Wydanie nakazu zapłaty przeciwko konsumentowi wyłącznie na podstawie weksla niezgodne z przepisami unijnymi

30 października 2018
/

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 13 września 2018 (C-176/17) orzekł, że przepisy krajowe pozwalające na wydanie nakazu zapłaty wyłącznie na podstawie weksla, bez zbadania treści umowy, która może potencjalnie zawierać postanowienia nieuczciwe, jest niezgodne z artykułem 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Problem chwilówek

Powyższe orzeczenie zostało wydane w trybie prejudycjalnym. Jego podstawą był spór wynikły pomiędzy firmą pożyczkową a pożyczkobiorcą. Konsument, zaciągając pożyczkę, został zobowiązany do wystawienia weksla własnego, którego celem było zabezpieczenie roszczenia pożyczkodawcy. Gdy w trakcie trwania zobowiązania klient przestał uiszczać należne raty, pożyczkodawca wypełnił weksel in blanco. Skierował on również sprawę do sądu w trybie postępowania nakazowego.

Zgodnie z art. 485 § 2 k.p.c, sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli weksel został należycie wypełniony. Powyższe oznacza, że sąd, wydając nakaz zapłaty, bada jedynie dokument wekslowy, a nie podstawę jego wystawienia. Ewentualne badanie umowy następuje dopiero w chwili wniesienia zarzutów przez dłużnika. Takie działanie w ocenie sądu rozpatrującego rzeczoną sprawę może stać w sprzeczności z dyrektywami chroniącymi interesy konsumentów. Sąd postanowił więc zwrócić się na podstawie art. 267 TFUE z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Konsument niedostatecznie chroniony

Trybunał w uzasadnieniu przypomniał że, zgodnie z przepisami dyrektywy oraz utrwaloną w tej materii linią orzeczniczą, to na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zbadania z urzędu, czy postanowienia zawarte w umowie pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem mają na pewno uczciwy charakter. Powyższy wymóg odnosi się również do przepisów proceduralnych. Sąd, rozpoznając więc spór w postępowaniu nakazowym, obowiązany jest nie tylko badać samą prawidłowość wystawienia weksla, ale również stosunek podstawowy tj. umowę. W przeciwnym razie prawa konsumenta wynikające z dyrektywy 93/13 narażone są na uszczerbek. Takie działanie ma na celu wyrównanie dysproporcji występującej w obrocie pomiędzy profesjonalistą - przedsiębiorcą a konsumentem.

Potrzebna zmiana procedury

Zgodnie z art. 491 i nast. k.p.c, pozwanemu w pierwszej fazie postępowania przysługuje prawo podważenia nakazu zapłaty. Wykonanie tego prawa wiąże się jednak ze spełnieniem dość rygorystycznych przesłanek. Pozwany ma na wniesienie zarzutów dwa tygodnie. W piśmie kwestionującym nakaz zapłaty strona powinna natomiast wskazać: dowody, okoliczności faktyczne oraz informację, czy zaskarża nakaz w całości, czy też w części. Ponadto, należy uiścić również opłatę sądową. W takiej sytuacji istnieje dość duże ryzyko, że konsument nie wniesie zarzutów albo że będą one niedopuszczalne. Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, obecne brzmienie przepisów k.p.c nie daje więc dostatecznej ochrony konsumentowi.  Oznacza to w praktyce, że w najbliższym czasie ustawodawca powinien pochylić się nad nowelizacją zakwestionowanych regulacji.