Zasiłek chorobowy a nadużywanie alkoholu

27 lutego 2020
hello world!

Co do zasady pracownik na podstawie wydanego mu zwolnienia lekarskiego ma prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego. Istnieją jednak sytuacje, gdy pracownik traci to prawo za czas niezdolności do pracy. Jednym z takich przypadków jest niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu. Zasiłek chorobowy a nadużywanie alkoholu - czy możliwe jest pozbawienie zasiłku z takiego powodu?

Nadużycie alkoholu

„Stan nietrzeźwości” to określenie stężenia alkoholu we krwi, zaś „nadużycie alkoholu” jest zwrotem języka potocznego. Wskazuje ono na używanie alkoholu w nadmiernych ilościach, ponad miarę, nieumiarkowanie (tak: Jędrasik-Jankowska Inetta, art. 16. w: Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Omówienie, [w:] Prawo socjalne. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2001).

Nadużycie alkoholu oznacza postępowanie człowieka polegające na używaniu (spożywaniu) alkoholu w nadmiernej, mogącej zaszkodzić jego zdrowiu ilości. „Stan nietrzeźwości” wydaje się w tej sytuacji określeniem efektów nadmiernego spożycia alkoholu.

Absencja w pracy w związku ze zjawiskiem alkoholizmu nie przejawia się więc tylko w postaci nieobecności spowodowanej zatruciem alkoholem. Częściej przybiera ona formę absencji w wyniku innej dolegliwości organizmu spowodowanej użyciem alkoholu albo absencji spowodowanej urazami powstałymi u pracownika będącego pod wpływem alkoholu.

Zasiłek chorobowy a nadużywanie alkoholu

Absencja w pracy we wszystkich tych sytuacjach jest absencją chorobową w rozumieniu ubezpieczenia społecznego. W przypadku absencji chorobowej spowodowanej nadużyciem alkoholu, która nie mieści się w dyspozycji art. 6 ust. 2 pkt 2 (leczenie nałogu alkoholizmu), ustawa zasiłkowa przewiduje sankcję w postaci utraty prawa do zasiłku chorobowego przez pierwsze 5 dni niezdolności do pracy.

Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczonemu, którego niezdolność do pracy spowodowana została nadużyciem alkoholu, zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres pierwszych 5 dni tej niezdolności.

Oznacza to, że niezdolność do pracy, będąca następstwem nadużycia alkoholu, jest w całym swym zakresie zdarzeniem chorobowym i ubezpieczeniowym. Jedynie z woli ustawodawcy skutkiem ustawowym powstania takiej niezdolności jest sankcja utraty prawa do zasiłku za okres pierwszych pięciu dni tej niezdolności. Nie ma tu natomiast mowy o nienabyciu prawa do zasiłku. Występuje bowiem sytuacja objęta ryzykiem ubezpieczeniowym i uprawniająca do otrzymania zwolnienia lekarskiego.

Sankcja prawa ubezpieczeniowego

Celem tego przepisu jest zastosowanie sankcji prawa ubezpieczeniowego za szczególnie nagannie oceniane przez ustawodawcę postępowanie pracownika, które doprowadziło do wystąpienia niezdolności do pracy (por. J. Piątkowski, Z. Myszka, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 5 listopada 1987 r., sygn. III UZP 43/87). Jednocześnie jest to jedyna taka sytuacja w ustawie, gdy zasiłek chorobowy przysługuje nie za cały okres niezdolności, lecz tylko przez określony czas. Co istotne, sankcja z art. 16 ustawy nie powoduje (co do okresu, którego dotyczy) możliwości uznania nieusprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy. Nie pozbawia go także prawa do uzyskania świadczeń leczniczych w naturze.

Postaci niezdolności do pracy spowodowanej nadużyciem alkoholu

Niezdolność do pracy związana z nadużyciem alkoholu może przejawiać się jako absencja spowodowana:

  • zatruciem alkoholowym,
  • chorobami somatycznymi, które wystąpiły (pogłębiły się) w wyniku nadużywania alkoholu,
  • urazami powstałymi u pracownika będącego pod działaniem alkoholu

(por. J. Piątkowski, Z. Myszka, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1987 r., sygn. III UZP 43/87).

