Zatrudnienie opiekunki – jaka umowa? Co z ZUS?

3 sierpnia 2020
hello world!

Jednym ze sposobów „dorabiania” przez studentów jest pilnowanie dzieci. Z pewnością także rodzice z chęcią korzystają z ich usług. Głównym problemem są jednak składki oraz forma umowy, którą należy w takim przypadku zawrzeć. Niewielka część obywateli wie także, że może ubiegać się o dofinansowanie zatrudnienia niani. Jak zatem – w sposób legalny – powinno wyglądać zatrudnienie opiekunki?

Osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej, może zatrudnić pomoc domową. Może to uczynić na dwa sposoby: na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy aktywizacyjnej.

Decydując się na zatrudnienie niani, powinien(eś/naś) pamiętać o podpisaniu z nią odpowiedniej umowy zlecenia. Profesjonalny i całkowicie edytowalny wzór znajdziesz w naszym sklepie. Możesz także skontaktować się z naszym prawnikiem, którzy stworzy dla Ciebie indywidualny projekt.

Jak zatrudnić opiekunkę do dziecka?

Osoba, która chciałaby zatrudnić opiekunkę, musi liczyć się z obowiązkiem dopełnienia wielu czynności. Przede wszystkim powinna zawrzeć z opiekunką stosowną umowę. Następnie poinformować ją na piśmie o warunkach zatrudnienia. Oczywiście, musi zgłosić zatrudnioną opiekunkę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kolejnym obowiązkiem będzie comiesięczne naliczanie i odprowadzanie do ZUS-u składek społecznych oraz składanie deklaracji rozliczeniowej.

W tym samym terminie osoba zatrudniająca nianię będzie musiała naliczać i pobierać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Później należy złożyć roczną deklarację PIT-4R do urzędu skarbowego właściwego dla swojego miejsca zamieszkania. Czynność ta powinna być dokonana do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym.

Po zakończeniu roku podatkowego (do końca lutego) musimy przekazać opiekunce oraz urzędowi skarbowemu (właściwemu ze względu na jej miejsce zamieszkania) informację roczną o wysokości osiągniętego w danym roku przychodu. Oczywiście formalności, których należy dokonać, przedstawiają się odmiennie. Zależne są bowiem od wybranego rodzaju umowy.

Zatrudnienie opiekunki do dziecka - dofinansowanie

Zatrudnienie opiekunki do dziecka nie musi kosztować krocie. Rękę do zapracowanych rodziców wyciąga bowiem ustawodawca. W rezultacie istnieje możliwość ubiegania się o dofinansowanie zatrudnienia opiekunki. Jeżeli niania spełnia powyższe warunki oraz pracuje na podstawie umowy uaktywniającej, to składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne finansuje budżet państwa. W rezultacie niania finansuje jedynie składkę na ubezpieczenie chorobowe. Godne uwagi jest jednak to, że składka ta jest dobrowolna. To niania decyduje o tym, czy chce być objęta ubezpieczeniem chorobowym, czy też nie.

Jakie dokumenty składa rodzic dziecka, aby zgłosić nianię do ubezpieczeń

  • ZUS ZFA – jeśli nie jest jeszcze zgłoszony do ZUS jako płatnik;
  • ZUS ZUA – jeśli opiekunka jest objęta ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym, czyli jeśli np. jest to jedyna praca opiekunki lub jest ona studentką, emerytką itp.;

lub

  • ZUS ZZA – jeśli niania będzie objęta tylko ubezpieczeniem zdrowotnym , czyli jeśli np. równocześnie pracować jako niania i w ramach umowy o pracę.

