Kwoty wolne od podatku w przypadku spadków i darowizn

20 lutego 2020
hello world!

Opodatkowaniu podlega nabycie przez osoby fizyczne (nabywców) jedynie tych własności rzeczy znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP, które zostały enumeratywnie wskazane w ustawie od spadków i darowizn.

Podatek od spadków i darowizn

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (dalej jako „upsd”), podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:

  1. dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, pole­cenia testamentowego;
  2. darowizny, polecenia darczyńcy;
  3. zasiedzenia;
  4. nieodpłatnego zniesienia współwłasności;
  5. zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;
  6. nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

Podatkowi podlega również nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci (art. 1 ust. 2 upsd). Ustawa przewiduje także pewne enumeratywnie wymienione zwolnienia (por. art. 4 i 4a upsd). Dodatkowo ustawodawca zadecydował (w art. 9 upsd), że na powstanie obowiązku podatkowego i na jego zakres będą miały wpływ pewne czynniki. Są nimi:

  • nabycie własności rzeczy i praw majątkowych przez nabywcę następuje od jednej osoby,
  • przynależność nabywcy, na rzecz którego nastąpiło przysporzenie, do określonej grupy podatkowej,
  • wysokość czystej wartości nabycia.

Nabycie od jednej osoby

Ustalenie, czy w określonej sytuacji faktycznej dochodzi do powstania obowiązku podatkowego, a w następstwie tego wysokości podatku, wymaga pewnych ustaleń. Przede wszystkim należy stwierdzić, czy dane przysporzenie, o którym mowa w art. 1 upsd, przy uwzględnieniu zwolnień ustawowych (art. 4 i 4a upsd) nastąpiło od jednej i tej samej osoby.

W sytuacji nabycia przez osobę fizyczną własności rzeczy i praw majątkowych od różnych osób konsekwencje podatkowe przysporzenia w rozumieniu tego przepisu należy rozpatrywać oddzielnie. Przepis wyraźnie bowiem stanowi o nabyciu od „jednej osoby”. Ustawodawca w wymienionym przepisie nie wskazuje przy tym rodzaju osób, od których przysporzenie na rzecz nabywcy prowadzi do konieczności uwzględnienia regulacji komentowanego artykułu.

Wobec powyższego należy przyjąć, biorąc pod uwagę przedmiot opodatkowania i rodzaj osób podlegających opodatkowaniu (czyli osoby fizyczne), że osobami, o których mowa w art. 9 upsd są, co do zasady, z całą pewnością osoby fizyczne i osoby prawne w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Z tego też powodu, przykładowo w przypadku darowizny udzielonej przez obojga małżonków z majątku wspólnego, opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega nabycie przez nabywcę własności rzeczy i praw majątkowych otrzymanych oddzielnie od każdego z małżonkó. Takie uzasadnienie przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 30 marca 2017 r., sygn. I SA/Wr 1401/16.

Kwoty wolne od podatku

Przepis art. 9 ust. 1 upsd nakazuje różnicować pozycję prawną nabywcy od tego, do której z trzech grup podatkowych należy nabywca. Różnicowanie prowadzi w konsekwencji do ustalenia kwoty wolnej od opodatkowania. Względnie natomiast prowadzi do ustalenia obowiązku podatkowego i jego zakresu. I tak, zgodnie z tym przepisem, opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej:

  1. 9637 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej;
  2. 7276 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej; 
  3. 4902 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Do I grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. Warto też pamiętać, że za rodziców uważa się również przysposabiających. Za zstępnych uważa się natomiast także przysposobionych i ich zstępnych. Z kolei do II grupy podatkowej zalicza się zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych. Do III, ostatniej grupy podatkowej, zaliczono innych nabywców. Będą to tak naprawdę osoby, które w stosunku do spadkodawcy nie są w żaden sposób spokrewnione lub spowinowacone.

