełnił przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletniego

Artykuł 41a Kodeksu karnego (dalej jako „kk”) przewiduje środki karne w postaci orzeczenia określonych zakazów wobec sprawcy, który popełnił przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletniego. Ustawodawca przewidział fakultatywne (w § 1 i 3) i obligatoryjne (w § 2) orzeczenie zakazów lub nakazu z art. 41a kk. Sąd w wyroku musi wyraźnie określić, w stosunku do kogo ów zakaz został orzeczony. Przez pojęcie określonych osób należy rozumieć nie tylko osoby wskazane co do tożsamości. Stanowią je również wyodrębnione kategorie – grupy osób (np. małoletni). Nie muszą to być wyłącznie pokrzywdzeni. Środek ten ma również bowiem charakter prewencyjny (ochronny).

Przesłanki zastosowania zakazu/nakazu

W przepisie art. 41a kk chodzi o wszystkie przestępstwa z rozdziału XXV Kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności), w których pokrzywdzonym jest małoletni. Niezależnie od tego, czy okoliczność ta należy do znamion przestępstwa, które sprawca popełnił, czy też nie.

Wobec sprawcy, o którym mowa w art. 41a kk, można orzec jeden z przewidzianych w tym przepisie zakazów. Zarówno wtedy, gdy małoletni jest przedmiotem czynności wykonawczej, jak i wtedy, gdy przedmiotem czynności wykonawczej jest osoba pełnoletnia, ale czyn popełniono w obecności małoletniego. W przypadku dorosłego pokrzywdzonego orzeczenie tego środka w przypadku przestępstw przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności staje się możliwe wówczas, gdy popełniono je z użyciem przemocy. Stanowi o tym np. art. 197 kk (zgwałcenie i wymuszenie czynności seksualnej).

Określenie „z użyciem przemocy” oznacza czyn popełniony faktycznie z użyciem przemocy. Nie tylko zatem taki, do którego ustawowych znamion należy użycie przemocy. W art. 41a § 1 kk chodzi jedynie o przemoc fizyczną. Inne rodzaje przemocy tylko o tyle, o ile stanowią znamię któregoś z przestępstw wskazanych w tym przepisie (przeciwko wolności, wolności seksualnej i obyczajności).

Wobec sprawcy można orzec zakazy lub nakaz. Niezależnie od tego, czy postępowanie wobec niego warunkowo umorzono lub orzeczono karę inną niż kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Sąd musi orzec zakazy lub nakaz z art. 41a kk tylko w jednym wypadku. Będzie tak, jeżeli sprawcę, który popełnił przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletniego, skazano na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Fakultatywny zakaz zbliżania się, kontaktowania i przebywania w określonych miejscach

Zgodnie z art. 41a § 1 kk sąd może orzec zakaz zbliżania się do określonych osób, przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej.

Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu. Zakaz zbliżania się do określonych osób natomiast może być również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego.

Zgodnie z art. 41a § 3 kk sąd może również orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu dożywotnio w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w art. 41a § 2 kk (czyli w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego).

Obligatoryjny zakaz zbliżania i kontaktowania się

Sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego.

Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu. Zakaz zbliżania się do określonych osób może być również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego. Stanowi o tym art. 41a § 2 kk.

Nakaz opuszczenia lokalu

Zgodnie z art. 41a § 3a kk, w razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym za przestępstwa określone w rozdziałach XXV (przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności) i XXVI (przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece) Kodeksu karnego sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego. Orzekając nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, sąd określa termin jego wykonania (art. 41a § 5 kk).

Czas trwania zakazów

Zakazy z art. 41a kk mogą być orzekane na okres od roku do 15 lat (art. 43 kk) lub dożywotnio  (art. 41a § 3 kk). Dożywotnie orzeczenie zakazu jest wyłącznie fakultatywne. Sąd może go orzec w przypadku swego rodzaju recydywy ogólnej sprawcy. Mowa o sprawcy, którego skazano już na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za popełnienie przestępstwa przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego i ponownie za popełnienie takiego przestępstwa skazano go na taką karę.

Orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, sąd wskazuje odległość od osób chronionych. Skazany musi tę odległość zachować. Stanowi o tym art. 41a § 5 kk. Nakaz opuszczenia lokalu można orzec jedynie terminowo na okres od roku do 10 lat. Warto zauważyć jednak, że zwłaszcza w przypadku gdy pokrzywdzonym jest małoletni, orzeczenie zakazu lub nakazu w maksymalnej nawet długości może nie zapewnić mu dostatecznej ochrony przed ponownym pokrzywdzeniem ze strony sprawcy. Szczególnie wówczas, gdy orzeczono wobec niego krótkoterminową karę pozbawienia wolności, warunkowo zwolniono go z odbycia części kary lub wymierzono mu karę mieszaną.

chevron-down
Copy link