Sposób na nielojalnego pracownika

Nie każdy pracownik zachowuje się fair w stosunku do swojego pracodawcy. Kłopoty mogą pojawić się zarówno podczas trwania zatrudnienia, jak i po zakończeniu współpracy. Jak się uchronić przed nielojalnym pracownikiem?

Nielojalny pracownik to na przykład taki, który bez Twojej wiedzy otworzył działalność konkurencyjną.

Czym jest działalność konkurencyjna?

Działalnością konkurencyjną określa się czynności zarobkowe podejmowane na własny rachunek (jako przedsiębiorca) lub na rachunek osoby trzeciej (jako pracownik, zleceniobiorca itp.). Warunkiem jest, ażeby czynności te pokrywały się, chociażby częściowo, z zakresem działalności pracodawcy. Dotyczy to zarówno produkcji towarów lub świadczenia usług tego samego rodzaju, jak i towarów i usług zbliżonych do działalności pracodawcy, które mogą je zastąpić (usługi lub towary o charakterze substytucyjnym).

Definiując naruszenie omawianego zakazu, Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 12 września 2008 r., (I PK 27/08, OSNP 2010, nr 3-4, poz. 34), że obowiązkom wynikającym z umowy o zakazie konkurencji (art. 1011 i 1012 k.p.) uchybia jedynie taka działalność pracownika, która jest przez niego rzeczywiście prowadzona. Ponadto taka, która jest adresowana do tego samego kręgu odbiorców i która choćby częściowo pokrywa się z działalnością pracodawcy i realnie zagraża jego interesom.

Co zrobić w omawianej sytuacji?

Pierwszą z opcji jest umowa o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 101(1) Kodeksu pracy (dalej: k.p.). Przepis ten przewiduje możliwość zawarcia umowy zakazującej pracownikowi prowadzenia działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy w czasie trwania stosunku pracy. Umowa ta może być zawarta jednocześnie z umową o pracę, a w sensie technicznym może być częścią umowy o pracę. Umowa powinna określać rodzaje działalności zakazanej dla pracownika oraz terytorium objęte tym zakazem.

Jeżeli poniosłeś szkodę wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji i została zawarta pomiędzy Wami umowa o zakazie konkurencji z art. 101(1) k.p., możesz dochodzić od pracownika wyrównania tej szkody na zasadach określonych w przepisach rozdziału I w dziale piątym Kodeksu pracy.

Pracownik związany umową o zakazie prowadzenia działalności konkurencyjnej w czasie trwania stosunku pracy będzie ponosić z tego tytułu odpowiedzialność odszkodowawczą w razie doznania przez pracodawcę szkody w następstwie naruszenia tej umowy. W przypadku wyrządzenia szkody z winy nieumyślnej będzie to odpowiedzialność na zasadach pracowniczej odpowiedzialności materialnej, a więc ograniczona do odszkodowania nieprzekraczającego kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia. W przypadku, gdy pracownik wyrządzi szkodę umyślnie, to wówczas będzie zobowiązany do naprawienia szkody w pełnej wysokości.

A co w sytuacji braku umowy o zakazie konkurencji?

Jeżeli nie zawarłeś z nielojalnym pracownikiem umowy o zakazie konkurencji, nie oznacza to, że jesteś pozbawiony ochrony. Albowiem działalność konkurencyjna pracownika stanowi naruszenie obowiązku z art. 100 par. 2 pkt 4 k.p. niezależnie od faktu, czy strony stosunku pracy łączyła umowa o zakazie konkurencji czy też nie. Zgodnie bowiem z art. 100 § 2 pkt 4 k.p. jednym z podstawowych obowiązków pracownika jest dbanie o dobro zakładu pracy, ochrona jego mienia oraz zachowanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.

Tak też wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18.06.2007 r. (sygn. akt II PK 338/06), stwierdzając, że naruszenie przez pracownika umowy o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy przez podjęcie działalności konkurencyjnej stanowi wystarczającą przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę. Jeżeli takiej umowy nie zawarto, to w aspekcie naruszenia pracowniczego obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy jako przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie należy ocenić, czy podjęcie przez pracownika działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy stanowi naruszenie jego interesów, godzi w dobro zakładu pracy albo wyrządza (lub może wyrządzić) szkodę.

Obowiązek ten jest interpretowany szeroko i obejmuje powinność dbania o mienie zakładu pracy, rozumianego przedmiotowo jako miejsce pracy, oraz o jego wartości niematerialne np. uznaną markę, dobre imię lub renomę na rynku. Za tą tezą opowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.02.2006 r. (sygn. akt II PK 160/05), dodając, że dobro zakładu pracy jest wspólną wartością, dobrem nie tylko dla pracodawcy, lecz także dla zatrudnionych tam pracowników. Obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy dotyczy wszystkich pracowników.

W razie stwierdzenia nielojalności pracownika, możesz zatem jako pracodawca rozwiązać z nim umowę o pracę w drodze wypowiedzenia.

Wina umyślna lub rażące niedbalstwo w orzecznictwie

Natomiast w przypadku uznania, że naruszenie przez pracownika tego obowiązku nastąpiło z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, możesz rozwiązać z pracownikiem umowę o pracę także bez wypowiedzenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3.03.2005 r. (sygn. akt I PK 263/04), słusznie stwierdził, iż prowadzenie działalności konkurencyjnej po odmowie zawarcia umowy o zakazie konkurencji oraz pomimo sprzeciwu pracodawcy jest świadomym naruszeniem przez pracownika obowiązku dbałości o dobro zakładu pracy. Może stanowić uzasadnioną przyczynę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 § 1 pkt 1 K.p.).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1.07.1998 r. (sygn. akt I PKN 218/98) stwierdził, że podjęcie działalności konkurencyjnej wobec zatrudniającej pracownika firmy uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony zarówno wtedy, gdy pracownik prowadził ją wbrew umowie o zakazie konkurencji, jak i wtedy, gdy takiej umowy strony stosunku pracy nie zawarły.

Dodatkowo w niektórych przypadkach pracownik może ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą wobec pracodawcy.

Zgodnie z art. 114 k.p. pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach niniejszego rozdziału.

Jeżeli Twoja firma straci zysk musisz wykazać związek między nielojalnością pracownika a tą stratą. Następnie jesteś zobowiązany wykazać winę pracownika. Jeżeli wina jest nieumyślna, odpowiada on do kwoty swojego trzymiesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli natomiast umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.

Różnica między regulacją zawartą w art. 100 ust. 2 pkt 4 Kodeksu pracy a umową o zakazie konkurencji tkwi w tym, że w przypadku umowy o zakazie konkurencji każde jej naruszenie może zasadniczo skutkować wypowiedzeniem umowy o pracę, natomiast przy naruszeniu obowiązków określonych w art. 100 § 2 pkt 4 konieczne jest wykazanie, że pracownik spowodował lub mógł spowodować szkodę u pracodawcy.