Grupa zerowa

Niezależnie od powyższego, chociaż nie wynika to już bezpośrednio z ustawowych definicji, na podstawie przepisów obowiązujących od początku 2007 r. można jeszcze wyróżnić dodatkową grupę podatników. Przyjęło się ją nazywać grupą zerową. Ta grupa pod pewnymi warunkami objęta jest całkowitym zwolnieniem z podatku od spadków. Do grupy tej ustawa o podatku od spadków i darowizn zalicza małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Podatnicy, którzy nie korzystają ze zwolnienia przewidzianego dla zerowej grupy podatkowej, są zobowiązani złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru (formularz SD-3). Musi to nastąpić w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Zeznania podatkowego nie trzeba składać w dwóch przypadkach. Po pierwsze, jeżeli w skład spadku weszły jedynie przedmioty wolne od podatku. Po drugie, jeżeli w skład spadku wchodzą rzeczy mieszczące się w kwocie wolnej od opodatkowania. Jeżeli podatnik nie zalicza się do grupy zerowej albo nie może korzystać z przewidzianego dla tej grupy zwolnienia, musi zapłacić podatek. Opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę, od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej tzw. kwoty wolne.

Zasada kumulacji przedmiotowo-podmiotowej

Ustawodawca w art. 9 ust. 2 upsd określa szczególną zasadę. Nakazuje ona łączenie w określonym odcinku czasowym wartości rzeczy i praw majątkowych nabytych przez nabywcę więcej niż jeden raz od tej samej osoby. Funkcją tego przepisu jest wprowadzenie przez ustawodawcę zabezpieczenia przed unikaniem opodatkowania przez potencjalnych nabywców i celowym (w zamierzeniu prowadzącym do ominięcia opodatkowania) dzieleniem przysporzeń w dłuższym okresie czasowym.

I tak, jeżeli nabycie własności rzeczy i praw majątkowych od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie (art. 9 ust. 2 upsd).

Od podatku obliczonego od łącznej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych potrąca się podatek przypadający od opodatkowanych poprzednio nabytych rzeczy i praw majątkowych. Wynikająca z obliczenia nadwyżka podatku nie podlega ani zaliczeniu na poczet innych podatków, ani zwrotowi. Nabywcy obowiązani są w zeznaniu podatkowym wymienić rzeczy i prawa majątkowe nabyte w podanym wyżej okresie.

Regulacja szczególna – nabycie tytułem polecenia

W przypadku nabycia tytułem polecenia za zbywcę uznaje się odpowiednio darczyńcę lub spadkodawcę (art. 9 ust. 4 upsd). W przypadku gdy darczyńca nakłada na obdarowanego tytułem polecenia obowiązek przeniesienia własności rzeczy lub przeniesienia (ustanowienia) praw na rzecz darczyńcy, za zbywcę uważa się obdarowanego. Przepis ten wskazuje polecenie jako tytuł prawny nabycia rzeczy i praw majątkowych. Dla celów ustawy o podatku od spadków i darowizn istotna jest nie tylko prawidłowa identyfikacja osoby dokonującej przysporzenia (zbywcy) Przede wszystkim znaczenie ma również określenie, kto jest nabywcą rzeczy i praw majątkowych wskazanych w poleceniu darczyńcy lub spadkodawcy.

To bowiem określone przez ustawodawcę nabycie przez osoby fizyczne rodzi skutki podatkowe w przedmiotowej ustawie. Ustalenie natomiast nabywcy oraz osoby, od której następuje nabycie, ma w konsekwencji podstawowe znaczenie dla określenia właściwej grupy podatkowej. Tym samym prowadzi do obliczenia kwoty niepodlegającej opodatkowaniu, czy też podstawy opodatkowania i wysokości podatku. W pierwszym przypadku nabycie następuje wskutek stosownego polecenia darczyńcy lub spadkodawcy. W przedmiotowej sytuacji zbywcą w rozumieniu art. 9 ust. 4 upsd (a zatem osobą, od której następuje nabycie) jest sam darczyńca lub spadkodawca. Drugi przypadek dotyczy jedynie nabycia wskutek wykonania polecenia darczyńcy z bezpośrednim skutkiem dla tegoż darczyńcy, polegającego na przeniesieniu na jego rzecz własności rzeczy lub przeniesieniu (ustanowieniu) praw. W tej sytuacji zbywcą (osobą, która dokonuje przysporzenia wskutek wykonania polecenia) jest obdarowany. Dokonuje on de facto stosownego przysporzenia na rzecz osoby fizycznej.

chevron-down
Copy link