Konsekwencje uporczywego niepłacenia podatku

25 września 2019
/

Wykroczenie skarbowe polegające na uporczywym niewpłacaniu w terminie podatku jest jednym z najczęściej popełnianych podatkowych czynów zabronionych, a jednocześnie wzbudzającym liczne wątpliwości interpretacyjne. Jakie konsekwencje za uporczywe niepłacenie podatku przewiduje kodeks karny skarbowy?

Uporczywe niewpłacanie podatku w terminie

Zgodnie z art. 57 ustawy Kodeks karny skarbowy (dalej jako „kks”), podatnik, który uporczywie nie wpłaca w terminie podatku, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Przepis ten ma na celu przede wszystkim zapobieganie uszczupleniom podatkowym. Wykroczenie to stanowi jedno z najczęściej popełnianych podatkowych czynów zabronionych, a jednocześnie wzbudza ono liczne wątpliwości interpretacyjne, związane ze znaczeniem znamienia „uporczywie”.

Uporczywość niewpłacania

Nie każde zachowanie polegające na niewpłaceniu podatku będzie uwzględniane jako wypełniające znamiona wykroczenia z art. 57 § 1 kks. Istotna jest tu cecha uporczywości. Innymi słowy, wykroczenie to należy do grupy czynów zabronionych wymagających powtarzalności, których penalizacja wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy powtarza się ono wielokrotnie. Właściwa ocena uporczywości opiera się na założeniu, że obejmuje ono wyłącznie sekwencyjne zachowania polegające na niezapłaceniu podatku. Jednorazowe zaniechanie zapłaty podatku nie stanowi o uporczywości.

Pomocne są tu ustalenia orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego przestępstwa niealimentacji (art. 209 § 1 ustawy Kodeks karny, dalej jako „kk”). Polegają one (podobnie jak wykroczenie skarbowe z art. 57 § 1 kks) na uporczywości (w uchyleniu się od wykonania obowiązku alimentacyjnego). Na gruncie tego przestępstwa przyjmuje się, że z uporczywością mamy do czynienia wtedy, gdy stan uchylania się (niewpłacania) trwa dłuższy czas, np. wstrzymywanie się z zapłatą przez co najmniej 3 miesiące lub płacenie nieregularne lub w kwotach znacznie niższych od należnych (o elemencie powtarzalności zachowań jako komponentu uporczywości – postanowienie Sądu Najwyższego z 3 października 2008 r., sygn. III KK 176/08). Tak więc nie każde zachowanie polegające na zaniechaniu zapłaty podatku jest zarazem zachowaniem karalnym z perspektywy art. 57 § 1 kks.

Sprawca – podatnik, bez statusu podatnika

Podmiotem wykroczeń skarbowych co do zasady jest podatnik. Zgodnie z art. 7 ustawy Ordynacja podatkowa, podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Kodeks karny skarbowy rozszerza pojęcia podatnika, stanowiąc, że „podatnik” oznacza również osobę zobowiązaną do uiszczenia opłat, niepodatkowych należności budżetu państwa o podobnym charakterze daninowym oraz daniny solidarnościowej (art. 53 § 30 kks). W sytuacji gdy sprawca wykroczenia nie posiada statusu podatnika, jednakże zajmuje się jego sprawami gospodarczymi na podstawie art. 9 § 3 kks (ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej), w grę wchodzi odpowiedzialność za analizowane wykroczenie skarbowe.

Przeczytaj również:
Faktury – kiedy grozi nam odpowiedzialność karnoskarbowa?

Odpowiedzialność karnoskarbowa a czynny żal

Wykroczenie skarbowe jest zagrożone karą grzywny do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia. Kodeks nie przewiduje orzekania jakichkolwiek środków karnych w tym wypadku. Zapłata w całości należnego podatku na rzecz właściwego organu przed wszczęciem postępowania w sprawie o wykroczenie skarbowe (tj. przed wydaniem postanowienia o wszczęciu dochodzenia) umożliwia jednak stosowanie fakultatywnego odstąpienia od wymierzenia kary (art. 57 § 2 kks). Przepis ten jest przepisem szczególnym wobec regulacji z art. 19 § 2 kks – uiszczenie podatku należnego zostało zakreślone w czasie do wszczęcia postępowania in rem. Jeżeli uiszczenie nastąpi po wszczęciu dochodzenia, odstąpienie od wymierzenia kary nie wchodzi w grę (art. 19 § 2 kks nie znajduje tu zastosowania).