Transport narządów ludzkich bez wymaganej zgody

Przepis sankcjonuje transport narządów ludzkich, czyli wywożenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wwożenie na to terytorium komórki, tkanki lub narządu bez wymaganej przepisami zgody. Uwagę zwraca posłużenie się liczbą pojedynczą dla opisania przedmiotu podlegającego czynności wymienionej w przepisie. Należy zauważyć, że już wwiezienie lub wywiezienie pojedynczej komórki, tkanki lub narządu podlega karze. Sankcji podlega już samo dokonanie czynności mającej za przedmiot pojedynczą komórkę, tkankę lub narząd.

Transport narządów ludzkich – przepis karny

Zgodnie z art. 46a ustawy o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (dalej również jako „u.p.p.p.k.”) kto bez wymaganej zgody wywozi z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub wwozi na to terytorium komórkę, tkankę lub narząd, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Przedmiotem tego przestępstwa jest bezpieczeństwo zdrowotne na obszarze kraju. Można jednak przyjąć, że indywidualnym przedmiotem ochrony jest tu porządek prawny w zakresie przekraczania granicy państwowej Rzeczypospolitej Polskiej.

Transport narządów ludzkich – czynności podlegające karze

Czynność wykonawcza jest określona alternatywnie. Polega na wywożeniu lub wwożeniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej komórki, tkanki lub narządu. Jest to alternatywa zwykła. Oznacza to zatem, że popełnia przestępstwo z art. 46a u.p.p.p.k. zarówno ten, kto tylko wwozi na teren RP komórkę, tkankę, narząd, jak i ten, który tylko je wywozi.

Słownik języka polskiego PWN definiuje „wwieźć” jako «przywieźć coś lub kogoś do wnętrza czegoś lub na górę». O jakie zachowanie sprawcy chodzi tu zatem? Mowa o takiej czynności sprawcy, w wyniku której na terytorium państwa polskiego znajdzie się komórka, tkanka lub narząd, których wcześniej tam nie było. „Wywieźć” ma trzy podawane przez słownik znaczenia. Z punktu widzenia znamion omawianego czynu zabronionego istotne są dwa. Mianowicie: «wioząc, zabrać kogoś, coś skądś lub na jakieś miejsce» oraz «usunąć coś skądś, przewożąc w inne miejsce».

W przypadku realizacji znamienia czynnościowego w tej postaci mamy do czynienia z sytuacją, gdy znajdujące się do tej pory na terytorium RP komórka, tkanka, narząd zostają przemieszczone poza nie. Już się na nim zatem nie znajdują. Czyn w obu przypadkach może zostać popełniony wyłącznie przez działanie. Co istotne, nie stanowi skutku w rozumieniu omawianego przepisu spowodowanie jakiejkolwiek szkody lub krzywdy.

Komórka, tkanka i narząd

Przedmiotem czynności wykonawczej jest komórka, tkanka lub narząd. Ustawa o przeszczepach zawiera definicję komórki. Konkretniej, mowa o przepisie zawartym w art. 2 ust. 1 pkt 23 u.p.p.p.k. Jest to pojedyncza komórka lub grupa komórek niepowiązanych ze sobą substancją międzykomórkową.

Pojęcie „tkanka” również posiada definicję ustawową. Znajduje się ona w art. 2 ust. 1 pkt 46 u.p.p.p.k. Jest to każdy element składowy organizmu ludzkiego utworzony przez komórki.

Co należy rozumieć przez pojęcie narządu? Jest to wyodrębniona i istotna część organizmu ludzkiego, zbudowana z różnych tkanek. Jest ona zdolna do utrzymywania swojej struktury, ukrwienia i możliwości pełnienia autonomicznych funkcji fizjologicznych. Przez narząd rozumie się również część narządu, jeżeli może być ona wykorzystana w organizmie ludzkim w tym samym celu co cały narząd. Takie wyjaśnienie znajdziemy w art. 2 ust. 1 pkt 30 u.p.p.p.k.

Przekroczenie granicy

Popełnienie czynu z art. 46a u.p.p.p.k. wiąże się z przekroczeniem tzw. wewnętrznej granicy państwowej. Od 1 maja 2004 r. Rzeczpospolita Polska posiada bowiem granicę państwową zewnętrzną (z krajami niebędącymi członkami Unii Europejskiej). Posiada także tzw. wewnętrzną. Będzie to granica między Polską a państwami UE. Przekraczanie wewnętrznej granicy państwowej następuje na zasadach określonych w tzw. kodeksie granicznym Schengen. Dozwolone jest przez przeznaczone oraz otwarte dla ruchu granicznego przejścia graniczne, z uwzględnieniem postanowień umów międzynarodowych wiążących Rzeczpospolitą Polską.

Dla realizacji znamion czynu zabronionego z art. 46a u.p.p.p.k. nie ma jednak znaczenia, czy sprawca wwozi lub wywozi wskazane przedmioty czynności wykonawczej przez wyznaczone do przekraczania granicy państwowej przejście graniczne, czy też przekracza ją nielegalnie. W tym drugim przypadku należy rozważyć jednoczynowy zbieg omawianego przestępstwa i wykroczenia z art. 49a Kodeksu wykroczeń (kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze grzywny).

Transport narządów ludzkich – zasady wywożenia organów

Zasady wwożenia komórek, tkanek i narządów na terytorium RP i wywożenia z niego reguluje art. 37a u.p.p.p.k. W świetle tego przepisu wywozu szpiku, komórek krwiotwórczych krwi obwodowej i krwi pępowinowej z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ich przywozu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje podmiot leczniczy wykonujący pobranie lub przeszczepienie szpiku, komórek krwiotwórczych krwi obwodowej i krwi pępowinowej za zgodą dyrektora Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do spraw Transplantacji „Poltransplant”.

Wywozu komórek lub tkanek pobranych ze zwłok ludzkich z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ich przywozu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje natomiast bank tkanek i komórek. Dzieje się to za zgodą dyrektora Krajowego Centrum Bankowania Tkanek i Komórek.

Wywozu regenerujących się komórek lub tkanek z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ich przywozu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje bank tkanek i komórek. Odbywa się to za zgodą dyrektora Krajowego Centrum Bankowania Tkanek i Komórek.

Wywozu narządów ze zwłok ludzkich z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i ich przywozu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje podmiot leczniczy wykonujący pobranie lub przeszczepienie narządów ze zwłok ludzkich za zgodą dyrektora Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji „Poltransplant”.

Zgody te albo odmowy ich udzielenia są wydawane niezwłocznie ubiegającym się o ich uzyskanie podmiotom na ich wniosek. Następuje to w drodze decyzji administracyjnej. Decyzjom tym nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Zgody na wywóz komórek, tkanek lub narządu odmawia się w przypadku, gdy na liście znajduje się zgodny do przeszczepienia potencjalny biorca.