Kim jest doradca podatkowy?

Doradca podatkowy to jeden z zawodów zaufania publicznego. Oznacza to, iż wykonywany jest przez osoby posiadające określone kwalifikacje, w określonych przepisami formach i wiąże się z przynależnością do samorządu zawodowego.

Czynności doradztwa podatkowego

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym (dalej również jako „u.d.p.”) czynności doradztwa podatkowego obejmują:

• udzielanie podatnikom, płatnikom i inkasentom, na ich zlecenie lub na ich rzecz, porad, opinii i wyjaśnień z zakresu ich obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami;
• prowadzenie, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, ksiąg rachunkowych, ksiąg podatkowych i innych ewidencji do celów podatkowych oraz udzielanie im pomocy w tym zakresie;
• sporządzanie, w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów, zeznań i deklaracji podatkowych lub udzielanie im pomocy w tym zakresie;
• reprezentowanie podatników, płatników i inkasentów w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach wymienionych w pkt 1;
• wykonywanie niezależnego audytu funkcji podatkowej.

Przepis ten stosuje się odpowiednio do czynności wykonywanych na rzecz osób trzecich odpowiedzialnych za zaległości podatkowe oraz następców prawnych podatników, płatników lub inkasentów. Co istotne, zawodowe wykonywanie czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 5, jest zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów uprawnionych w rozumieniu ustawy. Należy więc przyjąć, że czynności doradztwa podatkowego mogą być wykonywane tylko zawodowo. Przez podmioty uprawnione w rozumieniu ustawy o doradcach podatkowych. Warto zapoznać się z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 października 2005 r., sygn. VI SA/Wa 1340/05.

Forma czynności doradztwa podatkowego

Należy podkreślić, że istotnym elementem charakteryzującym czynności doradztwa podatkowego jest nie tylko ich forma. Nie mówimy tu zatem tylko o udzieleniu porady i reprezentowaniu zleceniodawcy. Ważne jest również wskazanie przez ustawodawcę adresata, na rzecz lub zlecenie którego czynności te są wykonywane. Czynnościami doradztwa podatkowego są bowiem tylko te spośród wymienionych w art. 2 u.d.p. form działań, które dotyczą spraw odnoszących się do osób trzecich posiadających status podatnika, płatnika, inkasenta osób trzecich odpowiedzialnych za zaległości podatkowe oraz następców prawnych podatników, płatników lub inkasentów w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Oznacza to, że w rozumieniu art. 2 u.d.p. nie stanowi wykonywania czynności doradztwa podatkowego prowadzenie przez wspólnika spółki cywilnej dokumentacji tej spółki dla celów podatkowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 1999 r., sygn. II SA 501/99), wykonywanie obowiązków służbowych w ramach stosunku pracy w służbach finansowych i organach podatkowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 1999 r., sygn. II SA 1934/98). Nie stanowi wykonywania czynności doradztwa podatkowego także praca w wydziale finansowym urzędu miasta. Dowiadujemy się o tym z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 kwietnia 1999 r., sygn. II SA 306/99.

Co ciekawe jednak, pracę w urzędzie skarbowym, samorządowych służbach finansowych, Ministerstwie Finansów – jeżeli do zakresu wykonywanych obowiązków należało stosowanie przepisów prawa podatkowego w związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi lub kontrolnymi –traktuje się na równi z odbyciem praktyki zawodowej doradcy podatkowego. 

Warunki wpisu na listę doradców podatkowych

Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.d.p. na listę doradców podatkowych wpisuje się osobę fizyczną, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

• ma pełną zdolność do czynności prawnych;
• korzysta z pełni praw publicznych;
• jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym postępowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu doradcy podatkowego;
• posiada wyższe wykształcenie;
• odbyła w Polsce sześciomiesięczną praktykę zawodową;
• złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin na doradcę podatkowego;
• wystąpiła z wnioskiem o wpis na listę, nie później niż w okresie 3 lat od czasu złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu na doradcę podatkowego.

Momentem wyznaczającym datę, od której osoba spełniająca wszystkie wskazane warunki ma prawo do świadczenia usług doradztwa podatkowego, jest zatem dzień wpisu jej na listę. Dopiero bowiem z tą chwilą świadczenie usług doradztwa podatkowego oraz posługiwanie się tytułem doradcy podatkowego jest prawnie dopuszczalne. 