Jednak z perspektywy możliwości zastosowania sankcji z art. 16 ustawy znaczenie prawne mają jedynie niezdolność do pracy spowodowana zatruciem alkoholowym oraz z powodu chorób somatycznych, które wystąpiły lub pogłębiły się w wyniku nadużywania alkoholu. W tym pierwszym wypadku lekarz w orzeczeniu lekarskim o niezdolności do pracy wpisuje kod „C”. Stwierdza w ten sposób bezpośrednią i wyłączną zależność pomiędzy nadużywaniem alkoholu a stanem organizmu, powodującą niezdolność do pracy. W razie zajścia drugiej sytuacji lekarz, obok numeru statystycznego oznaczającego chorobę somatyczną, wpisuje kod literowy „C”. Umożliwi to zastosowanie sankcji przewidzianej w tym przepisie.

Problem nieobecności pracownika w wyniku urazów powstałych w czasie działania alkoholu

Możliwość pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego za pierwsze dni nieobecności w pracy, spowodowanej urazami powstałymi u pracownika będącego pod działaniem alkoholu, traktowana jest wysoce kontrowersyjnie. Wręcz uznawana jest za niedopuszczalną. By jednak móc zastosować sankcję z art. 16 ustawy, niezbędne jest wykazanie bezpośredniego związku przyczynowego między nadużyciem alkoholu a niezdolnością do pracy.

W praktyce ustalenie przez lekarza takiego związku jest znacznie utrudnione. Podobnych urazów można bowiem doznać bez względu na to, czy było się pod wpływem alkoholu, czy też nie. Mogłoby zatem niekiedy dochodzić do sytuacji, gdy automatycznie – tylko z uwagi na stwierdzenie faktu spożywania alkoholu przez pracownika, który doznał urazu – stwierdzano by niezdolność do pracy spowodowaną nadużyciem alkoholu. Natomiast kwalifikacja taka jest możliwa tylko w sytuacjach, gdy niezdolność do pracy spowodowana została nadużyciem alkoholu (J. Piątkowski, Z. Myszka, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 5 listopada 1987 r., sygn. III UZP 43/87).

Z art. 16 ustawy wynika wymóg bezpośredniego i wyłącznego związku pomiędzy niezdolnością do pracy a stanem nietrzeźwości. Taka sytuacja ma zaś miejsce tylko wtedy, gdy nadużycie alkoholu jest wyłączną przyczyną wystąpienia choroby powodującej utratę zdolności do świadczenia pracy.

Zasiłek chorobowy a nadużywanie alkoholu - kac to nie choroba

Jednak od stanu zatrucia alkoholowego, uznanego za chorobę, odróżniać należy przypadki tzw. kaca alkoholowego, który czyni człowieka niezdolnym lub nie w pełni sprawnym do pracy. Kac jest jednak stanem fizjologicznym, a nie patologicznym. Z tego względu nie jest chorobą z biologicznego punktu widzenia. Prawnikowi jest co prawda trudno prowadzić rozważania mające na celu odgraniczenie tzw. kaca od zatrucia alkoholowego, bo nie jest to problem natury prawnej, lecz medycznej, jednak lekarz na podstawie przeprowadzonego badania jest w stanie ustalić typ i rodzaj zaburzeń uniemożliwiających lub utrudniających ubezpieczonemu wykonywanie pracy. Stwierdzenie objawów kaca nie powinno stanowić podstawy wydania orzeczenia o czasowej niezdolności do pracy. Zmniejszenie się refleksu, senność, ociężałość i podobne objawy kaca powinny natomiast spowodować odsunięcie pracownika od pracy. Będzie tak szczególnie wówczas, gdy wykonuje on pracę związaną z bezpieczeństwem swoim i innych. Powinno się to jednak dokonać w trybie porządkowym odsunięcia pracownika od wykonywania pracy (bez zachowania prawa do wynagrodzenia).

chevron-down
Copy link