Uprawnienie frankowiczów do sprawdzenia, czy udzielono kredytu walutowego

Sąd Apelacyjny w Warszawie w dniu 25 października 2018 r. wydał wyrok dotyczący przesłanek istnienia oraz braku istnienia interesu prawnego w zakresie powództwa o ustalenie z art. 189 k.p.c. W przedmiotowej sprawie strony zawarły umowę o kredyt dewizowy mieszkaniowy/inwestorski. Na jej mocy bank udzielił powodowi kredytu mieszkaniowego/inwestorskiego w wysokości 77 356 CHF na zakup mieszkania na rynku pierwotnym i miejsca parkingowego. Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy.

Powód wniósł o stwierdzenie nieważności artykułu umowy kredytu zawartej pomiędzy powodem a Bankiem w zakresie udzielenia kredytu w walucie frank szwajcarski CHF, poprzez ustalenie, że pozwany udzielił kredytu w walucie polskiej PLN.

Powód wniósł też o ustalenie,.że w związku ze stwierdzeniem nieważności części umowy, sposobu rozliczenia pomiędzy stronami poprzez uznanie dotychczas dokonanej przez powoda spłaty kredytu,. uznanie spłaty kapitału w określonej wysokości przeliczonej przez sąd w uwzględnieniem specyfiki kredytów udzielanych w walucie polskiej, oraz uznanie,.że pozostała część zobowiązania wynikająca z umowy kredytowej wykonana będzie w ratach ustalonego harmonogramu spłat w walucie polskiej po unieważnieniu klauzuli walutowej.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, wskazując przede wszystkim na oczywisty brak interesu prawnego w żądaniu ustalenia.

Żądanie ewentualne powoda

Powód zgłosił dodatkowo żądanie, określone jako ewentualne, "zapłaty kwoty jaką nadpłacił powód w związku ze stwierdzeniem nieważności części artykułu umowy, która to nadpłata stanowi różnicę kwot jaką powód musiał uiścić tytułem spłaty rat w walucie do której kredyt był indeksowany a kwotą jaką powód musiałby zapłacić gdyby spłata następowała w złotówkach, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty". Powód zgłosił również roszczenie "ewentualne o zasądzenie od pozwanego kwoty jaką zyskał z tytułu różnicy kursowej kupna sprzedaży franka szwajcarskiego w związku z ustalana jednostronnie ceną sprzedaży według własnego kursu, tj. z tytułu "spredu", którą kwotę powód wpłacił w czasie od dnia uiszczenia pierwszej raty kredytu przeliczanej wg kursów z tabeli kursowej banku do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy Prawo bankowe z dnia 29 lipca 2011 r. tj. do dnia 26 sierpnia 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty".

Wyrok Sądu Okręgowego

Wyrokiem częściowym Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo o ustalenie. Powyższy wyrok zapadł po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych i rozważań prawnych:

W ocenie Sądu Okręgowego powództwo podlegało oddaleniu w zakresie żądania ustalenia.

Sąd Okręgowy uznał, że powód nie wykazał istnienia po jego stronie jakiegokolwiek interesu prawnego w wystąpieniu z żądaniem ustalenia nieważności artykułu umowy kredytu zawartej pomiędzy powodem a Bankiem w zakresie udzielenia kredytu w walucie frank szwajcarski CHF, poprzez ustalenie, że pozwany udzielił kredytu w walucie polskiej PLN. Interes prawny stanowi materialnoprawną przesłankę roszczenia z art. 189 k.p.c. (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2014 r., III CSK 182/13). Nie budzi obecnie wątpliwości, iż interes prawny jest obiektywną, wywołaną rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej, która skutkuje potrzebą uzyskania przez stronę powodową odpowiedniej treści wyroku.

Kiedy istnieje interes prawny?

