Klauzula dobrych obyczajów a pozbawienie wspólnika prawa do dywidendy

Uchwała wspólników sprzeczna z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godząca w interesy spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika może być zaskarżona w drodze wytoczonego przeciwko spółce powództwa o uchylenie uchwały (249 § 1 k.s.h.).

Zamieszczona w przywołanym przepisie klauzula dobrych obyczajów wyraża ideę słuszności. Odwołuje się do powszechnie uznawanych w kulturze społeczeństwa wartości. Umożliwia dostosowanie ogólnych norm prawnych do konkretnego stanu faktycznego. Odbywa się to przy uwzględnieniu systemu ocen czy zasad postępowania o charakterze pozaprawnym. Ponadto służy realizacji sprawiedliwości w znaczeniu materialnoprawnym, będącej wartością konstytucyjną (wyrok SN z 23 lutego 2017 r., V CSK 230/16).

Warto zapoznać się z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach (z dnia 29 czerwca 2018 r.). W judykaturze powszechnie przyjmuje się bowiem, że wyrażona w art. 249 § 1 k.s.h. klauzula generalna dobrych obyczajów to takie zachowania, które wpływają pozytywnie na funkcjonowanie spółki. Są one związane z postrzeganiem uczciwości kupieckiej przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Jest to zatem, ogólnie rzecz ujmując, przyzwoite postępowanie. Uwzględnia ono w odpowiednim stopniu różne interesy służące wszystkim w spółce.

Pozbawienie wspólnika prawa do dywidendy

W tym kontekście pozbawienie wspólnika uprawnienia do dywidendy może zostać zakwalifikowane jako jego pokrzywdzenie w relacji do spółki tylko wtedy, gdyby ewentualna wypłata zysku nie szkodziła interesom tej osoby prawnej. Nie stałaby zatem w sprzeczności z celem jej działalności. Nie kolidowałaby również z uwarunkowaniami rynkowymi czy koniecznością realizacji potrzebnych inwestycji. Potwierdzenie tych słów można znaleźć w wyroku SA w Białymstoku z 24 listopada 2016r., I ACa 575/16. Pozbawienie prawa do dywidendy można natomiast uznać za sprzeczne z zasadą lojalności. Zasadę tę rozumie się jako obowiązek poszanowania słusznych interesów korporacyjnych wszystkich wspólników. Jeżeli nie znajduje uzasadnienia w sytuacji ekonomicznej spółki i narusza równowagę pomiędzy interesami spółki i prawami wspólników mniejszościowych (zob. wyrok SA w Szczecinie z 15 października 2014r., I ACa 560/14).

Decyzja o przeznaczeniu zysku rocznego na cele związane z działalnością spółki i dalszym jej rozwojem, która wyłącza prawo do dywidendy, powinna uwzględniać, między innymi, cel jej działalności, konieczne do jego realizacji i dalszego rozwoju przedsięwzięcia oraz uwarunkowania rynkowe. Nie można również zapominać, że prawo do udziału w wypracowanym zysku jest jednym z najważniejszych uprawnień wspólnika.

Właściwe rozważenie interesu spółki i wspólnika decyduje o pozytywnej ocenie uchwały zgromadzenia wspólników. Natomiast uchwała zgromadzenia wspólników, przeznaczająca cały zysk roczny na kapitał zakładowy, może być kwalifikowana jako krzywdząca wspólnika w relacji do spółki. Jeśli powoduje długotrwałe wyłączenie zysku z podziału. Uchwała może być krzywdząca także, gdy dywidendy trafiają tylko do niektórych wspólników. Szczególnie w sytuacji, kiedy kapitał zapasowy i kapitał rezerwowy są już bardzo znaczne, a brak oznak dekoniunktury w branży nie usprawiedliwiałby dalszego kumulowania środków w spółce lub przyjęcia takiej polityki rozwojowej, której następstwem jest stałe przeznaczanie zysku na cele rozwojowe albo przeinwestowanie. SN z wyroku z 6 marca 20009r., II CSK 522/08

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 czerwca 2018, I AGa 471/18