Na czym polega doręczenie zastępcze?

26 października 2020
hello world!

Artykuł 138 Kodeksu postępowania cywilnego reguluje tzw. doręczenie zastępcze, czyli doręczenie dokonywane do rąk osoby innej niż adresat. Będzie ono skuteczne tylko wtedy, gdy adresatem danego pisma jest osoba fizyczna.

Doręczenie zastępcze

Zgodnie z art. 138 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 z późn. zm., dalej również jako „k.p.c.”) jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi. Co natomiast w sytuacji, gdyby takiej osoby jednak nie było w mieszkaniu? Pismo może być doręczone administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi. Przy czym musi być spełniony pewien warunek. Osoby te nie mogą być przeciwnikami adresata w sprawie i musiałyby podjąć się oddania mu pisma. Doręczenie zastępcze za pośrednictwem innej osoby jest skuteczne tylko wtedy, gdy adresatem danego pisma jest osoba fizyczna. Aby doręczenie zastępcze było skuteczne, muszą zostać spełnione kumulatywnie dwa warunki:

  • osoba, do rąk której korespondencja jest doręczana, nie może być przeciwnikiem adresata w sprawie (i to zarówno w procesie, jak i w postępowaniu nieprocesowym);
  • osoba ta musi zobowiązać się do oddania pisma adresatowi.

Doręczenie adresatowi za pośrednictwem dorosłego domownika, administracji domu, dozorcy domu lub sołtysa nie może być stosowane, jeżeli sąd wysyłający umieścił na stronie adresowej przesyłki napis wyłączający taki sposób doręczenia w ogóle lub w stosunku do oznaczonych osób. Wedle utrwalonego już poglądu elementem konstrukcyjnym doręczenia jest podjęcie się przez osoby wskazane w art. 138 § 1 k.p.c. oddania pisma adresatowi. Okoliczność, czy i kiedy doszło do przekazania pisma adresatowi, pozostaje bez znaczenia dla oceny skuteczności doręczenia i rozpoczęcia biegu terminów procesowych wynikających z dokonania doręczenia. Wykazanie, że osoba, która odebrała pismo, nie przekazała go adresatowi lub uczyniła to z opóźnieniem, może mieć znaczenie jedynie przy ocenie zasadności wniosku o przywrócenie terminu. Takie wyjaśnienie znajdziemy m.in. w wyroku Sądu Najwyższego, 5 lutego 2008 r., sygn. II PZ 72/07.

Doręczenie zastępcze – gdzie można doręczyć adresatowi pismo?

Zgodnie z art. 135 § 1 k.p.c. doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie. Na wniosek strony doręczenia można dokonać na wskazany przez nią adres skrytki pocztowej. W tym wypadku pismo sądowe przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe składa się w placówce pocztowej tego operatora. Należy jednak pamiętać, by umieścić zawiadomienie o tym w skrytce pocztowej adresata (art. 135 § 2 k.p.c.).

Przepis art. 135 k.p.c., w którym wymieniono, gdzie można adresatowi doręczyć pismo, dotyczy tzw. właściwego doręczenia, czyli do rąk własnych adresata. Nie można go zatem odnieść do doręczenia zastępczego. Artykuł 138 § 1 k.p.c. należy w takim razie interpretować w ten sposób, że doręczenie dorosłemu domownikowi może nastąpić jedynie w mieszkaniu adresata. Niedopuszczalne jest więc doręczenie w miejscu pracy domownika lub tam, gdzie domownika adresata zastano. Jeżeli doręczający nie zastanie adresata ani jego domownika w mieszkaniu adresata, niedopuszczalne jest więc doręczenie pisma sądowego w miejscu pracy domownika adresata lub tam, gdzie się domownika zastanie.

W tej kwestii warto zapoznać się z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., sygn. III AUz 1/13 oraz wyrokiem Sądu Najwyższego z 4 lutego 1969 r., sygn. I CR 500/67. Jeżeli adresat odmawia natomiast przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane. W takim przypadku doręczający zwraca pismo do sądu z adnotacją o odmowie jego przyjęcia. Stanowi o tym art. 139 § 2 k.p.c.

Doręczenie w miejscu pracy

Dla adresata, którego doręczający nie zastanie w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism (art. 138 § 2 k.p.c.) Doręczenia adresatowi za pośrednictwem osoby upoważnionej do odbioru pism w miejscu pracy adresata dokonuje się, jeżeli wskazano je na przesyłce jako miejsce doręczenia.

Obowiązek bezwzględny?

Warto zwrócić uwagę, że przepis art. 138 k.p.c. nie nakłada na doręczyciela bezwzględnego obowiązku dokonania doręczenia zastępczego do rąk dorosłego domownika. Jest on natomiast sformułowany fakultatywnie: Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo (...). Oznacza to zatem, iż do doręczającego należy podjęcie decyzji co do tego, czy przesyłkę przekazać innej osobie niż adresat, czy też pozostawić awizo. Jest to o tyle istotne, że np. w szczególności w mniejszych społecznościach, osoby z otoczenia adresata pisma (w tym – listonosz) mogą posiadać wiedzę o przedmiocie postępowania, w toku którego dokonywane jest doręczanie pism oraz o konflikcie pomiędzy dorosłymi domownikami. W takich przypadkach z pewnością istotne jest rozważenie przez doręczającego korespondencję, czy oddanie jej do innej osoby daje podstawy przypuszczać, iż faktycznie list trafi do rąk jego adresata.

chevron-down
Copy link