Zaliczka na przeprowadzenie czynności przez biegłego

W przedmiotowej sprawie zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie powodów.

Sąd w uzasadnieniu wskazał, że zażalenie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu. Art. 394 § 1 k.p.c. wskazuje przypadki dopuszczalności zażalenia. Są to postanowienia kończące postępowanie w sprawie i rozstrzygnięcia wymienione w punktach 1 - 12 ww. przepisu. Kompleksowa regulacja dotycząca zaskarżalności postanowień sądu I instancji i zarządzeń dotyczących kosztów procesu, w tym kosztów sądowych, została zawarta w art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.

Zgodnie z nim zażalenie do sądu II instancji przysługuje na postanowienia sądu I instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest:

  • zwrot kosztów,
  • określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu,
  • wymiar opłaty,
  • zwrot opłaty lub zaliczki,
  • obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy,
  • koszty przyznane w nakazie zapłaty,
  • zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu,
  • wynagrodzenie biegłego,
  • należności świadka.

Konstrukcja tego przepisu uzasadnia stanowisko, że zażalenie jest dopuszczalne na postanowienie orzekające o każdej z wymienionych w tym przepisie kwestii z osobna. Regulacją tego przepisu nie jest objęty wymiar wydatku (a jedynie wymiar opłaty). Koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki (art. 2 ustawy o k.s.c.). Zaś katalog wydatków zawiera art. 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który w pkt 3 wymienia wynagrodzenie należne biegłym.

Na ww. postanowienie zażalenie wnieśli powodowie wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie od pozwanych zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podnieśli, że postanowienie w zakresie zobowiązania ich do uiszczenia zaliczki jest bezzasadne. Wskazali, że w uwzględnieniu ich skargi na postanowienie referendarza sądowego zostali zwolnieni od kosztów sądowych w 95% i zobowiązani do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 375 zł pod rygorem zwrotu pozwu. Na podstawie art. 101 pkt 3 u.k.s.c. strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych obowiązana jest uiścić opłaty i ponosić wydatki w takiej wysokości, jaka nie jest objęta zwolnieniem przyznanym przez sąd, a zatem w tym przypadku w wysokości 5%.

W ocenie powodów Sąd Okręgowy błędnie uznał, że zwolnienie powodów od kosztów sądowych w 95% nie ma żadnego znaczenia przy nałożeniu obowiązku uiszczenia zaliczki na biegłego. Z jednej strony sąd przyznał, że koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki. W dalszej części swego wywodu twierdzi - jak można wywnioskować, że pomimo zwolnienia od kosztów sądowych można stronę zobowiązywać do ponoszenia wydatków w dowolnej wysokości i takie postępowanie nie podlega zaskarżeniu.

Wyrok Sądu Apelacyjnego

Sąd Apelacyjny zważył, iż zażalenie doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia, aczkolwiek z innych przyczyn, niż te wskazane przez skarżących.

Należy bowiem podnieść, że wbrew stanowisku Sądu I instancji na postanowienie w przedmiocie nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia zaliczki przysługuje zażalenie podstawie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.

Rozwijając kwestię dopuszczalności zaskarżenia obowiązku uiszczenia zaliczki należy wskazać, iż istotnie brzmienie art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. może wywołać wątpliwość, czy stronie zobowiązanej do uiszczenia zaliczki przysługuje zażalenie na zarządzenie lub postanowienie ustalające wymiar zaliczki. Niewątpliwie bowiem należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż w art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. brak jest jednoznacznego odwołania do wydatków. W wypadku zaliczki zaskarżalne jedynie są postanowienia/zarządzenia, których przedmiotem jest jedynie zwrot zaliczki. Jednakże zgodnie z treścią ww. przepisu (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.) zaskarżalne są także postanowienia/zarządzenia, których przedmiotem jest określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu.

