Szczególne zasady odpowiedzialności za mienie powierzone

Swoiste zasady ponoszenia odpowiedzialności za mienie powierzone przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu. Akt ten ma zastosowanie do wymienianych w nim sytuacji. W przeciwieństwie do zasad odpowiedzialności uregulowanych w art. 124 k.p. do kategorii pracowników wymienionych w rozporządzeniu nie ma zastosowania domniemanie winy pracowniczej.

Powyższe oznacza, iż aby pracodawca mógł dochodzić odszkodowania od w/w pracowników, musi on wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności pracownika. W tym musi on udowodnić, że utrata lub zniszczenie mienia nastąpiły z winy pracownika.

Kto ponosi odpowiedzialność materialną za szkody w powierzonym mieniu?

Zgodnie z § 2 w/w rozporządzenia odpowiedzialność materialną za szkody w powierzonym mieniu ponoszą na zasadach przewidzianych w art. 114-116 i 118 Kodeksu pracy (tj. na zasadach ogólnych) pracownicy zatrudnieni:

  • w magazynach, w których wyodrębniono pomieszczenie do wydawania towarów (halę spedycyjną) oraz zorganizowano dozór ruchu mienia i osób; warunek wyodrębnienia pomieszczenia wydawania towarów nie jest wymagany w magazynach, w których przeładunek odbywa się systemem automatycznym z urządzeniami pomiarowo-kontrolnymi,
  • w sklepach o obsadzie co najmniej 6 osób i w stoiskach (działach) w domach towarowych (handlowych), jeżeli przy sprzedaży towarów wystawia się dowody sprzedaży, inkaso gotówki jest dokonywane przez kasjerów w wydzielonych kasach, a wydawanie towarów jest dokonywane przez inną osobę niż sprzedawca,
  • w sklepach samoobsługowych oraz w stoiskach (działach) samoobsługowych w domach towarowych (handlowych), w których inkaso gotówki dokonywane jest w wydzielonych kasach przy użyciu kas rejestrujących.

Objęcie pracownika odpowiedzialnością materialną na zasadach określonych powyżej następuje po uprzednim zawiadomieniu go na piśmie o zaistnieniu warunków uzasadniających taką odpowiedzialność i po przeprowadzeniu inwentaryzacji, nie później niż w ciągu jednego miesiąca od zaistnienia tych warunków.

Kto może ponosić odpowiedzialność, jeśli pracodawca tak zadecyduje?

Paragraf 3 w/w rozporządzenia wskazuje, iż pracodawca może zastosować zasady odpowiedzialności materialnej za szkody w powierzonym mieniu, przewidziane w art. 114-116 i 118 Kodeksu pracy, także w stosunku do pracowników zatrudnionych:

  • w magazynach określonych w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w których nie ma wyodrębnionego pomieszczenia do wydawania towarów (hali spedycyjnej) i w których przeładunek nie odbywa się systemem automatycznym z urządzeniami pomiarowo-kontrolnymi,
  • w sklepach określonych w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w których wydawanie towarów jest dokonywane przez sprzedawcę,
  • w sklepach i stoiskach (działach) w domach towarowych (handlowych) z artykułami spożywczymi o obsadzie co najmniej 3 osób i z artykułami przemysłowymi o obsadzie od 3 do 5 osób, jeżeli inkaso gotówki dokonywane jest przy użyciu kas rejestrujących.

Przed zastosowaniem zasad odpowiedzialności materialnej, o których mowa powyżej, pracodawca zasięga opinii zakładowej organizacji związkowej.

Przepisów § 2 i 3 rozporządzenia nie stosuje się do pracowników ponoszących wspólną odpowiedzialność materialną, o której mowa w art. 125 Kodeksu pracy.

Wysokość odszkodowania

Paragraf 6 analizowanego rozporządzenia limituje wysokość odszkodowania, którego pracodawca może żądać od pracowników wymienionych w tym akcie. Zgodnie z jego treścią wysokość odszkodowania za szkody w mieniu powierzonym pracownikowi ponoszącemu odpowiedzialność materialną na zasadach określonych w art. 124 § 2 oraz art. 125 Kodeksu pracy obniża się stosownie, gdy sprawowanie nadzoru nad tym mieniem jest utrudnione, a w szczególności:

  • gdy mienie znajduje się w pomieszczeniach, do których ze względu na potrzeby prawidłowej obsługi konsumentów (interesantów) mają dostęp również pracownicy innych działów albo inne osoby, a zwłaszcza w placówkach handlowych, w których nabywcy mają swobodny dostęp do towarów, oraz gdy przyjmowanie towarów odbywa się bez przerywania obsługi nabywców,
  • w magazynach, sklepach i punktach usługowych, w których praca trwa dłużej niż na jedną zmianę lub w których obsada wynosi co najmniej 5 osób.

Gdy szkoda w powierzonym mieniu powstała w innych okolicznościach niż określone powyżej, wysokość odszkodowania może być w wyjątkowych wypadkach obniżona, jeżeli jest to uzasadnione ze względu na zasady współżycia społecznego.

W wyjątkowych wypadkach, gdy jest to uzasadnione ze względu na zasady współżycia społecznego, wysokość odszkodowania za szkody w powierzonym mieniu może być także obniżona pracownikom ponoszącym odpowiedzialność materialną na zasadach przewidzianych w art. 114-116 i 118 Kodeksu pracy.

Obniżenie odszkodowania ustala się uwzględniając stopień utrudnienia sprawowania nadzoru nad powierzonym mieniem, rodzaj zaniedbań, rozmiar szkody, stopień winy pracownika, jego doświadczenie zawodowe i wyniki dotychczasowej pracy oraz sytuację rodzinną i majątkową. Wysokość odszkodowania ustala pracodawca po wysłuchaniu pracownika i po zasięgnięciu opinii reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej.