Jak samodzielnie napisać pozew o zapłatę – postępowanie nakazowe i upominawcze

Jak wynika z raportu Ministerstwa Sprawiedliwości, w I półroczu 2017 roku średni czas trwania postępowania sądowego od momentu rejestracji sprawy do wydania wyroku w pierwszej instancji wynosił 5,3 miesiąca.

Statystyka ta jest dość optymistyczna, gdyż uwzględnia zarówno sprawy proste oraz w istocie niesporne (których jest najwięcej), jak i te bardziej skomplikowane. Te ostatnie potrafią trwać kilka lat – sam ostatnio uczestniczyłem publikacji orzeczenia wydanego po przeszło 40 miesiącach od momentu wszczęcia postępowania. Czy istnieje więc szansa, aby akurat nasza sprawa zakończyła się szybciej?

Twórca Kodeksu postępowania cywilnego przewidział pewne ułatwienia

Pomocną dłoń dość nieśmiało wyciąga do nas ustawodawca, który przewidział dwa rodzaje postępowań odrębnych, mających przyczynić się – przynajmniej w teorii – do zredukowania czasu koniecznego do rozpoznania sprawy. Jest to postępowanie upominawcze oraz nakazowe. Ich głównym celem jest umożliwienie uzyskania przez powoda korzystnego rozstrzygnięcia bez przeprowadzenia rozprawy i postępowania dowodowego, krótko po złożeniu pozwu. Pozwany oczywiście nie jest pozbawiony obrony, gdyż może takiemu orzeczeniu się sprzeciwić, co spowoduje przekazanie sprawy do rozpoznania w trybie zwyczajnym (ciągle w ramach pierwszej instancji). Wspomniane rodzaje postępowań pozwalają więc wyeliminować przewlekłość w tych sprawach, w których pozwany rezygnuje z walki i postanawia uznać swoją odpowiedzialność (poprzez milczenie). W takiej sytuacji oszczędza sie czas przeznaczany na postępowanie dowodowe oraz przeprowadzenie rozprawy, na której pozwany i tak pozostałby bierny.

Postępowanie nakazowe jest najkorzystniejsze

Najbardziej korzystne dla powoda jest rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym. Aby było to możliwe, odpowiednie kroki muszą być podjęte jeszcze przed powstaniem jakiegokolwiek sporu. Zgodnie bowiem z art. 484 §1 Kodeksu postępowania cywilnego, Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

1)   dokumentem urzędowym;

2)   zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem;

3)   wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu;

4)   zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i niezapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

Najczęściej w typowych sprawach o zapłatę mamy do czynienia z tym drugim przypadkiem. Przykładowo, sprzedawca wydaje kupującemu towar i wystawia fakturę. Kontrahent nie opłaca jej w terminie, a sprawa trafia do sądu. Jeśli powód – jeszcze na etapie realizacji umowy – zadbał, aby rzeczony rachunek został podpisany przez nabywcę, rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym będzie możliwe. Warto więc dążyć do tego, aby druga strona na pewnym etapie wyraźnie i pisemnie zaakceptowała swój dług.

Ponadto, co również zdarza się w obrocie dość często, nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydawany jest na podstawie załączonego do pozwu weksla, czeku, warrantu albo rewersu (art. 484 §2 KPC).

Zarzuty do nakazu zapłaty

Po wydaniu nakazu i jego doręczeniu, pozwany na 2 tygodnie na złożenie zarzutów (art. 491 KPC). Musi je wysłać do sądu, który wydał rzeczone rozstrzygnięcie. Co istotne, w zarzutach należy podać wszelkie znane w tym momencie twierdzenia i dowody, pod rygorem ich pominięcia przez sąd. W razie prawidłowego wniesienia zarzutów zostaje wyznaczona rozprawa a postępowanie toczy się na ogólnych zasadach.

Postępowania nakazowe jest korzystne dla wierzyciela w związku z tym, że wydany nakaz zapłaty stanowi tytuł zabezpieczenia, wymagalny bez konieczności nadania mu klauzuli wykonalności (art. 492 §1). Z takim rozstrzygnięciem można więc udać sie do komornika, który tymczasowo – na dalszy czas trwania postępowania – zajmie majątek dłużnika. Dzięki temu przeciwnik procesowy nie będzie mógł wyzbyć się majątku przed uprawomocnieniem się ostatecznego rozstrzygnięcia, co w przypadku postępowań zwykłych dzieje się dość często. Co więcej, nakaz wydany na podstawie weksla, czeku, warrantu albo rewersu jest natychmiast wykonalny po upływie dwóch tygodni od jego doręczenia pozwanemu, niezależnie od tego czy skorzystał on z prawa do złożenia zarzutów (art. 492 §3). W takim wypadku wierzyciel może zgłosić się do komornika nie z wnioskiem o zabezpieczenie, lecz o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co pozwoli na zaspokojenie roszczeń (a nie tylko tymczasowe zajęcia majątku dłużnika).

Rozpoznanie sprawy w postępowaniu upominawczym może pozwolić zaoszczędzić czas

Postępowanie upominawcze może być z kolei wszczęte zawsze, gdy powód dochodzi roszczenia pieniężnego, a w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi (art. 498 §1 KPC). Spełnienie innych warunków, wymagających aktywności przedprocesowej, nie jest więc konieczne. Również w tym przypadku pozwany ma 2 tygodnie na zaskarżenie orzeczenia – tym razem poprzez złożenie sprzeciwu (art. 502 §1). Skuteczne odwołanie pozbawia nakaz zapłaty mocy prawnej, a co za tym idzie traktuje się go jako nieistniejący. Powód nie może więc udać się do komornika w celu uzyskania zabezpieczenia czy przeprowadzenia egzekucji.

Główną korzyścią wynikającą z wszczęcia postępowania upominawczego jest więc możliwość uzyskania w krótkim czasie prawomocnego rozstrzygnięcia merytorycznego w przypadku bierności pozwanego. Jeśli bowiem nie złoży on sprzeciwu od nakazu zapłaty w terminie 2 tygodni od jego doręczenia, postępowanie ulega ostatecznemu zakończeniu, co daje możliwość uzyskania klauzuli wykonalności i wszczęcia egzekucji. Gdyby natomiast pozwany był bierny w postępowaniu zwykłym, procedura byłaby dużo dłuższa. Konieczne stałoby się w takiej sytuacji wyznaczenie rozprawy, na co oczekuje się nawet około 3 miesięcy od zarejestrowania sprawy. Nakazy zapłaty może być natomiast wydany nawet tego samego dnia, w którym pozew zostaje wpisany do sądowego systemu.

Lepiej pamiętać o odpowiednim wniosku

Występując o zasądzenie określonej kwoty pieniężnej warto więc pamiętać o wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu upominawczym (chociaż sąd może w tym zakresie zadziałać z urzędu). Dzięki temu spór może zakończyć się dużo szybciej niż w przypadku korzystania ze zwyczajnego trybu. Odpowiednia aktywność jeszcze przed powstaniem konfliktu z przeciwnikiem, przejawiająca się w skutecznym wyegzekwowaniu oświadczenia o uznaniu długu, może z kolei pozwolić na uzyskanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (w tym przypadku wniosek jest niezbędny!). Tego rodzaju rozstrzygnięcie może pozwolić na zajęcia majątku dłużnika jeszcze przed prawomocnym zakończeniu postępowania. Warto dodać, że postępowanie nakazowe albo upominawcze może być połączone z postępowaniem uproszczonym. W takim wypadku na urzędowym formularzu pozwu należy zamieścić odpowiedni wniosek o wydanie nakazu zapłaty.