Czy cudzoziemcy podlegają przepisom polskiego kodeksu karnego?

25 października 2019
/

Polskie prawo karne chroni każdą osobę przed przemocą. Ochrona ta i karanie jej sprawców należy do zadań państwa. Jak wygląda kwestia odpowiedzialności karnej cudzoziemców?

Cudzoziemcy i ich odpowiedzialność

Cudzoziemcem jest osoba, która nie ma polskiego obywatelstwa (art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach), niezależnie od tego, czy ma jakiekolwiek inne obywatelstwo. Oznacza to, że cudzoziemcami są także bezpaństwowcy.

Co do zasady cudzoziemcy, którzy popełnili przestępstwo lub wykroczenie na terytorium Polski, ponoszą taką samą odpowiedzialność jak obywatele polscy. Toczy się wobec nich identyczne postępowanie i grozi taka sama kara przewidziana przez kodeks karny lub kodeks wykroczeń.

Jednak popełnienie przestępstwa lub wykroczenia przez cudzoziemca może znacząco wpłynąć na możliwość jego dalszego pobytu w Polsce. Skutkiem prawomocnego skazania za popełnienie umyślnego przestępstwa może być wpisanie cudzoziemca do rejestru osób niepożądanych oraz wydanie wobec cudzoziemca decyzji o zobowiązaniu do powrotu (opuszczenia terytorium Polski). Wydanie takiej decyzji wiąże się z utratą prawa pobytu w Polsce, pozwolenia na pracę, unieważnieniem zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego, czasowym zakazem wjazdu do Polski i strefy Schengen. W decyzji o zobowiązaniu do powrotu orzeka się także zakaz ponownego wjazdu na terytorium Polski i strefy Schengen na określony czas.

Terytorium RP

Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej to obszar objęty granicami państwowymi i oddzielającymi Polskę od innych państw i morza pełnego. Ponadto terytorium to stanowią wody wewnętrzne i pas morskich wód terytorialnych oraz przestrzeń powietrzna nad obszarem Polski aż do granicy z przestrzenią kosmiczną i wnętrze ziemi pod tym obszarem. Do terytorium państwa zaliczane jest też tzw. morze terytorialne. Stanowi je obszar wód morskich o szerokości 12 mil morskich liczonych od linii najniższego stanu wody wzdłuż wybrzeża.

Szczegółowe przepisy określają zasady przebiegu granicy np. na rzekach granicznych czy wodach stojących pomiędzy naszym krajem a sąsiednimi państwami. Zawarta w art. 5 ustawy Kodeks karny (dalej jako „kk”) i art. 3 § 1 Kodeksu wykroczeń zasada terytorialności rozciąga odpowiedzialność według prawa polskiego także za czyny popełnione na polskim statku wodnym lub powietrznym poza granicami kraju. Polskiej jurysdykcji podlega więc także cudzoziemiec, który na takim statku popełnił zbrodnię, występek lub wykroczenie, niezależnie od tego, czy pokrzywdzonym jest obywatel polski, czy także cudzoziemiec.

Zasada ochronna zwykła

Zgodnie z art. 110 § 1 kk, ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony skierowany przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o charakterze terrorystycznym. Przepis ten tworzy tzw. zasadę ochronną zwykłą.

Reguła podwójnej karalności

Do przestępstw podlegających działaniu zasady ochronnej zwykłej znajduje zastosowanie reguła podwójnej karalności. Określono ją w art. 111 § 1 kk. Przepis ten stanowi, że warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest uznanie takiego czynu za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu jego popełnienia. Wyjątek stanowi art. 111 § 3 kk, dotyczący polskiego funkcjonariusza publicznego, który pełniąc służbę za granicą popełnił tam przestępstwo w związku z wykonywaniem swoich funkcji, i osoby, która popełniła przestępstwo w miejscu niepodlegającym żadnej władzy państwowej.

Terroryzm

Rzeczpospolita Polska jest stroną wielu międzynarodowych konwencji i protokołów w sprawie zwalczania przestępstw. Wśród określonych tam czynów zabronionych znajdują się także takie, które stanowią przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Zgodnie z art. 115 § 20 kk, przestępstwem o charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony w celu:

  1. poważnego zastraszenia wielu osób,
  2. zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa albo organu organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania określonych czynności,
  3. wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce Rzeczypospolitej Polskiej, innego państwa lub organizacji międzynarodowej – a także groźba popełnienia takiego czynu.

Innymi słowy, Polska jest zobowiązana z mocy umów międzynarodowych do ścigania wielu przestępstw o charakterze terrorystycznym. Zgodnie z treścią art. 113 kk polska ustawa karna znajduje do nich zastosowanie niezależnie od regulacji obowiązujących w miejscu popełnienia. Przepis ten ma pierwszeństwo przed art. 110 § 1 kk.

Przeczytaj również:
Wirtualne waluty a walka z terroryzmem

Zasada odpowiedzialności zastępczej

Artykuł 110 § 2 kk tworzy zasadę odpowiedzialności zastępczej. Dotyczy ona cudzoziemców (czyli osób niemających polskiego obywatelstwa), którzy popełnili za granicą przestępstwo zagrożone w ustawie karnej polskiej karą o górnej granicy ustawowego zagrożenia przekraczającej 2 lata pozbawienia wolności. Kolejnym warunkiem karalności jest, aby czyn był uznany za przestępstwo również w miejscu jego popełnienia (art. 111 § 1 kk), chyba że popełniono go na terytorium niepodlegającym żadnej władzy państwowej (art. 111 § 3 kk). Konieczne jest wreszcie, aby sprawca przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie postanowiono go wydać. Wydanie sprawcy podlegającego działaniu omawianej zasady ma pierwszeństwo przed osądzeniem czynu w Polsce.