Nie taki sąd straszny jak go malują

Wizyta w sądzie jest bez wątpienia wydarzeniem stresującym. Szczególnie, jeśli zostałeś wezwany w charakterze świadka lub gdy jesteś stroną postępowania. Nie tylko musisz stanąć przed składem sędziowskim, ale jeszcze złożyć składne i zgodne z prawdą zeznania. Co należy zabrać ze sobą na rozprawę? Jak zwracać się do sędziego? Czy trzeba się elegancko ubrać?

Zawiadomienie o terminie rozprawy – i co dalej?

Zawiadomienie o terminie rozprawy otrzymasz listem poleconym. Znajdują się w nim wszystkie niezbędne informacje: data i godzina rozprawy, numer sali, adres sądu, dane stron postępowania, sygnatura sprawy. Czasami sąd wskazuje również przewidywany czas trwania rozprawy. Póki co jest to niestety rzadka praktyka. Warto wiedzieć, że nieodebranie listu nie oznacza, że nie musisz stawiać się na rozprawę. W polskim prawie obowiązuje tzw. domniemanie doręczenia. Pojęcie to oznacza, że w sytuacji, gdy list został wysłany na prawidłowy adres, mimo jego nieodebrania uznaje się, że został on doręczony prawidłowo. Pamiętaj również, że niestawienie się na rozprawie i nieusprawiedliwienie swojej nieobecności, jeśli twoja obecność była obowiązkowa, może się wiązać z nałożeniem grzywny. Jej wysokość może wynosić nawet 3.000 złotych. Ponadto w przypadku uporczywego niestawiania się na rozprawę sąd może nakazać doprowadzenie przez policję.

O tym, czy obecność jest obowiązkowa, czy też nie, również dowiesz się z treści zawiadomienia o rozprawie. Jednakże nawet jeśli obecność nie jest obowiązkowa, ale jesteś stroną postępowania, warto w rozprawie uczestniczyć. Jest to istotne szczególnie wtedy, gdy nie reprezentuje cię profesjonalny pełnomocnik. Wtedy masz pewność, że nic cię nie ominie.

Jak się ubrać? Restrykcyjne zasady dotyczące ubioru podczas rozprawy obowiązują jedynie sędziów, prokuratorów oraz profesjonalnych pełnomocników. Pozostali uczestnicy postępowania, w tym strony i świadkowie, powinni ubrać się czysto i schludnie. To nie musi być od razu trzyczęściowy garnitur czy garsonka. Jednakże lepiej zapomnij o krótkich spodenkach, klapkach, głębokich dekoltach czy t-shirtach z obscenicznymi rysunkami. W zupełności wystarczy koszula czy elegancki sweter. Pamiętaj o starej zasadzie "jak Cię widzą, tak Cię piszą" i zgodnie z nią przygotuj sobie garderobę na rozprawę.

Co zabrać na rozprawę, a co lepiej zostawić w domu?

Jeśli będziesz zeznawać, koniecznie musisz mieć ze sobą dokument tożsamości – dowód osobisty albo paszport. Bez niego sąd nie odbierze twoich zeznań.

Na wszelki wypadek warto zabrać ze sobą zawiadomienie. W stresie możesz zapomnieć chociażby numeru sali, w której odbędzie się rozprawa. Mając te informacje przy sobie, na pewno będziesz spokojniejszy. Dobrze jest wziąć ze sobą notatnik i coś do pisania (szczególnie, jeśli jesteś stroną postępowania). W trakcie rozprawy sąd może bowiem wydać postanowienie zobowiązujące na przykład do przedstawienia dodatkowych dokumentów lub uiszczenia zaliczki na biegłego. Może również wyznaczyć termin kolejnej rozprawy. Jeśli byłeś obecny na rozprawie, sąd uzna, że zostałeś prawidłowo zawiadomiony i nie będzie ci wysyłał zawiadomienia o kolejnym terminie. Ponadto w trakcie rozprawy możesz notować wszystko, co dzieje się na sali.

Wejście do sądu wiąże się z koniecznością przejścia przez bramki bezpieczeństwa. Przypominają one te, które znajdują się na lotniskach. Dlatego lepiej zostawić w domu wszystko to, co może być uznane za niebezpieczne narzędzie. Ochroniarz ma prawo zarekwirowania przedmiotów, które wydadzą mu się podejrzane. Nie zabieraj więc ze sobą: scyzoryków, noży, pilniczków, cążek, podręcznego gazu pieprzowego itp.

Przed rozprawą

Udaj się do sądu tak, by dotrzeć kilkanaście minut przed rozpoczęciem rozprawy. Dodatkowy czas przyda ci się do przejścia procedury bezpieczeństwa na bramkach, zostawienia okrycia wierzchniego w szatni (która jest obowiązkowa), znalezienia odpowiedniej sali, ewentualnej wizyty w toalecie. Pamiętaj, że rozprawa może trwać nawet kilka godzin bez przerwy.