Przyszła opiekunka musi podpisać się pod wypełnionym dokumentem ZUS ZUA lub ZUS ZZA. Następnie rodzic dziecka przekazuje te dokumenty bezpośrednio do ZUS-u lub za pośrednictwem poczty. Jest zobowiązany to uczynić w ciągu 7 dni od dnia, w którym niania zaczęła pracę. Jeżeli ubezpieczenie emerytalne i rentowe są dla opiekunki obowiązkowe, a także chce być objęta ubezpieczeniem chorobowym, płatnik musi zaznaczyć to ubezpieczenie w zgłoszeniu ZUS ZUA. Oczywiście niania powinna zgłosić ten fakt (oraz datę, od której chciałaby podlegać ubezpieczeniu) rodzicowi dziecka.

Opiekunka zostanie ubezpieczona od wskazanej daty w momencie, gdy rodzic dziecka dopełni swojego obowiązku. Jest nim przekazanie do ZUS ZUA w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnych i rentowych. W momencie, gdy termin upłynie – niania będzie mogła być objęta ubezpieczeniem chorobowym, jeśli rodzic przekaże zgłoszenie do ZUS.

Jakie dane są potrzebne, aby zgłosić opiekunkę do ubezpieczeń?

  •     dane osobowe rodzica dziecka (czyli płatnika składek) – NIP i PESEL,

Dane osobowe opiekunki;

  • imię (imiona) i nazwisko oraz PESEL jeśli nie nadano Ci PESEL-u, numer dowodu osobistego lub paszportu;
  • data urodzenia;
  • nazwisko rodowe;
  • obywatelstwo;
  • adres;
  • informacja, czy jest emerytką lub rencistką oraz czy ma orzeczenie o niepełnosprawności (jeśli tak – jaki jest jej stopień);
  • informacja, czy będzie jednocześnie pracować jako niania i na podstawie  umowy o pracę, z tytułu której ma zagwarantowane minimalne wynagrodzenie oraz czy wykonuje inne umowy (np. zlecenia) albo prowadzi działalność gospodarczą;
  • Oddział Narodowego Funduszu Zdrowia.

Jak należy rozliczyć składki za nianię?

Rodzic dziecka (płatnik) ma obowiązek sporządzić i przekazać do ZUS dokumenty rozliczeniowe. Musi to uczynić do 15. dnia następnego miesiąca za poprzedni miesiąc (np. do 15 lutego za styczeń). Może to uczynić zarówno osobiście, jak i listownie.

Jakie dokumenty składa rodzic dziecka, jeśli umowa została zawarta przed 1 stycznia 2018 r.?

Gdy niania nie jest objęta ubezpieczeniem chorobowym obowiązkowo ZUS DRA – deklarację rozliczeniową – oraz jeden z dwóch dokumentów:

  • ZUS RCA – imienny raport miesięczny – jeśli rodzic dziecka zgłosił nianię do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego,
  • ZUS RZA – imienny raport miesięczny – jeśli rodzic dziecka zgłosił nianię tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.

Gdy niania jest objęta ubezpieczeniem chorobowym:

  • ZUS DRA – deklarację rozliczeniową oraz
  • ZUS RCA – imienny raport miesięczny.

Jakie dokumenty składa rodzic dziecka, jeśli umowa została zawarta od 1 stycznia 2018 r.?

Gdy niania nie jest objęta ubezpieczeniem chorobowym, obowiązkowo ZUS DRA – deklarację rozliczeniową – oraz jeden z dwóch dokumentów:

  • ZUS RCA – imienny raport miesięczny –jeśli rodzic dziecka zgłosił nianię do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego,
  • ZUS RZA – imienny raport miesięczny – jeśli rodzic dziecka zgłosił nianię tylko do ubezpieczenia zdrowotnego;

Gdy jest objęta ubezpieczeniem chorobowym:

  •     ZUS DRA – deklaracja rozliczeniowa;
  •     ZUS RCA – imienny raport miesięczny.

Niewątpliwie, rodzic dziecka musi podpisać się pod wypełnionymi dokumentami, podczas gdy jego obowiązkiem nie jest wypełnienie dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych. Równie dobrze może skorzystać z pomocy pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W rezultacie jeżeli niania ma pensję wyższą niż minimalne wynagrodzenie – będzie trzeba opłacać tylko składki od kwoty, która przewyższa minimalne wynagrodzenie. Jeżeli zaś niania będzie chciała być objęta także ubezpieczeniem chorobowym – należy potrącić składkę na to ubezpieczenie z pensji i odprowadzić do ZUS-u. Tej składki nie finansuje budżet państwa.

