Odpowiedzialność za narażenie dziecka na niebezpieczeństwo

10 listopada 2020
hello world!

Jaka jest odpowiedzialność za narażenie dziecka na niebezpieczeństwo?

Dopuszczenie do przebywania małoletniego w okolicznościach niebezpiecznych

Zgodnie z art. 106 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 821 z późn. zm., dalej również jako „k.w.”) kto mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7 albo nad inną osobą niezdolną rozpoznać lub obronić się przed niebezpieczeństwem, dopuszcza do jej przebywania w okolicznościach niebezpiecznych dla zdrowia człowieka, podlega karze grzywny albo karze nagany.

Przedmiotem ochrony tego wykroczenia jest bezpieczeństwo zdrowotne wskazanych tam osób, które same nie są w stanie rozpoznać, a w rezultacie unikać sytuacji niebezpiecznych. Nie sposób podzielić poglądu, że bezpieczeństwo wskazanych w przepisie osób stanowi jedynie uboczny przedmiot ochrony. Zasadniczym przedmiotem ochrony jest bowiem przestrzeganie obowiązku troszczenia się, opieki oraz nadzoru.

Zaliczenie analizowanego czynu do wykroczeń przeciwko osobie jasno wskazuje, że w przepisie chodzi o ochronę konkretnych osób przed zachowaniami potencjalnie dla nich niebezpiecznymi. Obowiązek troszczenia się nie może stanowić podstawowego przedmiotu ochrony. To właśnie bowiem taki obowiązek ma charakter służebny wobec zasadniczej wartości, do której się odnosi. Nie dlatego należy wywiązywać się z obowiązku opieki, że sam w sobie stanowi on pewną cenną dla społeczeństwa wartość. Przyczyna jest inna. Zaniedbania w tym zakresie mogą się okazać niebezpieczne dla małoletnich czy innych bezradnych osób. To właśnie o ochronę i dobro tych osób tak naprawdę chodzi.

Przeczytaj również:
Małoletni, nieletni, młodociany – czy to ta sama osoba?

Odpowiedzialność za narażenie dziecka na niebezpieczeństwo – nie jest wymagany skutek

Zabronione zachowanie polega na dopuszczeniu do przebywania osoby wymienionej w przepisie w okolicznościach niebezpiecznych dla zdrowia człowieka. Dopuszczanie będzie polegało na zaniechaniu. Chociaż pojawiają się i głosy odmienne. Odnoszące się do tego, że czyn może polegać także na działaniu. Wydaje się jednak, że nie jest to do końca trafione. Wykroczenie to ma charakter formalny. Do jego dokonania nie jest konieczne wystąpienie jakiegokolwiek skutku.

Okoliczności niebezpieczne dla zdrowia człowieka rozumieć należy jako okoliczności, w których występuje abstrakcyjne niebezpieczeństwo wystąpienia ujemnych następstw dla zdrowia człowieka. Nie jest zatem konieczne wykazanie, że np. małoletni in concreto znalazł się w sytuacji, w której groziło mu jakiekolwiek bezpośrednie niebezpieczeństwo. Wystarczy, że okoliczności, w których przebywał pokrzywdzony, z istoty swojej były niebezpieczne. Zdrowie na gruncie analizowanego przepisu należałoby rozumieć szeroko. Będzie to zatem także zdrowie psychiczne pokrzywdzonego.

Stosowanie przepisu

Stosowanie przepisu wydaje się wymagać pewnej rozwagi ze strony organów wymiaru sprawiedliwości. Zapewne każdemu rodzicowi zdarza się bowiem np. zagapić. W rezultacie czego dziecko choćby przez chwilę znajduje się w sytuacji potencjalnie niebezpiecznej. Przykładem może być sytuacja, kiedy rodzic dogania w pobliżu ruchliwej ulicy dziecko uciekające mu na skutek jego chwilowej nieuwagi.

Przepis nie zawiera przy tym analogicznej do zawartej w art. 160 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1444, dalej również jako „k.k.”) klauzuli niepodlegania karze w przypadku usunięcia pokrzywdzonego z zasięgu niebezpieczeństwa (o czym więcej poniżej). W takich sytuacjach dnia codziennego byłoby zasadne, jak się wydaje, wnikliwe badanie, czy dana sytuacja charakteryzowała się w ogóle społeczną szkodliwością. Czy może jednak można uznać, że mieściła się w ryzyku dnia codziennego. Nie powinno prowadzić to do odpowiedzialności za analizowane wykroczenie.

Ponadto w razie niewątpliwego dopuszczenia do znalezienia się pokrzywdzonego w sytuacji niebezpiecznej dla jego zdrowia, a następnie usunięcia źródła niebezpieczeństwa czy zabrania pokrzywdzonego z niebezpiecznego miejsca po zorientowaniu się przez sprawcę, że takie niebezpieczeństwo istniało, sąd z pewnością powinien rozważyć zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary lub nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Odpowiedzialność za narażenie dziecka na niebezpieczeństwo – zaniedbania względem dziecka

Zaniedbania ze strony sprawcy muszą się odnosić do małoletniego, który nie ukończył jeszcze 7. roku życia, lub do innej osoby niezdolnej rozpoznać lub obronić się przed niebezpieczeństwem. Osobą taką może być przede wszystkim małoletni, który ukończył wskazany wiek. Ukończenie 7. roku życia oznacza jednak, że dla przypisania odpowiedzialności za wykroczenie niezbędne jest wykazanie, że małoletni nie był w stanie sam rozpoznać niebezpieczeństwa lub się przed nim obronić.

Byłoby to w praktyce tym łatwiejsze, im bliżej tego granicznego wieku jest małoletni. Inne osoby niezdolne do oceny niebezpieczeństwa lub obrony przed nim to osoby, których sprawność intelektualna lub zdolność postrzegania jest obniżona na tyle, że skutkuje to właśnie niezdolnością do rozpoznania niebezpieczeństwa i/lub niezdolnością do obrony przed nim.

Taka przyczyna niezdolności do oceny niebezpieczeństwa lub obrony przed nim może być stała (kalectwo) lub przejściowa (unieruchomiona w gipsie noga). Warto również podkreślić, iż wykroczenia tego dopuścić się może jedynie osoba, na której spoczywa obowiązek opieki nad małoletnim do lat 7 albo nad inną osobą niezdolną rozpoznać lub obronić się przed niebezpieczeństwem.

Zbieg przepisów

Charakter pozorny ma zbieg art. 106 k.w. z art. 160 k.k. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Stanowi o tym art. 160 § 1 k.k. Jeżeli natomiast na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 160 § 2 k.k.). Warto podkreślić, że jeśli osoba obowiązana do opieki dopuszcza do przebywania pokrzywdzonego w okolicznościach, w których występuje bezpośrednie niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia, właściwą podstawą odpowiedzialności sprawcy jest wyłącznie art. 160 k.k. 

chevron-down
Copy link