Jak działa elektroniczny rejestr wykroczeń?

13 listopada 2019
hello world!

Celem nowo powstałej bazy, nazywanej potocznie rejestrem złodziei, jest wychwycenie osób, które z drobnych kradzieży uczyniły sobie stałe źródło dochodu. W rejestrze tym mają być umieszczane informacje o wykroczeniach, osobach i podmiotach pokrzywdzonych, sprawcach wykroczeń, osobach podejrzanych o popełnienie wykroczenia oraz obwinionych i ukaranych za te wykroczenia.

Rejestr wykroczeń

1 listopada 2019 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie prowadzenia rejestru wykroczeń, przetwarzania w nim informacji oraz sposobów i trybu udzielania informacji o osobach z tego rejestru (dalej jako „rozporządzenie”). Rejestr ten ma pomagać policji, prokuraturze i sądom, by złodzieje, którzy popełniają drobne kradzieże w różnych miastach, nie odpowiadali za pojedyncze wykroczenia. Mają oni bowiem podlegać „zsumowanej”, czyli surowszej, karze.

Gromadzenie informacji

Informacje gromadzone są i przetwarzane w elektronicznym zbiorze danych dotyczącym sprawców wykroczeń, zwanym „rejestrem wykroczeń”. Prowadzi go w systemie teleinformatycznym Komendant Główny Policji. Jest on ich administratorem w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości (art. 20f ust. 4 ustawy o Policji, dalej jako „uop”). Informacje, w tym dane osobowe, wprowadza się do rejestru wykroczeń. Dzieje się tak, jeżeli w toku wykonywania czynności służbowych zaistniały okoliczności uzasadniające pobranie, uzyskanie lub zgromadzenie tych informacji (§ 4 rozporządzenia). Stwierdzenie – „Jeżeli w toku wykonywanych czynności służbowych zaistnieją okoliczności uzasadniające ich pobranie, uzyskanie lub zgromadzenie” stanowi jednak zbyt szerokie ujęcie. Nie precyzuje bowiem ani jakich okoliczności dotyczy, ani do jakich wykroczeń się odnosi. Tym samym przepis ten może powodować wiele problemów interpretacyjnych. Podstawą jest oczywiście ustawa. Jeśli jednak zdarzy się, że ktoś będzie nadgorliwy, to w rejestrze znajdą się informacje, które nigdy nie powinny się tam znaleźć.

Informacje wprowadzane do rejestru wykroczeń

Zgodnie z § 5 ust 2 rozporządzenia, do rejestru wykroczeń wprowadza się informacje o wykroczeniach, osobach i podmiotach pokrzywdzonych, osobach podejrzanych o ich popełnienie i ich sprawcach ujawnionych przez:

  1. stwierdzenie popełnienia wykroczenia przez policjanta, w szczególności za pomocą przyrządu kontrolno-pomiarowego lub urządzenia rejestrującego;
  2. schwytanie sprawcy wykroczenia na gorącym uczynku jego popełnienia lub bezpośrednio po jego popełnieniu;
  3. otrzymanie informacji o popełnionym wykroczeniu od organu uprawnionego do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawach o wykroczenia, postępowania w sprawach nieletnich lub postępowania karnego albo od osoby lub instytucji pokrzywdzonej wykroczeniem.

W przypadku gdy osoba podejrzana o popełnienie wykroczenia nie jest znana albo nie można ustalić jej tożsamości, do rejestru wykroczeń wprowadza się uzyskane oraz posiadane informacje o stwierdzonym wykroczeniu i jego sprawcy, dokonując uzupełnienia przetwarzanych informacji po ustaleniu tożsamości sprawcy (§ 5 ust. 5 rozporządzenia).

Podstawa wprowadzania danych do rejestru

Zgodnie z § 5 ust. 4 rozporządzenia, podstawą do wprowadzania do rejestru wykroczeń jest uzyskanie lub zgromadzenie przez Policję informacji podczas oraz w wyniku wykonywania czynności określonych w art. 14 ust. 1 pkt 1 uop. Chodzi o czynności operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze lub administracyjno-porządkowe.

Podstawą wprowadzania do rejestru jest także art. 20f ustawy o Policji. Zgodnie z tym przepisem Policja może pobierać, uzyskiwać, gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać w celu wykrywania i ścigania sprawców wykroczeń oraz przestępstw informacje, w tym dane osobowe, o sprawcach wykroczeń przeciwko mieniu określonych w art. 119 § 1 i 120 § 1 (kradzież i przywłaszczenie), art. 122 § 1 i 2 (paserstwo) oraz art. 124 § 1 (niszczenie cudzej rzeczy) Kodeksu wykroczeń, osobach podejrzanych o ich popełnienie oraz obwinionych i ukaranych za te wykroczenia, także bez ich wiedzy i zgody. Zapisy rozporządzenia nie są jednak jasne. Pozwalają zatem na szeroką interpretację. Przykładowo, nie określają precyzyjnie, w jakich okolicznościach, w jakim zakresie i na jakiej podstawie można wprowadzić osobę do rejestru, gdy popełni wykroczenie.

