Konsekwencje odmowy przeprowadzenia dowodu z badania krwi w sprawie o ustalenie ojcostwa

10 lutego 2020
hello world!

W procesie o ustalenie ojcostwa, w którym dowód z badania DNA nie może być przeprowadzony, ponieważ matka nie zgadza się na pobranie krwi, domniemanie wywiedzione na podstawie art. 233 § 2 kpc mogłoby stać się przesłanką obalenia domniemania wynikającego z art. 85 § 1 kro, gdyby uzasadniało jednocześnie wniosek, że ojcostwo innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne.

Odmowa zgody na pobranie krwi dla przeprowadzenia dowodu z jej badań, koniecznej ze względu na kategoryczne brzmienie art. 306 kpc powinna być oceniana w świetle art. 233 § 2 kpc (uchwała całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1955 r., C. Prez.166/52, OSN 1953, nr 2, poz. 31,). Brak obowiązku prawnego poddania się zabiegowi pobrania krwi nie uwalnia od procesowych skutków odmowy. Skutki zastosowania przepisu art. 233 § 2 kpc można określić przez art. 231 kpc, dopuszczający ustalanie faktów w drodze domniemania opartego na wnioskowaniu pośrednim, którego podstawę stanowią fakty ustalone uprzednio w sposób pewny. Sąd stosujący art. 233 § 2 kpc może przyjąć, że przeprowadzenie dowodu dałoby wynik zgodny z twierdzeniem strony żądającej jego przeprowadzenia.

Domniemanie obcowania pozwanego z matką dziecka

W sprawie o ustalenie ojcostwa sposób ustalania podstawy faktycznej wyroku przy wykorzystaniu domniemań faktycznych opartych na odmowie zgody wymaganej w art. 306 kpc komplikuje się ze względu na szczególny tryb ustalania ojcostwa oparty na domniemaniu wynikającym z faktu obcowania pozwanego z matką dziecka w tzw. okresie koncepcyjnym (art. 85 § 1 kro). Domniemanie to wiąże sąd na podstawie art. 234 kpc. Ze względu jednak na brak zakazu ustawowego może być obalone. Możliwość obalenia ograniczono jednak w art. 85 § 2 kro wymaganiem, aby ojcostwo innego mężczyzny było bardziej prawdopodobne.

Z takiego uregulowania wypływają pewne konsekwencje. Jeżeli w sprawie istnieją okoliczności potwierdzające w ocenie sądu obcowanie matki dziecka z pozwanym w okresie koncepcyjnym, a matka, odmawiając zgody na pobranie krwi (własnej lub dziecka) do badań biologicznych, uniemożliwia ich przeprowadzenie, to nie można wykluczyć obalenia domniemania z art. 85 § 1 kro za pomocą domniemania wynikającego z art. 233 § 2 kpc. Będzie tak jednak tylko wówczas, gdyby prowadziło to do wniosku, że większe jest prawdopodobieństwo ojcostwa innego mężczyzny. Wniosek ten natomiast został wprowadzony zgodnie z regułami określonymi w art. 233 § 1 kpc. Oznacza to, że uwadze składu orzekającego, ustalającego podstawę faktyczną wyroku, nie uszłaby żadna istotna okoliczność przyznana, udowodniona lub znana powszechnie i urzędowo.

Odmowa na zgodę na pobranie krwi

Zdarzające się w praktyce wypadki odmowy zgody na pobranie krwi w celu przeprowadzenia badań w procesie o ustalenie ojcostwa rodzą pytanie o gwarancję praw procesowych pozwanego. Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał wartość poznawczą dowodu z badań DNA (por. wyrok z dnia 11 października 1999 r., I CKN 885/99, OSNC 2000, nr 5, poz. 96). Stanowisko to jest jednolite. Co do zasady nie pozostają z nim w sprzeczności wyroki podkreślające konieczność wszechstronnej oceny zebranego materiału. Wymóg wszechstronności pozwala bowiem uwzględnić obiektywną wartość dorobku nauk przyrodniczych. Z drugiej natomiast strony nakazuje stawiać wysokie wymagania opiniom opierającym się na analizie DNA tak pod względem zakresu i metody badań, jak też ich opracowaniu w aspekcie biologicznym i matematyczno-statystycznym. Nakazuje też krytyczną analizę sformułowanych wniosków pod kątem zasad logiki.

W razie niejasności lub wątpliwości opinii sąd powinien zasięgać pomocy znawcy hemogenetyki. W ten sposób można wyjaśnić sformułowania specjalistyczne. Przydatność badań DNA w procesie o ustalenie ojcostwa w świetle art. 227 i 217 § 2 kpc wskazuje, że regułą powinno być uwzględnianie wniosku o ten dowód. Badania te oceniane obiektywnie służą dobru dziecka. W razie żądania zgłoszonego w odpowiednim czasie powinny być  zatem przeprowadzone. Natomiast, nieuzasadniony sprzeciw matki na pobranie próbki krwi, niepozwalający rozwiać rzeczywistych wątpliwości co do pochodzenia dziecka, zagraża jego dobru. Może stać się to powodem ograniczenia władzy rodzicielskiej na podstawie art. 109 § 1 kro.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2001 r., II CKN 1140/00

chevron-down
Copy link