Kiedy może nas reprezentować pełnomocnik?

Pełnomocnictwo to upoważnienie innej osoby do działania w naszym imieniu, w konkretnej sytuacji lub też w szeregu czynności dotyczących sprawy (np. reprezentowanie podczas procesu sądowego). Przez pełnomocnika można dokonać praktycznie każdej czynności. Wyjątki wskazane są w konkretnych ustawach i należą do nich m. in. uznanie i zaprzeczenie ojcostwa czy też sporządzenie i odwołanie testamentu.

Przepisy dotyczące udzielania pełnomocnictw zawarte są w dziale VI kodeksu cywilnego. Artykuły 98-109 dotyczą pełnomocnictwa, natomiast artykuły 109(1)-109(8) jego szczególnej formy, jaką jest prokura.

Zgodnie z art. 98 kodeksu cywilnego pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Ustawa nie precyzuje, czym są czynności mieszczące się w ramach zwykłego zarządu. Definicja wynika jednakże z orzecznictwa i komentarzy. Między innymi Stanisław Rudnicki podaje, że za czynności zwykłego zarządu uznaje się załatwianie spraw związanych z normalną eksploatacją rzeczy, pobieranie pożytków i dochodów, uprawę gruntu, konserwację, administrację i szeroko rozumianą ochronę w postaci różnych czynności zachowawczych, jak wytoczenie powództwa o ochronę własności, posiadania, o eksmisję, o zapłatę czynszu, odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia mienia lub uszkodzenia rzeczy, zawieranie umów związanych z zarządem i eksploatacją, a także ze sposobem korzystania z rzeczy przez współwłaścicieli. Innymi słowy ze zwykłym zarządem mamy do czynienia wtedy, gdy na bieżąco gospodarujemy rzeczą. Ponadto nie ponosimy z tego tytułu dodatkowych, nadzwyczajnych wydatków. Nasze czynności natomiast nie prowadzą do zmiany przeznaczenia rzeczy.

Pełnomocnictwo szczególne

Wszystkie czynności przekraczające zwykły zarząd rzeczą do ich dokonania będą wymagały pełnomocnictwa szczególnego. W takim dokumencie powinno być wyraźnie wskazane, do jakiej czynności pełnomocnik jest umocowany.

Zgodnie z art. 99 kodeksu cywilnego jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, np. forma aktu notarialnego, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie.

Inne okoliczności oraz wygaśnięcie pełnomocnictwa

Okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy.

Mocodawca w każdej chwili może odwołać udzielone przez siebie pełnomocnictwo. Wyjątek stanowi sytuacja, w której ma miejsce zrzeczenie się tego prawa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Ponadto umocowanie wygasa automatycznie wraz ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

W sytuacji, gdy pełnomocnik przekroczy zakres swojego umocowania, ważność czynności zależy od ich potwierdzenia przez osobę udzielającą pełnomocnictwa. Mowa o sytuacjach: sprzedaży nieruchomości za niższą cenę niż wynika to z treści pełnomocnictwa albo dokonaniu dodatkowych czynności, do których pełnomocnik nie był umocowany.  Co dzieje się w przypadku braku potwierdzenia? Ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy. Ważne jest również  naprawienie szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o braku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu.

Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna. Wyjątek stanowi sytuacja, w której  druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

Pełnomocnictwo substytucyjne

Kodeks cywilny umożliwia też udzielenie tzw. pełnomocnictwa substytucyjnego. Jest to pełnomocnictwo dalsze. Zostaje ono udzielane kolejnej osobie przez pełnomocnika pierwotnego. Udzielenie substytucji jest możliwe wtedy, gdy możliwość taka wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

W przypadku umocowania kilku pełnomocników do tej samej czynności prawnej, każdy z nich może działać samodzielnie. Z treści pełnomocnictwa nie może jednak wynikać coś odmiennego.