Mobbing - psychiczne i fizyczne znęcanie się nad pracownikiem

22 października 2018
/

Mobbing to stygmatyzowanie pewnych pracowników i stosowanie wobec nich represji w postaci nękania psychicznego. To zachowanie systematyczne. Statystyczna ofiara dręczona jest przez pół roku przynajmniej raz w tygodniu. Koszty psychiczne i somatyczne prześladowanego pracownika okazują się bardzo wysokie, tym bardziej, że udręczony na ogół nie ma znaczących środków dokonania odwetu. - Mirella Kamińska, Panowanie nad stresem.

Mobbing - geneza

W XX w. pewien etnolog o nazwisku Lorenz zauważył  zależność charakteryzującą zachowanie zwierząt. Małe i słabe osobniki zaczęły tworzyć grupy, by w razie konieczności atakować inne istoty będące na ogół większe i silniejsze, ale jednocześnie będące samotnikami. Celem takiego zachowania było pozbycie się potencjalnego zagrożenia, które ze sobą niosła obecność bardziej rozwiniętego organizmu.

W 1982 roku H. Leymann zdecydował się na zbadanie podobnych zachowań występujących u ludzi w miejscach pracy. Wtedy też pojęcie mobbingu zostało użyte po raz pierwszy i odnosiło się do psychospołecznych relacji zachodzących w ww. miejscach. Mobbing polegał na nękaniu, poniżaniu i ośmieszaniu pracownika przez innych pracowników lub przełożonego.

Mobbing w polskim prawie

W Polsce definicja mobbingu została określona w Kodeksie pracy. Zgodnie z przepisami, by uznać daną osobę za ofiarę mobbingu, muszą zaistnieć jednocześnie pewne przesłanki. Podjęte działania lub zachowania:

  • muszą dotyczyć pracownika lub być przeciw niemu skierowane;
  • są długotrwałe i uporczywe;
  • mają na celu nękanie/zastraszanie pracownika;
  • mają na celu poniżenie/ośmieszenie pracownika, jak również odizolowanie go od współpracowników/wykluczenie z zespołu;
  • powodują u pracownika zaniżenie poczucia przydatności w dziedzinie zawodowej;
  • powodują u pracownika uczucie niższości, upokorzenia, wstydu.

Art. 94 (indeks 3) § 2 Kodeksu Pracy Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Rodzaje mobbingu

Pracownicy i pracodawcy stosujący mobbing względem innej osoby często decydują się na przyjęcie jednej konkretnej taktyki. Najczęściej stosowanymi działaniami są:

  • Taktyka upokorzenia - ofiara staje się celem nieuzasadnionej krytyki, często też kierowane są względem niej obraźliwe słowa, gesty czy też nieodpowiednie żarty (np. żarty o podtekście seksualnym); innymi przykładami tej taktyki jest również krytykowanie wyglądu lub wyśmiewanie stylu życia pracownika;
  • Taktyka zastraszenia - ofiara spotyka się z utrudnieniami w pełnieniu swoich obowiązków ze względu na groźby ustne, używanie wulgaryzmów, stosowanie nieuzasadnionych zakazów i przemocy fizycznej, a także przetrzymywanie w pracy po godzinach; często pracownik, na którym stosowany jest ów mobbing, znosi wszystko przez strach utraty pracy; za mobbing tego typu są uznaje się np. bicie pracownika za źle wykonane zadanie lub zmuszanie go, by pod groźbą zwolnienia wyrabiał w pracy darmowe nadgodziny;
  • Taktyka pomniejszenia kompetencji - pracownik doświadcza ciągłego zaniżania własnej wartości poprzez zachowanie pracodawcy lub innych pracowników (np. osoba mająca bardzo dobre kwalifikacje jest ciągle krytykowana w celu zaszczepienia w niej braku chęci walki o awans lub wzbudzenia w niej nieuzasadnionej uległości względem agresora);
  • Taktyka izolacji - utrudnianie ofierze wejścia w życie społeczne instytucji i zintegrowanie się z pracownikami; najczęściej objawia się to izolowaniem takiej osoby, przydzielając jej zadania nie pozwalające na integrację; możliwa jest również sytuacja, gdzie grupa pracowników nie dopuszcza do siebie jednego z członków zespołu, a także skrupulatnie pilnuje, by ofiara nie mogła odnaleźć się w innym miejscu;
  • Taktyka poniżania - celem ma być doprowadzenie do upokorzenia pracownika i wywołanie u niego poczucia braku własnej wartości;
  • Taktyka utrudniania wykonywania pracy - różnego rodzaju czynności mające na celu przeszkadzanie pracownikowi w wykonaniu przydzielonych mu zadań (np. niszczenie sprzętu, chowanie ubrań roboczych).