Gdy już znajdziesz odpowiednią salę, upewnij się, że twoja rozprawa odbędzie się właśnie w niej. Na drzwiach sali lub w ich pobliżu znajduje się wokanda. Jest to lista spraw, które odbędą się w tej sali, tego dnia. Czasem wokanda ma postać papierową, a czasem elektroniczną. Na wokandzie papierowej rozprawy odbywające się przed twoją mogą być przekreślone. To znaczy, że rozprawy te już się zaczęły (a te jeszcze wcześniejsze – zakończyły). W ten sposób możesz się zorientować, czy jest opóźnienie w wywoływaniu rozpraw. Jeśli np. jest godzina 12:00, a nie jest jeszcze przekreślona sprawa z godziny 11:00, oznacza to, że opóźnienie wynosi minimum godzinę.

Jeśli twoja sprawa jeszcze się nie rozpoczęła, nie pukaj, a tym bardziej nie wchodź na salę. Usiądź i cierpliwie czekaj na wywołanie. Upewnij się, że masz wyłączony telefon. Wywołanie może się odbywać przez głośniki. Częściej jednak z sali wychodzi protokolant, który po prostu informuje, jaka sprawa teraz się rozpocznie. Jeśli wywołano twoją sprawę, możesz wejść na salę rozpraw.

W trakcie rozprawy

Wchodzisz na salę i co dalej? W zależności od tego, w jakim charakterze występujesz w danej sprawie, musisz zająć odpowiednie miejsce. Z prawej strony składu sędziowskiego siadają:

  • pokrzywdzony,
  • oskarżyciel posiłkowy,
  • prokurator,
  • powód,
  • wnioskodawca.

Natomiast z lewej strony jest miejsce dla:

  • oskarżonego,
  • pozwanego,
  • uczestników postępowania.

Świadkowie siadają na ławach dla publiczności, znajdujących się naprzeciwko stołu sędziowskiego. Sąd otwiera rozprawę i najpierw sprawdza listę obecności. Następnie prosi świadków o opuszczenie sali. Protokolant będzie ich wzywał po kolei na salę w celu składania zeznań.

Pamiętaj o podstawowej zasadzie obowiązującej podczas rozprawy - siadasz wtedy, gdy sąd wyraźnie to zakomunikuje. Zawsze, gdy zwracasz się do sądu lub gdy sąd zwraca się do ciebie, powinieneś stać. Wstać należy również wtedy, gdy sąd wchodzi na salę lub ją opuszcza. Stoimy również przy ogłoszeniu wyroku (siadamy, gdy są przedstawia tak zwane ustne motywy rozstrzygnięcia, czyli uzasadnienie wyroku). Stać należy również podczas odbierania przyrzeczenia od świadków.

Składanie wyjaśnień i zeznania

Świadkowie oraz strony w trakcie składania wyjaśnień i zeznań zajmują miejsce za barierką. Przypomina ona swym wyglądem szkolną katedrę, jest umiejscowiona na wprost ławy sędziowskiej i między ławami dla stron postępowania. Na początku sąd zada ci podstawowe pytania o imię i nazwisko, wiek, wykonywany zawód oraz pokrewieństwo względem stron postępowania. Następnie poucza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, ewentualnie o możliwości odmowy ich składania. Następnie zadaje ogólne pytanie: "co wiadomo pani/panu w sprawie?". Po luźnej wypowiedzi przychodzi moment na pytania. Niezależnie od tego, kto je zadaje, zawsze zwracaj się bezpośrednio do sądu, słowami "Wysoki Sądzie", lub "Proszę Sądu".

Większość spraw cywilnych jest nagrywana za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Jest to o tyle komfortowe, że protokolant, sporządzający protokół z rozprawy, nie musi notować każdego wypowiadanego przez ciebie słowa. Sporządza jedynie tzw. protokół skrócony, w którym odnotowuje się najważniejsze elementy wypowiedzi. Jeśli rozprawa nie jest nagrywana, w protokole musi się znaleźć cała twoja wypowiedź. Dlatego ważne jest, by mówić wolno, płynnie i wyraźnie, żeby protokolant nadążał z notowaniem.

Po zeznaniach świadek najczęściej może już opuścić salę i budynek sądu. Czasem jednak sąd prosi świadka o pozostanie na sali rozpraw, żeby uniemożliwić kontakt z pozostałymi świadkami czekającymi na złożenie zeznań.

Po przesłuchaniu wszystkich świadków i strony sąd zamyka rozprawę. W tym momencie, jeśli nie wszystko zostało dostatecznie wyjaśnione, może podać termin następnej rozprawy. Jak pisałam wyżej, stronom obecnym na sali nie zostanie wysłane odrębne zawiadomienie o kolejnym terminie, dlatego datę tę należy zanotować. Jeśli sprawa została dostatecznie wyjaśniona, sąd zamyka przewód sądowy i udziela głosu stronom. Następnie może od razu ogłosić wyrok albo odroczyć jego ogłoszenie. Wraz z wyrokiem sąd prezentuje tak zwane ustne motywy rozstrzygnięcia. Sędzia mówi wtedy swoimi słowami, jakie dowody oraz jakie przepisy prawa doprowadziły do takiego, a nie innego zakończenia postępowania. Orzeka również o kosztach postępowania.