Niania z wynagrodzeniem, które przekracza minimalne wynagrodzenie za pracę bądź połowę minimalnego wynagrodzenia

Jeżeli niania pracuje na podstawie umowy uaktywniającej, to w rezultacie składki na jej ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne od kwoty, która nie przekracza minimalnego wynagrodzenia lub jego połowy, finansuje budżet państwa. Dotyczy to umów zawartych od 1 stycznia 2018 r. Rodzic i opiekunka współfinansują składki na ubezpieczenie społeczne od nadwyżki ponad te kwoty. Opiekunka samodzielnie finansuje składkę na ubezpieczenie zdrowotne od nadwyżki. Natomiast składkę na ubezpieczenie chorobowe finansuje niania, a rodzic opłaca ją do ZUS-u.

Zatrudnienie opiekunki – umowa o pracę

Jedną z rodzajów umów, zgodnie z którą można zatrudnić nianię, jest umowa o pracę.

W rezultacie osoba fizyczna, nieprowadząca działalności gospodarczej, zgłasza przyszłą nianię do ZUS jako pracownika (zgłoszenie ZUS ZUA).

Umowa o pracę musi spełniać wymogi określone w art. 29 Kodeksu pracy. Zgodnie z podanym artykułem należy przede wszystkim określić strony umowy, jej rodzaj, datę zawarcia, a także warunki pracy i płacy. W szczególności natomiast wskazać:

  • rodzaj pracy,
  • miejsce wykonywania pracy,
  • wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia,
  • wymiar czasu pracy,
  • termin rozpoczęcia pracy.

Umowa o pracę z opiekunką zawierana jest na piśmie. Kiedy nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, pracodawca powinien, najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez nianię, potwierdzić na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

Przeczytaj również:
Umowa o pracę. Wzór umowy o pracę

Zatrudnienie opiekunki - obowiązki informacyjne pracodawcy

Pracodawca posiada także obowiązki informacyjne względem pracownika (w tym przypadku – opiekunki). W ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę, musi powiadomić pracownika na piśmie o:

  • obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normie czasu pracy;
  • częstotliwości wypłat wynagrodzenia za pracę;
  • wymiarze przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego,
  • obowiązującej pracownika długości okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
  • układzie zbiorowym pracy, którym pracownik jest objęty, a jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy dodatkowo o porze nocnej, miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Osoba zatrudniająca występuje w roli płatnika składek, który jest osobą fizyczną, nieprowadzącą działalności gospodarczej. W rezultacie to właśnie na osobie zatrudniającej spoczywa obowiązek w zakresie naliczania i poboru składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne. Pracodawca jest zobowiązany także do miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy.

Finansowane składek – wysokość

Opiekunka zatrudniona na umowę o pracę podlega obowiązkowo wszystkim rodzajom ubezpieczeń. Finansuje ona następujące składki:

  • emerytalną – w wysokości 9,76%;
  • rentową – w wysokości 1,5%;
  • chorobową – w wysokości 2,45%.

Dodatkowo opiekunka samodzielnie finansuje sobie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Jej wysokość wynosi 9%.

Osoba, która zatrudnia opiekunkę, finansuje natomiast składkę emerytalną (w wysokości 9,76 %), rentową (w wysokości 6,5%) i wypadkową (w wysokości 1,8%). Należy także wspomnieć o składce na Fundusz Pracy (w wysokości 2,45% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne) oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (w wysokości 0,10% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne). Pracodawca ma obowiązek płacić składkę na Fundusz Pracy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę (art. 104 ustawy o promocji zatrudnienia). Dochody opiekunki, która jest zatrudniona na umowę o pracę, opodatkowane są na zasadach ogólnych. Podlegają stawkom 19%, 30% lub 40%. Obliczając zaliczkę, należy uwzględnić:

  • ryczałtowe koszty uzyskania przychodu (zwykłe bądź podwyższone);
  • składki na ubezpieczenia społeczne potrącone w danym miesiącu z wynagrodzenia opiekunki.