Osoby fizyczne uprawnione do wykonywania czynności doradztwa podatkowego

W art. 3 u.d.p. ustawodawca określił zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do osobistego wykonywania czynności doradztwa podatkowego. Są to doradcy podatkowi – osoby, które po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie o doradztwie podatkowym stają się przedstawicielami tego zawodu, oraz adwokaci, radcowie prawni i biegli rewidenci – osoby, które zgodnie z odrębnymi przepisami (ustawa – Prawo o adwokaturze, ustawa o radcach prawnych oraz ustawa o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym) mogą wykonywać te zawody.

Należy jednak zauważyć, że zakres czynności doradztwa podatkowego, jakie mogą świadczyć biegli rewidenci, został ograniczony. Wyłączona została bowiem możliwość reprezentowania podatników, płatników i inkasentów (i innych podmiotów) w postępowaniu przed organami administracji publicznej i w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach ich obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami.

Należy zatem uznać, że biegli rewidenci nie mogą także pełnić funkcji pełnomocnika podatnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Potwierdza to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Łodzi z 27 sierpnia 2002 r., sygn. I SA/Łd 685/01.

Osoby prawne uprawnione do wykonywania czynności doradztwa podatkowego

Poza osobistym wykonywaniem czynności doradztwa podatkowego ustawodawca przewidział również możliwość świadczenia usług w tym zakresie przez określone kategorie osób prawnych:

• w ramach organizacji zawodowych posiadających osobowość prawną, tj. spółdzielnie, stowarzyszenia lub izby gospodarcze (pod warunkiem, że przedmiotem ich działalności statutowej jest również doradztwo podatkowe świadczone wyłącznie na rzecz ich członków);
• podmioty uprawnione na podstawie odrębnych przepisów do badania sprawozdań finansowych (a więc jednostki, w których czynności rewizji finansowej wykonują biegli rewidenci, wpisane na listę podmiotów uprawnionych do badania sprawozdań finansowych i prowadzące działalność w jednej z określonych w ustawie form – np. biegły rewident prowadzący działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek czy spółka komandytowa, w której komplementariuszami są wyłącznie biegli rewidenci lub podmioty uprawnione do badania sprawozdań finansowych, zatwierdzeni co najmniej w jednym państwie Unii Europejskiej);
• tzw. spółki doradztwa podatkowego, tj. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, w których większość członków zarządu stanowią doradcy podatkowi, a jeżeli zarząd składa się z nie więcej niż dwóch osób, to jedna z nich jest doradcą podatkowym, oraz w których większość głosów w zgromadzeniu wspólników (akcjonariuszy) oraz w organach nadzoru w takiej spółce przysługuje doradcom podatkowym. W spółce akcyjnej mają przy tym być wydawane wyłącznie akcje imienne, a zbycie akcji lub udziałów albo ustanowienie na nich zastawu wymaga zezwolenia udzielonego przez zarząd spółki.

Zasady odpowiedzialności doradcy podatkowego

W razie wyrządzenia szkody przy wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.d.p., doradca podatkowy oraz osoby, z pomocą których czynności te wykonuje lub którym powierza ich wykonanie, ponoszą odpowiedzialność za szkodę na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym (art. 43 ust. 1 u.d.p.). 

Odpowiedzialność doradcy podatkowego za szkody powstałe przy wykonywaniu czynności doradztwa podatkowego jest odpowiedzialnością cywilną. Wynika ona z obowiązku zachowania należytej staranności. Przy czym należytą staranność doradcy podatkowego w zakresie czynności doradztwa podatkowego określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru wykonywania tych czynności. 

Co do zasady obowiązek naprawienia szkody przy wykonywaniu czynności z zakresu doradztwa podatkowego będzie następstwem niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania, mającego swe źródło w umowie. Będzie to odpowiedzialność kontraktowa. Odpowiedzialność kontraktowa nie ogranicza się do szczególnych, wskazanych w kodeksie cywilnym, postaci niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Może się jednak odnosić do każdego, nawet najlżejszego przypadku stanowiącego naruszenie zobowiązania. Niezależnie od tego, na czym to naruszenie polega. Rzadsze będą zdarzenia polegające na wyrządzeniu przez doradcę podatkowego szkody czynem niedozwolonym, a więc odpowiedzialność deliktowa. Przykład może stanowić tutaj szkoda wyrządzona na skutek niezachowania tajemnicy zawodowej.