Udostępnianie informacji (ustawa o Policji)

Zgodnie z art. 20f ust. 7 ustawy o Policji, informacje przetwarzane w rejestrze wykroczeń udostępnia się bezpłatnie:

  1. organom uprawnionym do prowadzenia czynności wyjaśniających w sprawach o wykroczenia oraz wykonywania czynności w celu zapobiegania wykroczeniom lub wykrywania wykroczeń oraz ich sprawców lub osobom przez nie upoważnionym w związku z prowadzonymi czynnościami wyjaśniającymi lub wykonywanymi czynnościami w zakresie wykrywania i ścigania wykroczeń;
  2. organom uprawnionym do prowadzenia postępowań karnych, postępowań w sprawach nieletnich lub wykonywania czynności w sprawach nieletnich w związku z prowadzonymi postępowaniami;
  3. innym organom lub podmiotom uprawnionym na podstawie przepisów odrębnych do otrzymania takich informacji w zakresie niezbędnym do realizacji ich zadań ustawowych.

Udostępnienie informacji przetwarzanych w rejestrze wykroczeń następuje na pisemny wniosek wyżej wskazanych organów, osób lub podmiotów. Wniosek musi zawierać dane umożliwiające wyszukanie informacji w rejestrze wykroczeń lub w drodze teletransmisji danych – w przypadku organów, osób lub podmiotów, którym administrator nadał uprawnienia dostępu do rejestru wykroczeń oraz przetwarzania informacji w tym rejestrze, jeżeli jest zapewnione odnotowywanie w systemie, kto, kiedy, w jakim celu oraz jakie informacje uzyskał, a także zabezpieczenie techniczne i organizacyjne uniemożliwiające wykorzystanie informacji niezgodnie z celem ich uzyskania oraz jest to uzasadnione specyfiką lub zakresem wykonywania zadań albo prowadzonej działalności (art. 20f ust. 8 ustawy o Policji).

Zgodnie z art. 20f ust. 9 uop, informacje przetwarzane w rejestrze wykroczeń udostępnia się również na pisemny wniosek osobie, której dane osobowe dotyczą.

Sprawy niecierpiące zwłoki

Kontrowersyjny wydaje się także § 9 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadkach niecierpiących zwłoki, a w szczególności w trakcie pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie wykroczenia albo podczas wykonywania czynności mających na celu ratowanie życia i zdrowia ludzkiego lub mienia, policjant, o ile przepisy odrębne nie wykluczają takiej możliwości, może uzyskiwać informacje, w tym dane osobowe, od organów lub podmiotów, na podstawie ustnego wniosku. Oznacza to, że w tych szczególnych sytuacjach osoba nieuprawniona uprzednio do dostępu do rejestru, może otrzymać z niego dane ustnie. Taki zapis może już sam w sobie rodzić nadużycia i prowadzić do szerokiego przetwarzania danych osobowych przez osoby nieuprawnione. Oczywiście wszystko zależy od zachowania osób uprawnionych, które te dane udostępniają.

Usunięcie danych z rejestru

Zgodnie z art. 20f ust. 15 ustawy o Policji, umieszczone w rejestrze dane osobowe usuwa się po upływie 3 lat od dnia ich wprowadzenia. Chyba że przed upływem tego terminu do rejestru zostały wprowadzone dane o kolejnym czynie takiej osoby stanowiącym wykroczenie. Istnieje możliwość usunięcia danych z rejestru przed upływem 3-letniego terminu. Ma to miejsce w razie uniewinnienia osoby, której dane dotyczą. Będzie tak w razie odmowy wszczęcia wobec niej postępowania lub jego umorzenia prawomocnym orzeczeniem sądu. Może się tak również zdarzyć w przypadku śmierci tej osoby. Oprócz tego może także nastąpić stwierdzenie przez uprawniony organ braku podstaw do pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności za wykroczenie. Jeżeli nie zachodzi przesłanka dalszego przetwarzania danych osobowych dotyczących tej osoby w związku z innym czynem odnotowanym w rejestrze.

Dane osobowe pokrzywdzonych usuwa się z rejestru wykroczeń wraz z usunięciem danych sprawcy czynu, którym zostały one pokrzywdzone.

Usunięcia danych osobowych z rejestru wykroczeń dokonuje komisja powołana przez Komendanta Głównego Policji. Sporządza ona protokół z tych czynności.

Za dużo gromadzonych danych?

Podsumowując, powstał więc kolejny rejestr, który będzie dostępny dla organów ścigania. Może on zawierać niemalże nieograniczony zakres informacji. Jak wspomniano, policja będzie mogła udostępniać te dane nie tylko innym służbom czy sądom. Inne organy lub podmioty uprawnione do otrzymywania takiej informacji w zakresie niezbędnym do realizacji ich zadań również mogą otrzymać dostęp do danych. Może okazać się, że w rzeczywistości trudno będzie ocenić, gdzie ostatecznie te dane będą trafiać. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że do rejestru będą też trafiać dane pokrzywdzonych. Nastąpi to bez ich wiedzy i zgody. Może to stanowić pewne zagrożenie dla prawa do prywatności. Cel stworzonego rejestru wydaje się bowiem nie uzasadniać zbierania aż tak obszernych danych.

chevron-down
Copy link