Następnie tak ustaloną kwotę zaliczki pomniejsza się o:

  • ulgę podatkową – kwotę stanowiącą 1/12 kwoty zmniejszającej podatek (pod warunkiem złożenia przez opiekunkę oświadczenia PIT-2);
  • składki na ubezpieczenie zdrowotne pobrane w danym miesiącu (w wysokości nieprzekraczającej 7,75% podstawy wymiaru).

Zatrudnienie opiekunki - finansowanie składek a ZUS

Osoba, która zatrudnia opiekunkę, przekazuje składki do ZUS. Dokonuje tego w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym je naliczyła i pobrała. Składki powinny zostać przekazane na rachunek ZUS właściwego według miejsca zamieszkania zatrudniającego. W takim samym terminie osoba zatrudniająca przekazuje do ZUS deklarację rozliczeniową oraz raporty ubezpieczeniowe za opiekunkę. W przypadku kwot pobranych zaliczek na podatek – przekazuje się je w terminie do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym je pobrano. Czyni się to na rachunek urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania osoby zatrudniającej. Co ważne, od stycznia 2007 r. nie składa się już deklaracji miesięcznych na podatek dochodowy.

Do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym osoba zatrudniająca opiekunkę obowiązana jest złożyć do urzędu skarbowego (według swojego miejsca zamieszkania) roczną deklarację PIT-4R. W tej deklaracji wskazuje zaliczki na podatek dochodowy, wypłaconych opiekunce wynagrodzeń w ramach stosunku pracy. Podobnie po zakończeniu roku podatkowego, w terminie do końca lutego, roku następnego osoba zatrudniająca opiekunkę powinna wystawić imienną informację PIT-11. Wskazuje w niej uzyskane dochody i pobrane zaliczki, które następnie przekazuje podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu (właściwemu wg miejsca zamieszkania opiekunki).

Zatrudnienie opiekunki - umowa zlecenie

Niania może być zatrudniona także na podstawie umowy cywilnoprawnej. Jedną z nich jest oczywiście umowa zlecenie. Stronami umowy zlecenia są:

  • zleceniodawca (osoba, która zleca wykonanie określonych czynności, czyli w tym przypadku rodzic) oraz
  • zleceniobiorca (osoba wykonująca zlecenie, czyli niania/opiekunka/guwernantka).

Posiłkując się przepisami prawa, rodzic, który zatrudnił opiekunkę na umowę zlecenia w formie płatnej, może wypłacić jej wynagrodzenie dopiero po wykonaniu zlecenia. Chyba że co innego wynika z umowy lub przepisów szczególnych. Rodzic ma prawo wypowiedzieć umowę zlecenia z opiekunką w każdym czasie. Musi jednak zwrócić opiekunce wydatki, które poniosła, aby właściwie wykonać zlecenie. Dodatkowym obowiązkiem rodzica w przypadku odpłatnego zlecenia jest także wypłacenie opiekunce odpowiedniej kwoty. Stanowi ona część wynagrodzenia, która odpowiada jej dotychczasowym czynnościom. Wysokość wynagrodzenia za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług nie może być niższa niż wysokość minimalnej stawki godzinowej, która w 2020 r. wynosi 17 zł brutto. Jest ona corocznie waloryzowana.

Przeczytaj również:
Umowa zlecenia. Wzór umowy zlecenia

Zatrudnienie opiekunki - umowa aktywizacyjna

Z umowy uaktywniającej mogą skorzystać rodzice, opiekunowie prawni albo inne osoby, które opiekują się dzieckiem na podstawie orzeczenia sądu. Oczywiście po spełnieniu określonych warunków, tj. ich dziecko ma od 20 tygodni do 3 lat – mogą oni korzystać z dofinansowania do końca roku szkolnego. Wyjątkowo, jeśli dziecko nie może pójść do przedszkola, na przykład przez brak miejsc – do skończenia 4 lat. Dziecko pięcioletnie ma już zagwarantowane miejsce w przedszkolu.

