Nieodpłatna praca na cele społeczne

30 grudnia 2019
hello world!

Zgodnie z art. 20 § 2 pkt 2 Kodeksu wykroczeń, w czasie odbywania kary ograniczenia wolności ukarany jest obowiązany do wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. Według jakich zasad się to odbywa?

Sens prac na cele społeczne

Zgodnie z art. 21 § 1 ustawy Kodeks wykroczeń (dalej jako „kw”), obowiązek określony w art. 20 § 2 pkt 2 kw polega na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w odpowiednim zakładzie pracy, placówce służby zdrowia, opieki społecznej, organizacji lub instytucji niosącej pomoc charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej w wymiarze od 20 do 40 godzin. Wykonywanie prac na cele społeczne ma swoje uzasadnienie. Niektóre prace nie cieszą się bowiem zainteresowaniem. Wykonywanie ich w tej formie ma zatem niewątpliwie społeczne znaczenie. Świadczenie różnych prac usługowych czy porządkowych na rzecz organizacji i instytucji społecznych ma także tę zaletę, że jednostki te mogą uzyskać pewne usługi nieodpłatnie. Jest to istotne dla placówek takich jak placówki służby zdrowia, opieki społecznej, czy tych niosących pomoc charytatywną, a także szkół i przedszkoli.

Zmuszanie do pracy?

Świadczenie prac na cele społeczne nie pozostaje w sprzeczności z normami międzynarodowymi zakazującymi zmuszania do pracy. Świadczenie pracy w ramach kary ograniczenia wolności jest dla sprawcy wykroczenia propozycją uniknięcia kary aresztu lub kary grzywny. Jego decyzja jest tutaj istotna. Jeśli bowiem nie zechce on świadczyć pracy, będzie podlegał innej karze. Innymi słowy, jest to jego własny wybór. Tym samym nie należy traktować wykonywania kary ograniczenia wolności jako formy przymuszania do pracy. Takiego przymusu nie ma. Istnieje natomiast możliwość zmniejszenia dolegliwości ukarania za popełniony czyn.

Potrącenie wynagrodzenia

Jeśli skazany jest zatrudniony, zamiast świadczenia pracy w tej formie, istnieje możliwość orzeczenia w stosunku do niego potrącenia wynagrodzenia w wysokości od 10 do 25% (art. 21 § 2 kw). Kwota potrącenia może być przeznaczona na rzecz Skarbu Państwa albo na określony cel społeczny wskazany przez organ orzekający. Co istotne, w okresie odbywania kary ograniczenia wolności sprawca nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy. Zakaz ten zabezpiecza realizację zasądzonego potrącenia odpowiedniej kwoty z wynagrodzenia za pracę.

Orzekanie i wykonanie kary

We wcześniejszym brzmieniu tego przepisu to sąd określał świadczenie nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. Następowało to wraz ze wskazaniem miejsca, czasu, rodzaju i sposobu wykonywania tego obowiązku. Przedtem powinien on wysłuchać ukaranego. Miało to na celu uzyskanie aprobaty sprawcy dla danej pracy i jej formy.

Obecnie rola sądu ogranicza się wyłącznie do orzeczenia tej kary. Jej wykonaniem zaś zajmuje się wójt, burmistrz lub prezydent miasta („właściwy organ gminy”) pod nadzorem kuratora zawodowego (art. 56 § 1 ustawy Kodeks karny wykonawczy, dalej jako „kkw”).

Wyznaczenie zakładu pracy

Zgodnie z art. 56 § 1 kkw, w celu wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne sąd przesyła odpis orzeczenia właściwemu sądowemu kuratorowi zawodowemu. Jak już wspomniano, właściwy wójt, burmistrz lub prezydent miasta wyznacza miejsca, w których można wykonywać nieodpłatną, kontrolowaną pracę na cele społeczne; podmioty, dla których organ gminy, powiatu lub województwa jest organem założycielskim, a także państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne oraz spółki prawa handlowego z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa lub gminy, powiatu bądź województwa, mają obowiązek umożliwienia skazanym wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne (art. 56 § 2 kkw).

Prezes sądu rejonowego corocznie sporządza opinię dotyczącą potrzeb sądu rejonowego w zakresie wykonywania pracy przez skazanych oraz przesyła ją niezwłocznie właściwemu organowi gminy. Opinia określa w szczególności przewidywaną na kolejny rok kalendarzowy liczbę skazanych zobowiązanych do wykonywania pracy. Jest tam także ujęta niezbędna liczba godzin w przeliczeniu na jednego skazanego oraz, w miarę potrzeby wynikającej z konieczności zapewnienia prawidłowego wykonywania pracy, również miejsce i rodzaj pracy. Następnie właściwy organ gminy wyznacza podmioty. Uwzględnia przy tym opinię prezesa sądu rejonowego.

Zasady przydzielania pracy

Wyznaczony podmiot obowiązany jest przyjąć skazanego skierowanego przez sądowego kuratora zawodowego w celu wykonywania pracy. Musi go pouczyć o obowiązku sumiennej pracy oraz konieczności przestrzegania porządku i dyscypliny w miejscu pracy. Przy przydziale pracy uwzględnia się wiek skazanego, stan jego zdrowia oraz w miarę możliwości posiadane kwalifikacje. Nie wolno przydzielać:

  1. skazanym, którzy w chwili podejmowania pracy nie będą mieli ukończonych 18 lat – prac wzbronionych młodocianym;
  2. kobietom – prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia.

Ponadto podmiot jest obowiązany zapoznać skazanego z przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie odpowiednim dla wykonywanej pracy. Musi mu również zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze, przewidziane na danym stanowisku pracy.

chevron-down
Copy link