Klauzula efektywnej zapłaty

8 lipca 2019
/

ENCYKLOPEDIA PRAWA

KLAUZULA EFEKTYWNEJ ZAPŁATY

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 358 §1 ustawy - Kodeks cywilny, jeśli przedmiot zobowiązania stanowi suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik ma możliwość spełnienia świadczenia w walucie polskiej. Strony mają możliwość jednak zastrzec w umowie, że spełnienie świadczenia może nastąpić wyłącznie w walucie obcej. W takiej sytuacji mamy do czynienia z tzw. klauzulą efektywnej zapłaty. 

Zasada walutowości

Dopiero od niedawna przepisy kodeksu cywilnego przewidują, że świadczenia pieniężne mogą być wykonywane w walucie obcej. Co ciekawe, do 2009 roku, w przypadku świadczeń pieniężnych wynikających z umowy, strony ograniczone były wyłącznie do korzystania z pieniądza polskiego. Takie rozwiązanie sprawiało spory problem przedsiębiorcom, którzy dokonywali wielu transakcji o charakterze transgranicznym. Doprowadziło to do zmiany przepisów. Umożliwiają one obecnie określenie wysokości świadczenia pieniężnego w dowolnej walucie. 

Nowa treść art. 358 §1 k.c. zawiera tzw. upoważnienie przemienne (facultas alternativa). Na tej podstawie dłużnik może spełnić w walucie polskiej świadczenie wyrażone w walucie obcej. Ustawa wskazuje jednak od powyższej zasady pewne wyjątki. Wspomniany przepis nie znajdzie bowiem wszędzie zastosowania. Nie można go zastosować, gdy z ustawy, orzeczenia sądowego lub treści czynność prawnej wynika, że świadczenie można spełnić wyłącznie w walucie obcej. 

Przeczytaj również:
Niedozwolone klauzule umowne

Czym jest klauzula efektywnej zapłaty?

Z treści art. 358 wynika, że ma on charakter dyspozytywny. Oznacza to, że jego zastosowanie może być wolą stron wyłączone bądź ograniczone. Dlatego też strony mogą zawrzeć w treści łączącego je stosunku prawnego klauzulę efektywnej zapłaty.

Klauzula efektywnej zapłaty jest niczym innym jak dodatkowym postanowieniem umownym. Jej istota sprowadza się do pewnego zastrzeżenia w umowie. Mianowicie: wykonanie zobowiązania wyrażonego w walucie obcej nastąpi wyłącznie przez spełnienie świadczenia w tej walucie. Innymi słowy, w przypadku zastrzeżenia w umowie klauzuli efektywnej zapłaty strony wyłączają zastosowanie art. 358 k.c. Zastrzeżenie klauzuli efektywnej zapłaty w umowie nie musi być bezpośrednie. Oznacza to, że takie rozwiązanie może wynikać z dotychczasowej praktyki stron.

Warto w tym miejscu przytoczyć wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 28 listopada 2016 r. I ACa 713/16. Sąd stwierdził wtedy, że jakkolwiek regulacja zawarta w art. 358 k.c. daje podstawę do stwierdzenia, że wierzyciel nie może domagać się spełnienia świadczenia w walucie polskiej, jeżeli świadczenie pieniężne wyrażono w walucie obcej, to jednak strony mogą postanowić inaczej. Zastrzeżenie w tym zakresie dokonane zarówno na rzecz dłużnika, jak i wierzyciela, jeżeli wynika z czynności prawnej, nie musi być przy tym wyraźne i może być dorozumiane (art. 60 k.c).