Obowiązek uiszczenia zaliczki na poczet opinii biegłego

Należy zatem zastanowić się, czy w zakresie przedmiotowym zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu mieści się także obowiązek uiszczenia zaliczki na poczet opinii biegłego. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Skoro bowiem w pkt 9 ww. przepisu ustawodawca w sposób odrębny wymienił jako podlegające zażaleniu postanowienia/zarządzenia w przedmiocie kosztów, czy to procesu, czy sądowych (zwrot kosztów, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu) to uzasadniony jest wniosek, że postanowienie/ zarządzenie w przedmiocie zaliczki na poczet opinii biegłego podlega zaskarżeniu jako postanowienie/zarządzenie określające zasady ponoszenia przez strony kosztów procesu.

Dodatkowym argumentem na rzecz ww. stanowiska jest stan prawny, który występował w przeszłości. Otóż zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej jako ustawa z 1967 r.) zażalenie przysługiwało na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W orzecznictwie nie ulegało wówczas wątpliwości, że ww. przepis swoim zakresem obejmuje także zarządzenia/postanowienia w przedmiocie nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia zaliczki. Ustawodawca uchwalając obecnie obowiązującą ustawę o kosztach w sprawach cywilnych odstąpił od uregulowania w niej przepisów, które stanowiłyby podstawę prawną zaskarżenia określonych postanowień/zarządzeń, w rezultacie czego w obecnie obowiązującej ustawie nie występuje odpowiednik art. 22 ustawy z 1967 r.

Nowelizacja kpc

Natomiast ustawodawca uchwalając obecnie obowiązującą ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych znowelizował art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. w ten sposób, że nadał mu brzmienie: określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar opłaty, zwrot opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty oraz wynagrodzenie biegłego (art. 126 pkt 18 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), co w porównaniu z poprzednio obowiązującym brzmieniem ww. przepisu oznaczało dodanie postanowień/zarządzeń w przedmiocie określenia zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiaru opłaty, zwrotu opłaty lub zaliczki, na które to postanowienia/zarządzenia przysługuje zażalenie.

Niewątpliwie treść przepisów, które obecnie regulują ww. kwestię jest mniej czytelna, aniżeli treść art. 22 ustawy z 1967 r., bo istotnie można podnosić wątpliwość, iż skoro określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu ma obejmować także wysokość zaliczki związanej z wydatkami, to zbędne jest osobne wyodrębnienie wymiaru opłaty, jako przedmiotu postanowienia/ zarządzenia na które przysługuje zażalenie. Mimo to, nie wydaje się, aby można było podnosić uzasadnione wątpliwości co do dopuszczalności zażalenia na postanowienie/zarządzenie w przedmiocie zaliczki na poczet opinii biegłego. Skoro bowiem nie ulega wątpliwości, że na podstawie ustawy z 1967 r. stronie przysługiwało zażalenie na zarządzenie/postanowienie w ww. przedmiocie to ewentualny wniosek, że obecnie stronie nie przysługuje zażalenie na takie postanowienie/zarządzenie oznaczałby, że ustawodawca zmienił stan prawny w tym zakresie i odstąpił od objęcia ww. postanowień/zarządzeń możliwością ich zaskarżenia.

Zaskarżone postanowienie uchylone

Zdaniem Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do przyjęcia takiego stanowiska, co potwierdza także treść art. 95 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c., zgodnie z którym nie pobiera się opłat od zażalenia na postanowienie sądu dotyczące (między innymi) wysokości wydatków. Ww. przepis odpowiada treścią art. 23 ustawy z 1967 r. Gdyby intencją ustawodawcy było pozbawienie stron postępowania prawa do zaskarżania postanowień/zarządzeń w przedmiocie zaliczki na poczet opinii biegłego, to art. 95 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy przybrałby inną treść.

W rezultacie podniesione w zażaleniu zarzuty to jest okoliczność zwolnienia skarżących od kosztów sądowych w 95%, pozostają bez znaczenia dla kwestii możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia zaliczki i rozpoznania postanowienia na odrzucenie zażalenia.

W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżone postanowienie na zasadzie art. 386 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.

W dalszym toku postępowania Sąd Okręgowy podejmie czynności związane z nadaniem biegu zażaleniu skarżących na punkt II postanowienia z 27 lutego 2018 r.