Elementarz prawa restrukturyzacyjnego – nadzorca i zarządca

W postępowaniu restrukturyzacyjnym konieczny jest udział osoby, która będzie kontrolowała bądź zastępowała dłużnika w zarządzaniu jego majątkiem. To, czy w danym postępowaniu będzie występował nadzorca czy zarządca, jest uzależnione od rodzaju prowadzonej procedury restrukturyzacyjnej.

Nadzorca i zarządca – kto może pełnić te funkcje? 

Nadzorcą albo zarządcą może być osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i licencję doradcy restrukturyzacyjnego, wydawaną na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 15 czerwca 2007 roku o licencji doradcy restrukturyzacyjnego. Funkcję tę może również pełnić: spółka handlowa, której wspólnicy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem albo członkowie zarządu reprezentujący spółkę posiadający taką licencję. W postanowieniu, w którym powołuje się nadzorcę sądowego albo zarządcę, należy wskazać numer licencji doradcy restrukturyzacyjnego osoby powołanej do pełnienia funkcji nadzorcy sądowego albo zarządcy lub numer w Krajowym Rejestrze Sądowym spółki powołanej do pełnienia tej funkcji.

Kto nie może być nadzorcą lub zarządcą?

Funkcji nadzorcy bądź zarządcy nie może pełnić osoba fizyczna albo spółka handlowa, która jest:

• wierzycielem lub dłużnikiem dłużnika,
• małżonkiem, wstępnym, zstępnym, jednym z rodzeństwa, powinowatym dłużnika lub jego wierzyciela w tej samej linii czy stopniu, przeszkoda ta trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia,
• osobą pozostającą z dłużnikiem w stosunku przysposobienia lub małżonkiem tej osoby albo osobą pozostającą z dłużnikiem w faktycznym związku, prowadzącą z nim wspólnie gospodarstwo domowe, przeszkoda ta trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia,
• była zatrudniona przez dłużnika na podstawie stosunku pracy albo wykonywała pracę lub świadczyła usługi na rzecz dłużnika na podstawie innego stosunku prawnego, z wyjątkiem wykonywania na rzecz dłużnika czynności doradztwa restrukturyzacyjnego, o których mowa w ustawie o licencji doradcy restrukturyzacyjnego,
• była członkiem organu, prokurentem lub pełnomocnikiem dłużnika albo jest lub w okresie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku restrukturyzacyjnego była wspólnikiem albo akcjonariuszem dłużnika posiadającym udziały albo akcje w wysokości wyższej niż 5% kapitału zakładowego dłużnika lub wierzyciela,
• była spółką powiązaną z dłużnikiem lub jest lub była członkiem organu, prokurentem lub pełnomocnikiem takiej spółki albo jest lub w okresie dwóch lat przed dniem złożenia wniosku restrukturyzacyjnego była wspólnikiem albo akcjonariuszem posiadającym udziały albo akcje w wysokości wyższej niż 5% kapitału zakładowego spółki powiązanej z dłużnikiem.

Zarówno nadzorca jak i zarządca niezwłocznie, jednakże nie później niż wraz z podjęciem pierwszej czynności przed sądem lub sędzią-komisarzem, składają do akt postępowania oświadczenie, że nie zachodzą wyżej wymienione przeszkody. Istnieją jednak pewne niedopuszczalne sytuacje. Do takich należy: powołanie osoby, która była nadzorcą jako zarządcy w postępowaniu dotyczącym tego samego dłużnika.

Odpowiedzialność nadzorcy i zarządcy

Nadzorca i zarządca odpowiadają za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonywania obowiązków. W związku z tym niezwłocznie, jednakże nie później niż wraz z podjęciem pierwszej czynności przed sądem lub sędzią-komisarzem, składają do akt postępowania dokument potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku z pełnieniem funkcji. Koszty ubezpieczenia nie stanowią kosztów postępowania restrukturyzacyjnego.

Źródła finansowania – obowiązek informowania

Ustawodawca nałożył na nadzorcę obowiązek poinformowania dłużnika o dostępnych dla niego źródłach finansowania. Do tych źródeł zalicza się: pomoc publiczną, a także współpracę z dłużnikiem w celu uzyskania tego finansowania. Nadto, jeżeli istnieje taka potrzeba i możliwość, zarządca ma obowiązek podjąć działania w celu uzyskania dodatkowego źródła finansowania działalności dłużnika. Wlicza się w to również uzyskanie pomocy publicznej.

Zarządca

Zarządca jest powoływany przez sąd w postanowieniu o otwarciu postępowania sanacyjnego. Jest on powoływany także w przyspieszonym postępowaniu układowym, gdy dłużnikowi zostanie odebrany zarząd własny. Zarządca niezwłocznie obejmuje zarząd masą sanacyjną.  Zarządza nią. Sporządza spis inwentarza wraz z oszacowaniem. Przygotowuje i odpowiada za realizację planu restrukturyzacyjnego.

Nadzorca układu

Występuje w postępowaniu o zatwierdzenie układu i jest wybierany przez dłużnika. Pełni swoją funkcję na podstawie umowy zawartej z dłużnikiem.

W ramach sprawowanego nadzoru nadzorca układu może kontrolować czynności dłużnika dotyczące jego majątku, a także przedsiębiorstwo dłużnika. Może on także sprawdzać, czy mienie dłużnika, które nie stanowi części przedsiębiorstwa, jest dostatecznie zabezpieczone przed zniszczeniem lub utratą.

Do czynności nadzorcy układu należy w szczególności:

• sporządzenie planu restrukturyzacyjnego,
• przygotowanie wspólnie z dłużnikiem propozycji układowych,
• sporządzenie spisu wierzytelności oraz spisu wierzytelności spornych,
• współpraca z dłużnikiem w zakresie sprawnego i zgodnego z prawem zbierania głosów przy zachowaniu praw wierzycieli,
• złożenie sprawozdania o możliwości wykonania układu.

Nadzorca sądowy

Nadzorca sądowy jest powoływany przez sąd w postanowieniu o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego lub postępowania układowego.

Do czynności nadzorcy sądowego należy w szczególności:

• zawiadomienie wierzycieli o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego,
• sporządzenie planu restrukturyzacyjnego i spisu wierzytelności,
• ocena propozycji układowych, w tym, w razie potrzeby, doradztwo w zakresie ich zmiany w celu zapewnienia zgodności z prawem i możliwości ich wykonania, podejmowanie działań w celu złożenia przez wierzycieli możliwie największej liczby ważnych głosów, udział w zgromadzeniu wierzycieli oraz złożenie opinii o możliwości wykonania układu,
• w przyspieszonym postępowaniu układowym – sporządzenie spisu wierzytelności spornych.

Nadzorca sądowy i zarządca pełnią swoje funkcje do dnia zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego albo uprawomocnienia się postanowienia o jego umorzeniu. Natomiast, jeżeli został złożony uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego albo uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości, nadzorca sądowy i zarządca pełnią swoje funkcje do dnia otwarcia postępowania sanacyjnego albo ogłoszenia upadłości, albo do dnia uprawomocnienia się postanowienia o oddaleniu uproszczonego wniosku albo jego odrzuceniu, albo umorzeniu postępowania o otwarcie postępowania sanacyjnego albo ogłoszenie upadłości.