Definicja rodziny w polskim prawie

5 października 2020
hello world!

Co oznacza pojęcie „rodziny” w prawie cywilnym?

Rodzina – podstawowa jednostka

Rodzina stanowi podstawową i najważniejszą formę życia społecznego. Bardzo istotną rolę odgrywają więc tzw. zasady prawa rodzinnego i opiekuńczego. Stanowią one dyrektywy, które uwzględniane są przy stosowaniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Celem tych zasad jest ochrona rodziny jako całości, jak również ochrona każdego jej członka objętego tymi regulacjami z osobna. Do nadrzędnych zasad prawa rodzinnego i opiekuńczego zalicza się zasadę dobra dziecka, zasadę dobra rodziny, zasadę monogamii, zasadę równouprawnienia kobiety i mężczyzny, zasadę szczególnej ochrony rodziny i dziecka przez państwo, zasadę trwałości małżeństwa.

Rodzina jako grupa społeczna

Jak już wspomniano, rodzina jest najmniejszą i najpowszechniejszą formą życia społecznego. Rodzinę tworzy kobieta i mężczyzna, którzy zawarli związek małżeński, a także ich dzieci oraz krewni z obu stron. Pojęcie rodziny występuje w licznych przepisach Konstytucji. Stanowią one, że rodzina znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia jej dobro.

Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 Konstytucji). Zgodnie z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego przepisy Konstytucji nakazują podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę. Zwłaszcza mowa tu o więziach istniejących między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie definiuje pojęcia rodziny wprost. Jednak – zgodnie z art. 23 i 27 k.r.o. – rodzinę tworzą kobieta i mężczyzna poprzez zawarcie związku małżeńskiego. Zawarcie związku małżeńskiego w sposób przewidziany przez k.r.o. stanowi zdarzenie prawne. Bezpośrednim jego skutkiem jest założenie rodziny. 

Rodzina została zdefiniowana także w innych aktach prawnych (na potrzeby przepisów tych aktów). Jej definicję znajdziemy w Kodeksie cywilnym, w ustawie o Karcie Dużej Rodziny, w ustawie o świadczeniach rodzinnych, o pomocy państwa w wychowaniu dzieci czy w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a także w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Związek małżeński

Prawo polskie nie zawiera jednoznacznej definicji związku małżeńskiego. W doktrynie i judykaturze przeważa pogląd traktujący małżeństwo jako stosunek prawny, w którego skład wchodzą uprawnienia i obowiązki. Zarówno niemajątkowe, jak i majątkowe.

Związek małżeński definiowany jest jako trwały stosunek prawny łączący zwykle dożywotnio mężczyznę i kobietę, którzy z zachowaniem konstytutywnych przesłanek przewidzianych w postanowieniach k.r.o. dokonali czynności prawnej zawarcia małżeństwa i w następstwie jej dokonania stali się równouprawnionymi podmiotami kompleksu praw i obowiązków małżeńskich dla optymalnej realizacji funkcji społecznych założonej przez ich związek rodziny lub jako powstały z woli małżonków, ale w sposób sformalizowany, trwały związek kobiety i mężczyzny, będący także stosunkiem prawnym o charakterze wzajemnym; związek ten polega na maksymalnym zespoleniu małżonków w sferze ich stosunków osobistych oraz poważnym powiązaniu w sferze stosunków majątkowych; obydwoje partnerzy tego związku mają przy tym równorzędną pozycję.

Definicji małżeństwa jest więcej. Wszystkie bazują jednak na podkreśleniu, iż jest to trwały, ale nie nierozerwalny, związek mężczyzny i kobiety, oparty na równorzędności stron. Jego celem jest wspólne pożycie, realizacja dobra małżonków, dobra założonej rodziny i jej celów społecznych.

Cele małżeństwa

Mimo że Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera katalogu celów małżeństwa (w przeciwieństwie np. do Kodeksu prawa kanonicznego, który przewiduje w art. 1055 § 1, że podstawowym celem małżeństwa jest dobro małżonków), to jednak zawiera szereg zasad, które dają obraz wizji ustawodawcy co do tej kwestii.

Szczególnie istotny w tej kwestii jest dział II Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego zatytułowany „Prawa i obowiązki małżonków”. I tak, zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Rozstrzygają oni wspólnie o istotnych sprawach rodziny. W braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu (art. 24 k.r.o.). Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Stanowi o tym art. 27 k.r.o. Kodeks reguluje także kwestie mieszkania. Jeżeli bowiem prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny (art. 29[1] k.r.o.). Przepis ten stosuje się także do przedmiotów urządzenia domowego. Oboje małżonkowie są również odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1 k.r.o.).

chevron-down
Copy link