Doprowadzenie do izby wytrzeźwień – zażalenie

3 lipca 2018
/

We wcześniejszym artykule omówiłem ratio legis zatrzymania administracyjnego w postaci doprowadzenia do izby wytrzeźwień, przesłanki zastosowania tego środka, a także jego pozycję na tle innych ustawowych zatrzymań. Dzisiaj bliżej przyjrzę się zażaleniu na doprowadzenie oraz jego rozpoznaniu.

Co z tym protokołem?

Zażalenie z art. 40 ust 6. ustawy do złudzenia przypomina zażalenie na zatrzymanie z art. 246 KPK, który gwarantuje zatrzymanemu sądową kontrolę zasadności, legalności oraz prawidłowości jego zatrzymania. W obu przypadkach podstawą takiego zażalenia będzie protokół sporządzony przez osobę zatrzymującą. W przypadku zatrzymania administracyjnego protokół może sporządzić funkcjonariusz Policji lub strażnik straży gminnej, doprowadzający osobę do placówki wytrzeźwień. Sporządzenie protokołu jest obligatoryjne i musi spełniać wymogi wskazane w art. 40 ust. 3 ustawy. Dokument ten stanowi podstawę pobytu danej osoby w ośrodku wytrzeźwień, określa spis posiadanych przez nią rzeczy oraz zawiera polecenia władz ośrodka dotyczące zatrzymanego.

KPK potrzebny, ale w jakim zakresie?

Zażalenie można skierować do sądu rejonowego za pośrednictwem izby wytrzeźwień lub innej placówki, która powinna niezwłocznie przekazać zażalenie do sądu. Ustawodawca określa jedynie zakres odpowiedniego stosowania przepisów KPK – do rozpoznania zażalenia. Ma to podwójny skutek – z jednej strony jest to określenie na tyle szerokie, że umożliwia sądowi karnemu rozbudowaną analizę przesłanek doprowadzenia, z drugiej strony pozwala na sięgnięcie po odpowiednie środki karnoprocesowe związane z rozpoznawaniem zażalenia.

Należy przy tym zwrócić uwagę na to, że sąd karny może badać również decyzję izby wytrzeźwień w przedmiocie zatrzymania doprowadzonego. Będzie to de facto karnosądowa kontrola decyzji administracyjnej.  Z drugiej strony ustawa nie dopuszcza odpowiedniego stosowania KPK w innym zakresie. Doktryna i judykatura są ze sobą w pełni zgodne, że w przypadku, gdy ustawodawca  wprowadza odesłanie wewnątrzsystemowe do innego aktu prawnego, obce przepisy można stosować tylko we wskazanym zakresie.

Postanowienie SA w Katowicach

Dobitnie wyraził powyższe SA w Katowicach w postanowieniu z 23.12.2013 (II AKz 777/13): Nie ulega wątpliwości, iż odpowiednie przepisy kodeksu postępowania karnego mają tylko wówczas zastosowanie do zatrzymania na podstawie innych ustaw, jeśli się one do tych przepisów wyraźnie odwołują. Takiego odwołania nie przewidują przepisy dotyczące doprowadzenia stosowanego na podstawie art. 40 ust. 1 i 2 ustawy. Z powyższych rozważań wynika również, że osobie zatrzymanej w omawianym trybie nie przysługują uprawnienia zatrzymanego wynikające z KPK (vide: uchwała SN z dn. 12.03.1992, sygn. akt I KZP 43/91).

W konstruowaniu takich uogólnień należy zachować należytą ostrożność. Owszem – przepisy ustawy nie dają doprowadzonemu do izby wytrzeźwień uprawnień osoby zatrzymanej w trybie procesowym. Czy jest to jednak słuszna decyzja ustawodawcy? Równie dobrze można by zapytać o prawo do tłumacza. Przecież obcokrajowiec pod wypływem alkoholu również powinien mieć prawo do wysłuchania funkcjonariuszy czy złożenia skutecznego zażalenia. A pomoc prawnika? Sporządzenie trafnego zażalenia, w którym podniesione zostaną wszystkie zarzuty, może okazać się dla przeciętnego obywatela nader skomplikowane.

Czy sąd może zwolnić zatrzymanego?

Wydaje się, że w zakresie rozpoznania zażalenia sąd karny nie może w myśl art. 246 § 3 KPK zwolnić zatrzymanego z powodu nielegalności czy bezzasadności doprowadzenia. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi reguluje tę kwestię w ramach lex specialis – tj. art. 40 ust. 8. Sąd powinien zatem poinformować prokuratora i przełożonego doprowadzającego albo przełożonego osób dokonujących przyjęcia albo zatrzymania. Być może wynika to z obawy przed nadmierną ingerencją władzy sądowniczej, której rola ogranicza się do obowiązku informacyjnego. Poza tym okres zatrzymania może trwać maksymalnie 24 h. Jest to jednak bez znaczenia w sytuacji, gdy np. zatrzymany został pobity czy źle potraktowany przez funkcjonariuszy. Jedyna nadzieja w tym, że osoby poinformowane przez sąd nie pozostaną bierne …

Ciąg dalszy nastąpi…