Alimenty od dziadków

8 października 2020
hello world!

Kiedy należą się alimenty od dziadków? Zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako „k.r.o.”) obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Na kim ciąży obowiązek alimentacyjny?

Sąd Najwyższy w wyroku z 28 maja 1993 r. (sygn. III CRN 16/93, niepubl.) stwierdził, iż zasądzenie alimentów wymaga spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Sąd nie może poprzestać na uznaniu osoby zobowiązanej w dalszej kolejności bez wyjaśnienia przesłanek z art. 132 k.r.o.

Oznacza to, że sąd powinien zatem w każdym wypadku w pierwszej kolejności odpowiedzieć na pytanie, na jakich osobach ciąży obowiązek alimentacyjny w bliższej kolejności, jeżeli dochodzi się świadczenia alimentacyjnego od dalszych krewnych.

Przykładowo: jeżeli uprawniony żąda alimentów od rodzeństwa, sąd powinien stwierdzić, czy żyją osoby zobowiązane do alimentów w bliższej kolejności, czyli krewni w linii prostej. Jeżeli są takie osoby, sąd powinien także ustalić, czy są one w stanie uczynić zadość temu obowiązkowi oraz czy jest możliwe lub też niepołączone z nadmiernymi trudnościami uzyskanie od nich środków utrzymania.

W razie odpowiedzi pozytywnej powództwo wobec zobowiązanego w dalszej kolejności nie może zostać uwzględnione. Co istotne, nie ma jednak obowiązku wniesienia wcześniej pozwu przeciwko bliższym krewnym. Powód będzie musiał zgodnie z ogólną zasadą ciężaru dowodu zawartą w art. 6 k.c. (zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne) wykazać np., że spokrewniony w linii prostej nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu.

Znaczenie „niemożności uzyskania świadczenia”

Artykuł 132 k.r.o. przewiduje możliwość uzyskania alimentów od dalszych krewnych w przypadku niemożności uzyskania świadczenia od bliżej zobowiązanych. Co to oznacza? W uzasadnieniu uchwały z 2 września 1983 r. (sygn. III CZP 39/83) Sąd Najwyższy uznał, że z niemożliwością taką mamy do czynienia przykładowo wówczas, gdy nie jest znane ich miejsce pobytu.

Nadmierne trudności wystąpią wówczas, gdy zobowiązany zamieszkuje za granicą. Należy przyjąć, że obecnie do powyższych przykładów należy podchodzić ostrożnie. Zwłaszcza ze względu na akty prawa międzynarodowego oraz unijnego, które ułatwiają dochodzenie roszczeń za granicą. Sam fakt pobytu za granicą zobowiązanego do alimentów w bliższej kolejności nie uzasadnia wystąpienia przesłanek z art. 132 k.r.o.

Alimenty o dziadków – wysokość świadczenia

Zobowiązani w dalszej kolejności mają obowiązek świadczyć w granicach potrzeb niezaspokojonych przez zobowiązanych w pierwszej kolejności (wyrok Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2000 r., sygn. I CKN 1187/99).

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 6 marca 1980 r. (sygn. IV CR 129/80). SN stwierdził bowiem, że: Okoliczność, iż małoletni powód pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego wobec niemożliwości wyegzekwowania alimentów zasądzonych od ojca, nie stoi w zasadzie na przeszkodzie do dochodzenia uzupełniających alimentów od dziadków na podstawie art. 132 k.r.o., jeżeli usprawiedliwione potrzeby małoletniego nie są w całości zaspokojone.

Obowiązek alimentacyjny dalszych krewnych określa się więc jako „subsydiarny”. Oznacza to, że sąd będzie mógł zasądzić alimenty od dziadków na rzecz dziecka, jeżeli oboje rodzice nie są w stanie spełniać takiego obowiązku. Obowiązek dalszych krewnych określa się również jako obowiązek „posiłkowy”. Warto zapoznać się z wyrokami Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1974 r. (sygn. III CRN 66/74) i z 16 marca 1967 r. (sygn. II CR 88/67)).

Należy podkreślić, że zobowiązany w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi, jeżeli nie dysponuje wystarczającym majątkiem. Jeżeli osoba taka nie osiąga stałych dochodów, to wcale nie jest to równoznaczne z uznaniem braku wystarczającego majątku pozwalającego na pokrycie świadczeń alimentacyjnych. 

Alimenty od dziadków – zakres obowiązku alimentacyjnego

Do obowiązku alimentacyjnego zobowiązanych w dalszej kolejności ma zastosowanie art. 135 k.r.o. określający zakres obowiązku. Zgodnie z tezą wyroku Sądu Najwyższego z 8 października 1976 r. (sygn. III CRN 205/76) Obowiązek alimentacyjny babki nie polega na przerzuceniu na nią niespełnionego obowiązku alimentacyjnego ojca dzieci, może ona bowiem być zobowiązana jedynie do takich świadczeń na jakie pozwalają jej możliwości majątkowe, przy uwzględnieniu również jej usprawiedliwionych potrzeb (art. 135 § 1 k.r.o.

Do zobowiązanych w dalszej kolejności ma także zastosowanie art. 135 § 2 k.r.o. Przewiduje on możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego poprzez osobiste starania o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 1973 r. (sygn. III CRN 378/72), sam jednak fakt, że babka dziecka należy do kręgu osób, które mogą być zobowiązane – jako dalsi krewni dziecka – do alimentacji tego dziecka, nie przesądza jeszcze tego, że ciężar zajęcia się dzieckiem spoczywający w pierwszej kolejności na rodzicach dziecka może być przerzucany – w czasie zawodowej pracy osób zobowiązanych do alimentowania dziecka w pierwszej kolejności – na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności.

Sąd powinien zatem w każdym przypadku zbadać wystąpienie przesłanek materialnoprawnych z art. 132 k.r.o., które warunkują przejście obowiązku alimentacyjnego na dalszych krewnych. Żądanie alimentacji od dalszych krewnych podlega także ocenie zgodności z zasadami współżycia społecznego. Przede wszystkim jednak należy uznać, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego – o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o. – zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić „osobistych starań” osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

chevron-down
Copy link