Kto może skorzystać z umowy aktywizacyjnej?

Z tego typu umowy mogą skorzystać osoby, które:

  • nie są na urlopie macierzyńskim, ojcowskim albo wychowawczym;
  • nie tworzą zawodowej rodziny zastępczej;
  • nie korzystają z ulgi na podstawie umowy aktywizacyjnej (na przykład nie zatrudniają innej osoby, która była bezrobotna);
  • spełnią 1 z poniższych warunków:
  • pracują na umowę o pracę albo zlecenie;
  • prowadzą działalność pozarolniczą;
  • prowadzą działalność rolniczą (wyjątkiem są osoby, które są domownikami w gospodarstwie rolnym i podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników).

Warto wskazać, że rodzice mogą skorzystać z dofinansowania niezależnie od sytuacji życiowej. W związku z tym o pomoc może ubiegać się także rodzic samotnie wychowujący dziecko. Dotyczy to także rodzica, który samotnie wychowuje dziecko, chociaż jest w związku małżeńskim (np. jego małżonek nie ma praw rodzicielskich). Jednakże w takiej sytuacji umowę podpisuje z nianią tylko jeden rodzic.

Ważne! Dziecko nie może chodzić do żłobka, klubu dziecięcego ani znajdować się pod opieką dziennego opiekuna.

Jeśli rodzice lub samotny rodzic chcą zatrudnić osobę do opieki nad dzieckiem, które ukończyło 20. tydzień życia i ma mniej niż 3 lata, to w świetle prawa osobę tę nazywa się nianią. W tym przypadku można zatrudnić ją nie tylko na podstawie umowy o pracę czy umowy zlecenia, ale również na podstawie umowy uaktywniającej. Jeżeli oboje rodzice wychowują dziecko, to podpisują umowę z nianią oboje. Inaczej może być uznana za nieważną.

Kto może być nianią?

Zgodnie z powyższym, nianią może być każdy, kto:

  • nie jest rodzicem dziecka, którym ma się opiekować;
  • ma więcej niż 18 lat;
  • zrobi badania dla celów sanitarno-epidemiologicznych i dostanie orzeczenie o braku przeciwwskazań do pracy.

Podsumowując, nianią może być np. babcia, siostra, a także ktoś spoza rodziny – sąsiadka, studentka. Niania nie musi posiadać odpowiedniego wykształcenia ani posiadać doświadczenia zawodowego w pracy z małymi dziećmi. Nie musi również odbywać kierunkowych szkoleń.

Co zawiera umowa aktywizująca?

Stosuje się do niej odpowiednio przepisy dotyczące umowy zlecenia. Umowa uaktywniająca nie posiada jednak jednego wzoru. W rezultacie każdy z nas może przygotować taką umowę. Umowa uaktywniająca powinna być zawarta w formie pisemnej. Zawarcie takiej umowy podlega zgłoszeniu do powiatowego urzędu pracy. Zgłoszenia tego dokonuje osoba, która zatrudnia opiekunkę. Powiatowe urzędy pracy prowadzą rejestry umów aktywizacyjnych zawartych z bezrobotnymi.

