Problematyka wariantów realizacji przedsięwzięcia zawartych w raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko

Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest jednym z najważniejszych elementów postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko.

Raport ten powinien mieć charakter kompleksowy. Przede wszystkim musi się on odnosić się do wszystkich potencjalnych wymagań ujętych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko kwestii (dalej: u.u.i.ś.).

Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 u.u.i.ś. Musi on zawierać, stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś., opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania.  Musi się tam znaleźć wariant proponowany przez wnioskodawcę oraz racjonalny wariant alternatywny, a także wariant najkorzystniejszy dla środowiska. Nie można również zapomnieć o uzasadnieniu danego wyboru.

Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z  dnia 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Go 229/18, niepodejmowanie przedsięwzięcia nie jest wariantem realizacji przedsięwzięcia, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. Połączenie treści art. 66 ust. 1 pkt 4 z treścią art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. prowadzi do nieprawidłowego wniosku.  Założenie, że jednym z wariantów przedsięwzięcia jest wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia jest błędne. Nie jest ono bowiem zgodne z treścią ustawy.

Trzy warianty realizacji przedsięwzięcia

Zdaniem Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. jednoznacznie stanowi, że raport musi zawierać opis trzech wariantów.  Warianty te muszą uwzględniać szczególne cechy danego przedsięwzięcia lub jego oddziaływania. Mowa o następujących wariantach:

  • wariant proponowany przez wnioskodawcę,
  • racjonalny wariant alternatywny (art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a),
  • racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska (art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b).

Ponadto, powyższe trzy warianty muszą posiadać uzasadnienie ich wyboru. Warianty realizacji przedsięwzięcia stanowią jeden z najważniejszych instrumentów prawidłowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Przedstawienie minimum trzech wariantów pozwala na utworzenie siatki porównawczej. Na gruncie tej siatki organ weryfikuje proponowany wariant. Na tej podstawie odbywa się zatwierdzenie danego wariantu przez organ do realizacji.

Inwestor obowiązany jest przedstawić w raporcie o oddziaływaniu przedsiębiorstwa na środowisko rzetelną analizę wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. Nie można zatem poprzestać jedynie na prezentacji jednego wariantu, którym inwestor, z przyczyn oczywistych, jest zainteresowany (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2018 r., II OSK 1871/17, z dnia 17 stycznia 2018 r., II OSK 813/16).

Działalność prewencyjna wariantów

Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Gorzowie Wielkopolskim, w ww. wyroku celem wariantowania jest niedopuszczenie do podjęcia działalności mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko. Skuteczność działań prewencyjnych w indywidualnej ocenie konkretnego przedsięwzięcia uzależniona jest w dużej mierze od jakości opracowanych w raporcie wariantów. Dlatego równie ważna staje się prawidłowa ocena, wydawana przez organ odpowiedzialny za podejmowanie decyzji środowiskowych.

Warianty przedsięwzięcia powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko. Ich rolą jest bowiem wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić. Przede wszystkim ma się to odbywać w jak najpełniejszym wymiarze.

Ustawodawca w żaden sposób nie definiuje racjonalnego wariantu alternatywnego. Pewne jest jednak, że opis analizowanych wariantów powinien być na tyle rzetelny i dokładny, by organ rozpatrujący sprawę mógł zbadać, czy przedsięwzięcie powinno być realizowane w wariancie proponowanym przez inwestora, czy też w wariancie alternatywnym.

Przygotowanie opisu racjonalnego wariantu alternatywnego wymaga każdorazowo przeprowadzenia indywidualnej oceny danego przedsięwzięcia, pod kątem jego oddziaływania na środowisko w sytuacji, gdyby ten wariant miał być zrealizowany (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2018 r., II OSK 1871/17).

Wariant braku realizacji przedsięwzięcia

Jednak w świetle orzecznictwa tzw. wariant "zerowy", a więc polegający na braku realizacji przedsięwzięcia, nie stanowi w obowiązującym stanie prawnym w żadnym przypadku wariantu alternatywnego, o którym stanowi przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. a jak i lit. b u.u.i.ś. (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., II OSK 257/16).

Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 66 ust. 1 pkt 4 u.u.i.ś. mówi jedynie o opisie "przewidywanych skutków dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia". Nie używa on słowa "wariant".

Zdaniem Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, niepodejmowanie przedsięwzięcia nie jest wariantem przedsięwzięcia, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.o.ś. Raport powinien opisywać warianty realizacji przedsięwzięcia oraz informować o przewidywanych skutkach dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia. Nie jest dopuszczalne, aby jeden z trzech wymaganych wariantów został potraktowany marginalnie lub nie został przedstawiony w ogóle.