Zakup nieruchomości przez małżonków - czy zawsze należy do majątku wspólnego ?

Czy rzecz nabyta w trakcie trwania małżeństwa, w którym obowiązuje reżim ustawowej wspólności majątkowej, w części ze środków pochodzących z majątku odrębnego jednego z małżonków a w części z ich majątku wspólnego wchodzi w całości do majątku wspólnego, czy też wchodzi do tego z majątków, z którego pochodzi większa część środków na nabycie rzeczy, czy też wchodzi do majątku odrębnego jednego z małżonków i jednocześnie do ich majątku wspólnego w udziałach odpowiadających stosunkowi środków przeznaczonych z tych majątków na nabycie rzeczy?

W przedmiotowej sprawie po ostatecznym sprecyzowaniu żądania – w trybie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym – powód wniósł o dokonanie w dziale II księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy wpisu prawa własności na jego rzecz oraz na rzecz jego byłej żony (pozwanej) w udziałach po 1⁄2 części, a to w miejsce dotychczasowego wpisu własności, wedle którego jedynym właścicielem nieruchomości jest pozwana.

Powództwo zostało oparte na twierdzeniu, że nieruchomość została wprawdzie nabyta wyłącznie przez pozwaną, ale ze środków pochodzących z majątku wspólnego, gdy strony pozostawiały w związku małżeńskim, w którym panował ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Stanowiła więc współwłasność łączną małżonków. Po rozwodzie zaś przekształciła się we współwłasność w równych częściach ułamkowych.

Pozwana domagała się oddalenia powództwa. Wskazała, że w tym przypadku doszło do surogacji, gdyż nieruchomość nabyła za środki pochodzące z jej majątku osobistego.

Sąd Rejonowy usunął niezgodność pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Wpisał w dziale II księgi wieczystej udział powoda w prawie własności w wysokości 20/100. Ograniczył udział pozwanej do wysokości 80/100.

Apelacja powoda

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, przede wszystkim zarzucając naruszenie art. 31 § 1 k.r.o. polegające na błędnej wykładni tego przepisu. Przyjęcie, że nieruchomość stanowiła w czasie trwania małżeństwa stron w 60% majątek osobisty pozwanej a w 40% majątek wspólny. Podczas gdy nieruchomość ta została nabyta w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej; dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych stron; ze środków pochodzących z majątku wspólnego. Dlatego w całości weszła do majątku wspólnego, a po rozwodzie stanowi ich współwłasność w udziałach po 50%.

Sąd Okręgowy wskazał, iż w zasadzie można wymienić trzy główne koncepcje obejmujące powyższy problem.

Zgodnie z pierwszą, rzecz nabyta przez jednego z małżonków w czasie trwania małżeństwa w części ze środków z majątku osobistego a w części z majątku wspólnego zawsze stanowi majątek wspólny, bez względu na wartość zaangażowanych środków z tych majątków.

Wedle drugiej koncepcji, nabyty przedmiot należy w odpowiedniej ułamkowej części do majątku osobistego oraz do majątku wspólnego. Proporcjonalnie do wartości użytych dla jego nabycia środków pochodzących z obu majątków.

Po trzecie, o zaliczeniu nabywanego przedmiotu do majątku wspólnego albo osobistego powinno decydować porównanie wielkości środków użytych z każdego z tych majątków. W konsekwencji, nabyty przedmiot przynależy do tego z majątków, z którego pochodzi większa część środków. Jeżeli środki z drugiego majątku są nieznaczne, stanowią nakład rozliczany zgodnie z art. 45 k.r.o. Dopiero gdy to kryterium nie może znaleźć zastosowania ze względu na brak daleko idącej różnicy między zaangażowanymi środkami, to w braku odmiennej woli małżonków - nabyty przedmiot wchodzi do każdego z majątków w częściach ułamkowych, proporcjonalnie do wysokości zaangażowanych środków.

SO przychylając się do pierwszego z przywołanych poglądów, uznał, że przy rozpoznawaniu apelacji powstało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Sąd Okręgowy postanowił więc przedstawić je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Uchwała Sądu Najwyższego

W dniu 19 października 2018 roku Sąd Najwyższy wydał uchwałę, w której wskazał:

„Rzecz nabyta w trakcie trwania małżeństwa, w którym obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa,.w części ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego z małżonków, a w części z ich majątku wspólnego, wchodzi do majątku osobistego małżonka i do majątku wspólnego małżonków w udziałach odpowiadających stosunkowi środków przeznaczonych z tych majątków na jej nabycie, chyba że świadczenie z majątku osobistego lub majątku wspólnego przekazane na nabycie rzeczy miało charakter nakładu, odpowiednio, na majątek wspólny lub osobisty."

http://www.sn.pl/orzecznictwo/SitePages/Najnowsze_orzeczenia.aspx?Izba=Cywilna