Należy jednak pamiętać o uwzględnieniu poniższych elementów:

  • wskazanie stron umowy;
  • określenie celu i przedmiotu umowy;
  • wskazanie godzin, w jakich niania będzie pracować;
  • miejsca, gdzie niania będzie opiekować się dzieckiem;
  • określenie liczby dzieci do opieki;

<Strony umowy uaktywniającej powinny określić konkretne dni w tygodniu, godziny oraz adres, pod którym niania będzie się opiekować dzieckiem. Ustawa wprowadzająca formę umowy uaktywniającej nie określa maksymalnej dobowej liczby godzin, przez które niania może sprawować opiekę nad dzieckiem.>

  • obowiązki niani;

<W umowie trzeba określić konkretne obowiązki niani. Rodzice mogą wskazać rodzaje i częstotliwość czynności, jakie niania ma wykonać;>

  • wysokość wynagrodzenia niani oraz sposób i terminy jego wypłaty;

<W przypadku tej umowy nie obowiązuje zapis o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Rodzice muszą jednak określić, w jakiej formie (gotówka, przelew na konto) i w jakim terminie niania będzie otrzymywać wynagrodzenie.>

  • czas zawarcia umowy;

<Umowę uaktywniającą można podpisać na czas określony lub nieokreślony.>

  • warunki, sposób zmiany i rozwiązania umowy.

Dane i informacje niezbędne do zgłoszenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Dodatkowo należy pamiętać o danych i informacjach niezbędnych do zgłoszenia do ZUS-u:

  • imię albo imiona;
  • nazwisko aktualne i rodowe;
  • PESEL;
  • data urodzenia;
  • adres;
  • obywatelstwo;
  • czy:
    • jest emerytką;
    • ma rentę;
    • jest osobą z niepełnosprawnością i jeśli tak, to w jakim stopniu;
    • pracuje na umowę o pracę w innym miejscu i jeśli tak, to jakie ma tam wynagrodzenie;
    • wykonuje inne umowy;
    • prowadzi działalność pozarolniczą;
  • jej oddział Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) i od kiedy chce mieć ubezpieczenie chorobowe – jeśli chce mieć to ubezpieczenie,

oraz dokumentach, które są potrzebne do zgłoszenia niani i rodzica jako płatnika do ZUS, czyli zgłoszenie:

  • płatnika składek (ZUS ZFA) – zgłoszenie rodzica jako płatnika;
  • do ubezpieczeń (ZUS ZUA) – zgłoszenie niani do ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych, wypadkowego i jeśli niania chce – chorobowego) i ubezpieczenia zdrowotnego);
  • do ubezpieczenia zdrowotnego (ZUS ZZA) – zgłoszenie niani tylko do ubezpieczenia zdrowotnego;

a także dokumentach, które są potrzebne do rozliczania składek, czyli:

  • deklaracja rozliczeniowa (ZUS DRA);
  • imienny raport miesięczny o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach (ZUS RCA) rozliczanie składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe i jeśli niania chce – chorobowe) i ubezpieczenie zdrowotne niani;
  • należne składki na ubezpieczenie zdrowotne (ZUS RZA) rozliczanie składki tylko na ubezpieczenie zdrowotne niani.

Umowa aktywizacyjna a ZUS

W przypadku umowy uaktywniającej składki za nianię na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne opłaca:

  • ZUS – od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż 50% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę;
  • rodzic (płatnik składek) – od podstawy stanowiącej kwotę nadwyżki nad kwotą 50% minimalnego wynagrodzenia.

Jeżeli osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej zdecydowała się na zawarcie z opiekunką umowy aktywizacyjnej, wówczas zgłasza ją do ZUS jak zleceniobiorcę.

Umowy aktywizacyjne zawierane są bowiem w trybie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących zlecenia (art. 61c ustawy o promocji zatrudnienia...). Jednakże w przypadku tego typu umowy istnieją pewne obwarowania. Opiekunka, zatrudniona na podstawie umowy aktywizacyjnej, nie może być osobą bezrobotną. Dodatkowo, nie jest dopuszczalne, aby:

  • bezrobotny był stroną więcej niż jednej umowy aktywizacyjnej;
  • umowa aktywizacyjna została zawarta między osobami pozostającymi ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia lub powinowactwa do drugiego stopnia.

Przedmiot umowy aktywizacyjnej

Przedmiot tej umowy może być różnorodny. Może być to wykonywanie na rzecz osób wspólnie zamieszkujących i gospodarujących w gospodarstwie domowym czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego lub opieką nad osobą zamieszkującą w gospodarstwie domowym.

