Konieczność zawiadamiania prokuratora w sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej? – postulat Ministerstwa Sprawiedliwości

24 maja 2021
hello world!

Ministerstwo Sprawiedliwości zawnioskowało o zmiany w przepisach, które miałyby dotyczyć sytuacji, gdy toczy się sprawa o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej, a istnieje zagrożenie dla dobra dziecka. Wówczas sądy rodzinne miałyby obowiązkowo zawiadamiać prokuraturę. Mimo że sądy możliwość taką już mają, to jednak problemem jest brak kompleksowego systemu wsparcia dla krzywdzonego dziecka. Okoliczność uznania udziału prokuratora w sprawie jako potrzebnego będzie zależeć od charakteru danej sprawy.

Zawiadomienie prokuratora

Postulowana zmiana dotyczy art. 59 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 z późn. zm., dalej również jako „k.p.c.”). Zgodnie z obecnym brzmieniem tego przepisu sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny. Z przepisu tego wynika zatem, że jeśli sąd uznaje udział prokuratora za potrzebny, to ma obowiązek przesłać stosowne zawiadomienie.

Co do zasady ocena istnienia potrzeby udziału prokuratora w postępowaniu pozostawiona została sądowi orzekającemu, który dokonuje jej na podstawie okoliczności faktycznych sprawy oraz kierując się oceną prawną, a zwłaszcza oceną istoty i stopnia komplikacji problemów prawnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5 listopada 2018 r., sygn. I ACa 323/18).

W orzecznictwie podkreśla się zarazem, że naruszenie art. 59 k.p.c. może mieć miejsce, jeśli zaniechanie zawiadomienia prokuratora miało wpływ na treść wydanego przez sąd rozstrzygnięcia. Potwierdzenie powyższego stanowi wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 marca 2014 r. (sygn. I ACa 1175/13). Podkreślenia wymaga jednak fakt, że gdy sąd zawiadamia prokuratora w trybie art. 59 k.p.c. o potrzebie wzięcia udziału w procesie, nie oznacza to, że prokurator jest obowiązany w sposób automatyczny wstąpić do prowadzonego postępowania. Decyzja w tym zakresie należy do samego prokuratora, który może odmiennie niż sąd ocenić potrzebę własnego udziału w sprawie.

Obowiązkowy udział prokuratora w sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej

Ministerstwo Sprawiedliwości postuluje, aby prokurator miał obowiązek udziału w sprawie, która toczy się z urzędu i dotyczy ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej, a dodatkowo istnieje podejrzenie zagrożenia dobra dziecka. Często w sytuacjach takich ma się bowiem do czynienia z przestępstwami wobec dzieci. Propozycja Ministerstwa Sprawiedliwości ma znaleźć się w opracowywanym właśnie projekcie zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i Kodeksie postępowania cywilnego. W tym samym projekcie ma zostać również doprecyzowane, że w sprawach rodzinnych wysłuchanie dzieci ma odbywać się w przyjaznych pokojach. Pierwszy raz propozycja taka została wysunięta ze strony ministerstwa już w 2017 r. Podkreślano wówczas, że prokuratura musi mieć możliwość szybkiej i zdecydowanej reakcji w sytuacjach, gdy dzieci spotyka krzywda, a życie i zdrowie niewinnego, bezbronnego dziecka powinno być bezwzględnie chronione. 

Przeczytaj również: Jakie uprawnienia ma rodzic z ograniczoną władzą rodzicielską?

Zawiadomienie prokuratora w sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej czy to dobry kierunek zmian?

Bez wątpienia pozostaje fakt, że dzieci należy otoczyć stosowną ochroną. Jednak czy wysunięta propozycja rzeczywiście pozwoli wzmocnić tę ochronę? Czy rzeczywiście w prawie polskim brakuje tego typu uregulowań? Zgodnie z art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 534, dalej również jako „k.p.k.”) instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

Oznacza to, że obowiązek taki spoczywa m.in. na sądach rodzinnych. Z kolei zgodnie z art. 23 k.p.k. w sprawie o przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego, we współdziałaniu z małoletnim lub w okolicznościach, które mogą świadczyć o demoralizacji małoletniego albo o gorszącym wpływie na niego, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, zawiadamia sąd rodzinny w celu rozważenia środków przewidzianych w przepisach o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Przepisy te statuują więc możliwość komunikacji i współdziałania pomiędzy sądem a prokuraturą.

chevron-down
Copy link