Sad pierwszej instancji podkreślił, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się,.że interes prawny istnieje wówczas, gdy istnieje niepewność stosunku prawnego lub prawa,.wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich kwestionowania lub naruszenia,.zatem gdy zachodzi swoista potrzeba ich potwierdzenia, wynikająca z sytuacji prawnej w jakiej znajduje się powód. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika również niezbicie, iż interes prawny nie występuje gdy możliwe jest posłużenie się dalej idącym (intensywniejszym) środkiem ochrony prawnej. Powód nie wskazał w niniejszej sprawie, dlaczego występuje z oddzielnym żądaniem ustalenia. Co więcej, rozwijając swoje żądania sam wskazał, iż przysługują mu i zgłasza do rozpoznania dalej idące żądania zapłaty. Powód nie wskazał na jakikolwiek stan niepewności stojący za jego żądaniami,.który mógłby uzasadniać jego interes prawny i potrzebę uzyskania ochrony prawnej w tym zakresie.

Stąd też powództwo o ustalenie nieważności jednego z postanowień umowy kredytu, wobec braku podstawowej przesłanki warunkującej jego uwzględnienie, a zawartej w treści art. 189 k.p.c. podlegało oddaleniu.

Apelację od powyższego wyroku częściowego złożył powód, który zaskarżył wyrok w całości,.zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Powód wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania przed sądem odwoławczym w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, interes prawny istnieje,.gdy istnieje niepewność stosunku prawnego lub prawa, wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich naruszenia lub kwestionowania. Interes prawny zachodzi zatem nie tylko wtedy,.gdy dotyczy obecnych stosunków prawnych i praw ale dotyczy także przyszłych lub prawdopodobnych stosunków prawnych. Może on wynikać zarówno z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda, jak i zapobiegać temu zagrożeniu.

Powództwo oparte na art. 189 k.p.c. musi być zatem celowe, bo ma spełniać realną funkcję prawną. Ocena istnienia interesu musi uwzględniać to,.czy wynik postępowania doprowadzi do usunięcia niejasności i wątpliwości co do danego stosunku prawnego i czy definitywnie zakończy spór na wszystkich płaszczyznach tego stosunku lub mu zapobiegnie,.a więc czy sytuacja powoda zostanie jednoznacznie określona. Interes prawny wyrażający się w osiągnięciu konkretnych skutków prawnych w zakresie usunięcia niepewności sytuacji prawnej powoda musi być analizowany przy założeniu uzyskania orzeczenia pozytywnego oraz przy analizie,.czy w razie wyroku negatywnego może on osiągnąć tożsamy skutek w zakresie ochrony swej sfery prawnej w innej drodze,.za pomocą wniesienia powództwa na innej podstawie prawnej.

Obiektywny charakter interesu prawnego nie może być wyabstrahowany od okoliczności sprawy, bo podstawą niepewności co do stanu prawnego są konkretne okoliczności faktyczne,.które miały wpływ na ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa i które stanowią przyczynę sporu, niejednokrotnie na różnych płaszczyznach prawnych. Interes prawny musi być wykazany przez konkretny podmiot w jego konkretnej sytuacji prawnej. Obiektywne są jedynie kryteria stanowiące podstawę oceny istnienia interesu prawnego. Takie same dla wszystkich podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym.

Brak interesu prawnego

Brak interesu zachodzi wtedy, gdy:

  • sfera prawna powoda nie została naruszona lub zagrożona, bo jego prawo już zostało naruszone albo
  • powstały określone roszczenia i może osiągnąć pełniejszą ochronę swych praw,.bo może dochodzić zobowiązania pozwanego do określonego zachowania -.świadczenia lub wykorzystać inne środki ochrony prawnej prowadzące do takiego samego rezultatu.

Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego. Powód nie traci interesu, jeżeli ochrona jego sfery prawnej wymaga wykazania, że stosunek prawny ma inną treść. W szczególności, gdy umowa jest zawarta na długi czas, a wyrok w sprawie o świadczenie za wcześniejszy okres.(roszczenia dodatkowe zgłoszone przez powoda) nie usunie niepewności w zakresie wszystkich skutków prawnych mogących wyniknąć z tego stosunku w przyszłości.

Interes prawny musi być wykazany przez konkretny podmiot w jego konkretnej sytuacji prawnej. Obiektywne są jedynie kryteria stanowiące podstawę oceny istnienia interesu prawnego. Takie same dla wszystkich podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2018 r., sygnatura I ACa 623/17