Nie jest dopuszczalne, by praca w gospodarstwie domowym polegała na czynnościach służących potrzebom działalności gospodarczej, prowadzonym przez osobę w nim zamieszkującą. Włącza się w to także działalność wykonywana w lokalu położonym w takim gospodarstwie.

W tej sytuacji osoba fizyczna, która zatrudnia opiekunkę, staje się płatnikiem podatku dochodowego i składek na ubezpieczenie. To właśnie na niej spoczywa obowiązek w zakresie naliczania i poboru składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. Dodatkowo należy pamiętać o miesięcznych zaliczkach na podatek dochodowy.

Umowa aktywizacyjna a zleceniobiorca

Opiekunka wykonująca pracę na podstawie umowy aktywizacyjnej podlega ubezpieczeniom właściwym dla zleceniobiorcy, tj.:

  • obowiązkowo
    • ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
    • ubezpieczeniu wypadkowemu, w przypadku gdy praca wykonywana jest w siedzibie pracodawcy,
    • ubezpieczeniu zdrowotnemu.
  • dobrowolnie
    • ubezpieczeniu chorobowemu.

Finansuje ona następujące składki:

  • emerytalną – w wysokości 9,76%;
  • rentową – w wysokości 3,5%;
  • chorobową – w wysokości 2,45% (jeśli się na nią zdecyduje).

Również przez opiekunkę finansowana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9%.

Osoba zatrudniająca opiekunkę (rodzic dziecka) opłaca natomiast składki:

  • emerytalną – również w wysokości 9,76%;
  • rentową – w wysokości 6,5%;
  • wypadkową – w wysokości 1,8%.

Płaci również składkę na Fundusz Pracy w wysokości 2,45% (o ile wynagrodzenie opiekunki wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie) oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokości 0,10%. Dodatkowo należy pamiętać o zaliczce na podatek dochodowy w wysokości 19%. Jest to należność wynikająca z umowy aktywizacyjnej. Zaliczkę pobiera się od wynagrodzenia wypłaconego osobie wykonującej umowę aktywizacyjną.

Zaliczka przy umowie uaktywniającej

Przy obliczaniu zaliczki uwzględnia się:

  • koszty uzyskania przychodu w wysokości 20% uzyskanego przychodu (obliczając koszty od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia społeczne);
  • składki na ubezpieczenia społeczne potrącone w danym miesiącu z wynagrodzenia opiekunki.

Następnie obliczoną zaliczkę zmniejsza o kwotę:

  • stanowiącą 1/12 kwoty zmniejszającej podatek (pod warunkiem złożenia przez opiekunkę oświadczenia PIT-2);
  • składki na ubezpieczenie zdrowotne pobranej w danym miesiącu (w wysokości nieprzekraczającej 7,75% podstawy wymiaru).

W przypadku zatrudnienia opiekunki na umowę aktywizacyjną obowiązki pracodawcy względem ZUS i urzędu skarbowego są identyczne z przypadkiem zatrudnienia opiekunki na umowę o pracę.

Likwidacja ulgi z tytułu zatrudnienia opiekunki

Godne uwagi jest to, że do końca 2006 r. osoba, która zatrudniała opiekunkę w ramach umowy aktywizacyjnej, miała prawo do odliczenia od podatku dochodowego składek zapłaconych na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzenia tej osoby.

Od stycznia 2007 r. ulga ta została zlikwidowana, jednak nie całkowicie.

Prawo do powyższej ulgi zachowują wyłącznie osoby, które zatrudniły opiekunki na podstawie umów zawartych przed 1 stycznia 2000 r.

Powinni oni pamiętać, że odliczenie to musi spełniać określone warunki, które zostały przedstawione poniżej.

  • Umowa aktywizacyjna została zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy (fakt jej zawarcia został potwierdzony zaświadczeniem).
  • Okres 12 miesięcy nieprzerwanego trwania tej umowy.
chevron-down
Copy link