Czym jest zorganizowana grupa przestępcza?

29 stycznia 2020
hello world!

Udział w zorganizowanej grupie przestępczej, mającej na celu popełnienie przestępstwa, jest przestępstwem formalnym. Do wypełnienia znamion tego typu przestępstwa wystarcza sama bierna przynależność bez popełnienia innych czynów zabronionych. Jak kodeks karny definiuje zorganizowaną grupę przestępczą?

Definicja zorganizowanej grupy przestępczej – orzecznictwo

W myśl wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 25 marca 1999 r. (sygn. II Aka 45/99), zorganizowaną grupę przestępczą tworzą co najmniej trzy osoby. Ich celem jest popełnienie określonych przestępstw lub też ogólnie popełnianie przestępstw o luźnym związku, m.in. bez stałych ról, w każdym razie o większym określeniu ról niż przy współsprawstwie.

Pełen katalog cech zorganizowanej grupy przestępczej przedstawił Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 14 czerwca 2017 r. (sygn. II AKa 52/17). Zorganizowana grupa przestępcza to ugrupowanie składające się z co najmniej 3 osób. Posiada ono trwałą strukturę pionową (z wyodrębnionym ośrodkiem decyzyjnym) albo poziomą (bez wyodrębnionego ośrodka decyzyjnego). Wykazujące odrębności od zasad przyjętych w danym społeczeństwie i nie identyfikujące się z nimi, o więziach psychologicznych łączących poszczególne jednostki, świadomie zmierzające do realizacji zamierzonego celu jakim jest popełnienie czynu zabronionego” (Marciniak, Zorganizowana, s. 112).

Słusznie zauważa Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 23 lipca 2002 r. (sygn. II AKa 148/01), że: Pomocne w ustaleniu treści pojęcia «zorganizowana grupa przestępcza» mogą być także oceny dokonywane z punktu widzenia psychologicznego. Będą to powiązania między członkami grupy, wzajemna pomoc, ochrona, jednoczący cel zdobywania środków na utrzymanie, alkohol i rozrywki, jak też na działalność przestępczą. Z punktu widzenia socjologicznego będzie to z kolei zbiorowość wyznająca wspólne wartości, zachowująca odrębność od społeczeństwa i jego struktur.

Związek przestępczy a zorganizowana grupa

Związek przestępczy cechuje wyższy stopień organizacji, aniżeli zorganizowaną grupę (Górniok [w:] Górniok i in., t. 2, s. 340). Cechy związku stanowią trwałe formy organizacyjne, oznaczone kierownictwo oraz określona dyscyplina członków (wyrok Sądu Najwyższego z 27 października 1995 r., sygn. III KRN 122/95).

Dla przyjęcia, że pewna grupa ludzi stanowi «związek», nie jest istotne, czy zachodziła w niej potrzeba stosowania rygorów organizacyjnych. Ważne jest, czy w ogóle je przewidziano. Nie można stawiać znaku równości pomiędzy dobrowolnym podporządkowaniem się autorytetowi innej osoby a wynikającym z porozumienia zobowiązaniem do wypełniania jej poleceń z ustalonymi konsekwencjami odmowy ich wykonania (wyrok Sądu Najwyższego (7) z 23 marca 1992 r., sygn. II KRN 433/91).

Sońta określa kryteria charakteryzujące związek przestępczy. Zalicza do nich: obowiązywanie zasad rekrutacji i usuwania członków, występowanie określonej hierarchii, ustalenie zakresu kompetencji, określony podział zadań pomiędzy członków, ustalony program i formy działalności, ustalenie obowiązków członków, obejmujących m.in. podporządkowanie się poleceniom i zasadom dyscypliny (Sońta, Zorganizowana, s. 16).

Związek przestępczy to organizacja oparta na trwałych podstawach. Obliczona na dłuższe istnienie. Mająca określone kierownictwo, porządek wewnętrzny, więź i dyscyplinę organizacyjną. Do znamion strony przedmiotowej związku przestępczego zalicza się: porozumienie, ustrój, formy organizacyjne, trwałość, więź organizacyjną, udział, natomiast do strony podmiotowej – winę umyślną (Bryła, Porozumienie, s. 36).

