Źródła prawa karnego procesowego

1 kwietnia 2021
hello world!

Podstawowym, a zarazem najważniejszym źródłem prawa karnego procesowego jest oczywiście ustawa Kodeks postępowania karnego. Nie jest to jednak jedyny akt prawny traktujący o procesie karnym. Jakie są zatem inne źródła prawa karnego w Polsce?

Na samym początku warto wspomnieć chociażby o Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz o aktach prawa międzynarodowego, takich jak np. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy też Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Tak więc, po kolei.

Proces karny a Konstytucja RP

Źródło prawa karnego procesowego stanowi Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucja to najważniejszy akt prawny, który określa:

a) zasady ogólnoprawne,

b) środki obrony podstawowych wolności,

c) prawa człowieka i obywatela,

d) zasady funkcjonowania władzy sądowniczej.

Wszystkie przytoczone wyżej zagadnienia można odnieść bezpośrednio do procesu karnego. Jeżeli jednak jesteś zainteresowany(a) konkretną listą przepisów, poniżej znajdziesz stosowną tabelę.

PktKwestia karnoprocesowaPodstawa prawna
1)zasada ochrony wolności człowiekaart. 31 ust. 1
2)zasada proporcjonalnościart. 31 ust. 3
3)zasada równości wobec prawaart. 32
4)gwarancja nietykalności osobistej oraz
ograniczenie stosowania zatrzymania i aresztowania
art. 41
5)prawo do obrony i prawo do posiadania obrońcyart. 42 ust. 2
6)zasada domniemania niewinnościart. 43 ust. 3
7)prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd
art. 45 ust. 1
8)zasada jawności rozpraw sądowejart. 45 ust. 2
9)gwarancja nienaruszalności mieszkaniaart. 50
10)ekstradycjaart. 55
11)prawo do sąduart. 77 i art. 78
12)zasada sądowego wymiaru sprawiedliwościart. 175 ust. 1
13)dwuinstancyjność postępowania sądowegoart. 176 ust. 1
14)zasada niezależności sądów i nieszwisłości sędziówart. 174 i art. 178 ust. 1

Źródła prawa karnego - Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (dalej jako: MPPOiP) został ratyfikowany przez Polskę dnia 3 marca 1977 r., zaś w dniu 7 listopada 1991 r. Polska przystąpiła do tzw. protokołu opcyjnego, uznając jurysdykcję Komitetu Praw Człowieka w Genewie do przyjmowania skarg osób fizycznych, pokrzywdzonych naruszeniem praw określonych w pakiecie.

Jeżeli zaś chodzi o normy karnoprocesowe zawarte w MPPOiP, to przede wszystkim należy wskazać:

PktKwestia karnoprocesowaPodstawa prawna
1)regulacje traktujące o stosowanych środkach przymusuart. 9
2)zasada domniemania niewinnościart. 14 ust. 2
3)gwarancje procesoweart. 14 ust. 3

Proces karny a Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej jako: EKPC) została ratyfikowana przez Polskę w 1992 r. i weszła w życie dnia 19 stycznia 1993 r. Do jej najważniejszych przepisów karnoprocesowych należą:

PktKwestia karnoprocesowaPodstawa prawna
1)prawo do życiaart. 2
2)zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowaniaart. 3
3)prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistegoart. 5
4)standard habeas corpus zatrzymania i tymczasowego aresztowaniaart. 5 ust. 3
5)prawo do odwołania się do sądu w celu bezzwłocznego ustalenia przez sąd
legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli
pozbawienie wolności było niezgodne z prawem
art. 5 ust 4
6)prawo do odszkodowania w razie pokrzywdzenia przez niezgodne z treścią art. 5
o zatrzymaniu lub aresztowaniu
art. 5 ust. 5
7)prawo do rzetelnego procesu sądowegoart. 6
8)zakaz karania bez podstawy prawnejart. 7
9)prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnegoart. 8

Proces karny a Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako: KPP) stanowi załącznik do Traktatu Lizbońskiego z dnia 13 grudnia 2007 r. W Polsce obowiązuje on od dnia 1 grudnia 2009 r. Do jego najważniejszych przepisów karnoprocesowych zaliczamy:

PktKwestia karnoprocesowaPodstawa prawna
1)nienaruszalność godności człowiekaart. 1
2)prawo do skutecznego środka prawnego przed sądemart. 47
3)domniemanie niewinności i prawo do obronyart. 48

Proces karny a dyrektywy Unii Europejskiej

W polskim i europejskim obiegu prawnym obowiązują także różnego rodzaju dyrektywy wydane przez organy Unii Europejskiej traktujące o procesie karnym. Do takich należą m.in.

1) Dyrektywa nr 2012/13/UE z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym,

2) Dyrektywa nr 2013/48/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie prawa dostępu do adwokata w postępowaniu karnym i w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania oraz w sprawie prawa do poinformowania osoby trzeciej o pozbawieniu wolności i prawa do porozumiewania się z osobami trzecimi i organami konsularnymi w czasie pozbawienia wolności,

3) Dyrektywa nr 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym,

4) Dyrektywa nr 2016/1919 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie pomocy prawnej z urzędu dla podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym oraz dla osób, których dotyczy wniosek w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania.

Ponieważ przepisy zawarte w wymienionych aktach prawa polskiego i obcego zawierają normy o charakterze publicznoprawnym, mają one charakter powszechnie obowiązujący (erga omnes).

Źródła prawa karnego – inne ustawy polskie

Poza wymienionymi aktami prawa polskiego i obcego najważniejszymi formalnymi źródłami prawa karnego procesowego są:

1) ustawy, w których uregulowano tzw. pozakodeksowe tryby szczególne postępowania karnego, tj. Kodeks karny skarbowy oraz ustawa z 28.10.2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary,

2) ustawy, w których uregulowano ustrój i funkcjonowanie organów i innych uczestników postępowania karnego, tj.:

a) ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym,

b) ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych,

c) ustawa z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze,

d) ustawa z dni 6 kwietnia 1990 r. o Policji,

e) ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze,

f) ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych,

g) ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu,

h) ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym,

i) ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej,

j) ustawa z dnia 15 listopada 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich,

3) ustawy, w których uregulowano inne szczególne kwestie związane z postępowaniem karnym, tj.:

a) ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu,

b) ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,

c) ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,

d) ustawa z dnia 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym.

chevron-down
Copy link