Czy przewoźnik ponosi odpowiedzialność za bagaż pasażera?

1 grudnia 2020
hello world!

Polski prawodawca zakłada swoisty dualizm odpowiedzialności za bagaż, w zależności od intensywności pieczy, jaką sprawuje przewoźnik nad nim. Kodeks cywilny uzależnia reżim odpowiedzialności przewoźnika za bagaż od rodzaju bagażu (sposobu jego przewozu).

Odpowiedzialność za bagaż

Zgodnie z art. 777 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, dalej również jako „k.c.”) za bagaż, który podróżny przewozi ze sobą, przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy, gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Za bagaż powierzony przewoźnikowi przewoźnik ponosi odpowiedzialność według zasad przewidzianych dla przewozu rzeczy (art. 777 § 2 k.c.)

Bagaż podręczny

Podróżny uprawniony jest do przewożenia tzw. bagażu podręcznego, który bierze ze sobą. Co istotne, nie musi to być zawsze bagaż podręczny w potocznym rozumieniu tego sformułowania. Przewóz taki odbywa się na podstawie własnej umowy przewozu. Bez potrzeby zawierania odrębnego porozumienia mającego za przedmiot bagaż inny niż podręczy. W rezultacie w tej sytuacji odpowiedzialność przewoźnika ograniczona została zatem do szkód powstałych w związku z winą umyślną lub rażącym niedbalstwem samego przewoźnika. Stanowi o tym na art. 471 k.c.

Zgodnie z przywołanym artykułem dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Art. 474 k.c. stanowi natomiast, że dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza. Przepis powyższy stosuje się także w wypadku, gdy zobowiązanie wykonywa przedstawiciel ustawowy dłużnika. Odpowiedzialność taka na gruncie art. 777 k.c. wynika z nienależytego wykonania umowy przewozu.

Bagaż powierzony

W związku z powierzeniem przewoźnikowi bagażu pomiędzy stronami umowy przewozu nie dochodzi do zawarcia odrębnej umowy przechowania bagażu na czas oraz w związku z wykonywanym przewozem. Jak wspomniano wcześniej, przepis art. 777 § 2 k.c., odnosząc się do powierzonego przewoźnikowi bagażu, łączy przepisy o przewozie osób wyłącznie z normami o odpowiedzialności przewoźnika za przewóz rzeczy.

Zakres tej odpowiedzialności pozostaje przy tym niezmienny. Nie ma znaczenia to, czy elementy danego stosunku prawnego będą interpretowane przez pryzmat przepisów o przewozie czy przepisów o umowie o dzieło. Okolicznością przesądzającą o rozszerzonej odpowiedzialności przewoźnika jest zatem umieszczenie przez podróżnego bagażu bez możliwości sprawowania nad nim przez podróżnego stałego nadzoru oraz w miejscu wskazanym przez przewoźnika, które przekształca się w obowiązek sprawowania pieczy nad tym bagażem. Potwierdzenie stanowi wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 11 kwietnia 1991 r. (sygn. I ACr 47/91).

Przeczytaj również:

Szczególne zasady odpowiedzialności za mienie powierzone

Odpowiedzialność rozszerzona przewoźnika

Konsekwencją przyjęcia takiego rozwiązania jest zatem zaostrzona odpowiedzialność przewoźnika za powierzony mu bagaż. Nie ogranicza się ona wyłącznie do winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika lub osób, za które ponosi odpowiedzialność. Odnosi się ona bowiem do wszelkich postaci winy.

W każdym przypadku zawinienia przewoźnik odpowiada jednak względem podróżnego za ubytek w bagażu. Odbywa się to na warunkach z art. 788 § 2 k.c. Zgodnie z nim przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności za ubytek nieprzekraczający granic ustalonych we właściwych przepisach, a w braku takich przepisów – granic zwyczajowo przyjętych – tzw. ubytek naturalny, w czasie od przyjęcia bagażu do wydania go podróżnemu. Wreszcie, odpowiedzialność przewoźnika z mocy art. 789 k.c. (dotyczącego odpowiedzialności w przewozie zastępczym) rozciągnięta jest na czynności dalszych przewoźników, którymi przewoźnik posługuje się przy wykonywaniu umowy.

Zakres odpowiedzialności

Stopień zawinienia przewoźnika wpływa na zakres jego odpowiedzialności za powierzony mu bagaż. Odszkodowanie za utratę, ubytek lub uszkodzenie przesyłki w czasie od jej przyjęcia do przewozu do jej wydania odbiorcy (podróżnemu) nie może przekroczyć zwykłej wartości przesyłki, chyba że szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. W takim przypadku odpowiedzialność przewoźnika za szkody w bagażu, który podróżny przewozi ze sobą lub w bagażu powierzonym przewoźnikowi, kształtowana jest na ogólnych regułach odpowiedzialności odszkodowawczej. Wynika to z treści art. 788 § 1 k.c.

Obok odpowiedzialności kontraktowej wynikającej z art. 777 § 1 i 2 k.c., przewoźnik na zasadach ogólnych (art. 415 i n. k.c.) ponosi odpowiedzialność za wyrządzenie podróżnemu szkody w następstwie czynu niedozwolonego. W tej sytuacji odpowiedzialność przewoźnika nie jest ograniczona wyłącznie do przypadków kwalifikowanych, tj. winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa.

Szczególna odpowiedzialność za bagaż

Konsekwencją regulacji art. 775 k.c. (zgodnie z którą przepisy dotyczące umowy przewozu stosuje się do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu tylko o tyle, o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami) jest modyfikacja zasad odpowiedzialności przewoźników na mocy przepisów szczególnych.

Na uwagę zasługują przede wszystkim unormowania zawarte w art. 23 i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 8), które wprowadzają rozróżnienie przesyłek bagażowych oraz towarowych, oraz art. 35 ust. 1a tejże ustawy, wyłączający z pojęcia przesyłki towarowej przesyłki pocztowe.

Zasady odpowiedzialności za bagaż uregulowano natomiast w art. 63 ust. 1 Prawa przewozowego, rozciągając odpowiedzialność za tzw. bagaż podręczny na każdy przypadek winy przewoźnika. Kiedy przewoźnik odpowiada natomiast za przewożone przez podróżnego rzeczy jak za przesyłkę? Będzie tak, jeżeli podróżny umieści je bez możliwości sprawowania nad nimi nadzoru w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym.

Jak natomiast wynika z art. 65 ust. 1 i 2 Prawa przewozowego, odpowiedzialność za przesyłkę obejmuje jej utratę, ubytek lub uszkodzenie powstałe w czasie od przyjęcia jej do przewozu do jej wydania, chyba że utrata, ubytek lub uszkodzenie powstały z przyczyn występujących po stronie nadawcy lub odbiorcy, niewywołanych winą przewoźnika, z właściwości towaru albo wskutek siły wyższej (ciężar dowodu spoczywa tu na przewoźniku). Przedmiotowa ustawa w rozdziale 6 („Odpowiedzialność przewoźnika z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób”) oraz rozdziale 7 („Odpowiedzialność przewoźnika z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu przesyłek”) wprowadza również odrębne zasady. Określają one zakres odpowiedzialności za przewożony bagaż.

chevron-down
Copy link