Kodeks karny a zorganizowane grupy przestępcze

Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”), kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Zorganizowana grupa przestępcza musi składać się z co najmniej trzech osób. Nie oznacza to jednak, że za przestępstwo określone w art. 258 § 1 kk muszą być skazane co najmniej trzy osoby. Możliwe jest skazanie nawet jednej osoby, jeżeli ustalone zostało, że wypełniła ona znamiona przestępstwa określonego w tym przepisie. Inni członkowie zorganizowanej grupy mogą zostać skazani w innym postępowaniu (także przed sądem innego kraju), ale nie jest to niezbędne (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 20 stycznia 2016 r., sygn. II AKa 328/15; por. też wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2017 r., sygn. III KK 169/16).

Co istotne, do przypisania przestępstwa z art. 258 § 1 kk nie jest nawet konieczna wiedza o szczegółach organizacji grupy, znajomość wszystkich osób ją tworzących, mechanizmów funkcjonowania. Wystarczy tylko gotowość sprawcy do spełnienia zadań służących tej grupie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 23 listopada 2017 r., sygn. II AKa 173/17). Zorganizowana grupa przestępcza może funkcjonować bez wewnętrznej struktury organizacyjnej. Nie jest wymagane, by charakteryzowała się niezmiennym składem, jak i brakiem mechanizmów wymuszających posłuszeństwo grupy. Może zaś funkcjonować na zasadzie dobrowolnego udziału w niej jej członków. Musi przy tym jednak łączyć ich chęć popełnienia przestępstw, jak i gotowość do takich działań na rzecz grupy.

Grupa o charakterze zbrojnym

Jeżeli grupa albo związek określone w § 1 mają charakter zbrojny albo mają na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 (art. 258 § 2 kk). Charakter zbrojny oznacza, że ugrupowanie jest na stałe wyposażone w broń. Taka grupa używa broni w prowadzonej działalności lub też zakłada jej użycie i w takim celu broń posiada lub gromadzi (wyrok Sądu Najwyższego z 6 maja 2003 r., sygn. V KK 193/02).

Dla przyjęcia, że sprawca bierze udział w grupie przestępczej o charakterze zbrojnym nie jest wymagane, by posiadał broń osobiście, lub by stykał się z nią w jakikolwiek sposób. Wystarczy, że inni uczestnicy grupy działają z bronią. Sprawca natomiast ma tego świadomość i to akceptuje. O zbrojnym charakterze grupy decydują łącznie – objęcie celami zorganizowanej grupy popełnianie przestępstw przy użyciu broni, zaopatrywanie się w broń przynajmniej przez niektórych członków grupy, a uświadamianie sobie tego faktu przez tych członków, którzy osobiście bronią nie dysponują (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 2 listopada 2004 r., sygn. II AKa 119/04).

Kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą

Kodeks karny stanowi, że karze podlega także kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą. Zgodnie z art. 258 § 3 kk, kto grupę albo związek określone w § 1 w tym mające charakter zbrojny zakłada lub taką grupą albo związkiem kieruje, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku tworzenia grup terrorystycznych. Kto grupę albo związek mające na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym zakłada lub taką grupą lub związkiem kieruje, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 (art. 258 § 4 kk).

Zakładanie to inaczej utworzenie grupy lub związku. Innymi słowy, jest to doprowadzenie do jego powstania. Założycielami są nie tylko inicjator powstania grupy lub związku. Są nimi także inne osoby w tym współdziałające – współzałożyciele (Marek, Komentarz, s. 557). Zakładanie zorganizowanej grupy lub związku mających na celu popełnienie przestępstwa jest zachowaniem zasługującym na szczególne napiętnowanie. W społeczeństwie pojawia się bowiem struktura, której samo istnienie stanowi poważne naruszenie porządku publicznego. Pojawia się tym samym stała groźba jeszcze poważniejszych tegoż porządku naruszeń (Michalska-Warias, Przestępczość, s. 301). Natomiast kierowanie to pełnienie funkcji władczych w związku lub grupie. Jest to zatem wydawanie wiążących poleceń ich członkom.

chevron-down
Copy link