Pamiętaj!

Ważne: Mobbing nie musi mieć charakteru bezpośredniego. Zdarza się, że ofiara nie ma kontaktu z osobą stosującą mobbing, jednocześnie jednak jest narażona na działanie, które zostało podjęte przez ww. agresora (np. "szczucie" innymi pracownikami).

W skrócie: Mobbing posiada różne formy. Wszystkie z nich można zakwalifikować w 5 punktach. Do mobbingu zaliczyć można wszelkie działania, które wpływają negatywnie na:

  • proces komunikacji;
  • relacje między-pracownicze;
  • ocena pracownika w miejscu pracy;
  • pozycję zawodową pracownika;
  • zdrowie pracownika.

Mobbing - gdzie udać się po pomoc?

Jeżeli pracownik stał się ofiarą mobbingu stosowanego przez innego pracownika danej instytucji, powinien przede wszystkim udać się do przełożonego. Zdarza się (i to dość często), że tzw. mobberem jest sam przełożony/kierownik. W takim wypadku staramy się zgłaszać swoje obiekcje zawsze do organu nadrzędnego, sprawującego kontrolę nad osobą stosującą mobbing. W najgorszym przypadku, czyli kiedy agresorem jest sam pracodawca, należy udać się do sądu pracy i tam zgłosić sprawę.

Ważne: Ofierze mobbingu przysługuje odszkodowanie. Zainteresowany/a może powołać się poniesione straty w postaci uszczerbku na zdrowiu fizycznym lub psychicznym. Roszczenie zostanie zbadane przez sąd, który z pewnością powoła do tego celu specjalnych biegłych lekarzy.

Art. 94 (indeks 3) Kodeksu pracy § 3. Pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

§ 4. Pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.

§ 5. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę powinno nastąpić na piśmie z podaniem przyczyny, o której mowa w § 2, uzasadniającej rozwiązanie umowy.

Qui accusare volunt, probationes habere debent

Kto chce oskarżać powinien mieć dowód. Gdy pracownik zdecyduję się na sądową batalię z mobberem, musi pamiętać o zdobyciu dowodów, które może pozyskiwać na różne sposoby. Oto przykłady działań:

  • rozmowy z mobberem należy prowadzić tylko w obecności świadka (np. innego pracownika firmy);
  • każda uwaga na własny temat lub przydzielenie nowych obowiązków w pracy powinna być odbierana w formie, którą można udowodnić (np. dokument, wiadomość tekstowa, mail);
  • warto nagrywać rozmowy prowadzone z mobberem.

Należy również pamiętać o rzetelnym wykonywaniu swoich pracowniczych obowiązków (ofiara mobbingu, będąc w stresie, często zaniedbuje swoją pracę, co daje świetny argument przeciwnikowi).

Najczęstsze przykłady mobbingu

  • Nazywanie pracownika "idiotą";
  • Nadawanie obraźliwych pseudonimów nawiązujących do wyglądu lub życia osobistego;
  • Ciągłe wytykanie błędów w obecności innych osób;
  • Zmuszanie do wykonywania czynności pozbawionych sensu;
  • Grożenie zwolnieniem z pracy na brak zgody podjęcia się wykonania zadań niezgodnych z prawem lub etyką zawodową. Nie ma znaczenia, czy jest to bezpośrednia groźba, czy tylko komunikat w formie aluzji;
  • Utrudnianie dostępu do informacji (ukrywanie newslettera, usunięcie z listy mailingowej);
  • Przenoszenie pracownika do miejsca odosobnionego;
  • Brak reakcji na obecność i pytania pracownika;
  • Zachowania o podtekście seksualnym (żarty, aluzje, dotyk, natarczywe pożądliwe spojrzenia i gesty).

Akty prawne związane z pojęciem - mobbing

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.