Odprawa pośmiertna – komu przysługuje?

13 maja 2020
hello world!

W przypadku śmierci pracownika na pracodawcy spoczywa obowiązek wypłaty rodzinie pracownika tzw. odprawy pośmiertnej. Jest ona wypłacana niezależnie od zasiłku pogrzebowego, który przysługuje osobie ponoszącej koszty pogrzebu zmarłego. Komu przysługuje odprawa pośmiertna?

Odprawa pośmiertna - warunek przyznania

Zgodnie z art. 93 § 1 Kodeksu pracy (dalej jako „kp”) w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna.

Wyłącznym warunkiem przyznania odprawy jest pozostawanie pracownika w chwili śmierci w stosunku pracy. Nie ma znaczenia, czy do dnia śmierci pracownik faktycznie wykonywał obowiązki, czy też nie świadczył pracy w związku z trwającym okresem urlopu bezpłatnego, niezdolnością do pracy, czy też nawet jednostronnym lub umownym zwolnieniem z obowiązku świadczenia pracy.

Ustawodawca rozszerzył jednak ochronę na okres po rozwiązaniu stosunku pracy. Konieczne jest jednak, aby zatrudniony pobierał zasiłek chorobowy związany ze stosunkiem pracy (wyroki Sądu Najwyższego z 2 lipca 1976 r., sygn. I PZP 25/76 oraz I PR 112/76). W przypadku zatrudnienia u kilku pracodawców odprawa pośmiertna przysługuje od każdego z nich. Nie mają również znaczenia przyczyny oraz miejsce śmierci pracownika.

Wysokość odprawy

Staż pracy nie warunkuje prawa do odprawy, ma jednak wpływ na jej wysokość. Artykuł 93 § 2 kp reguluje kwestie wysokości odprawy pośmiertnej dla rodziny zmarłego pracownika. I tak, zgodnie treścią tego przepisu, jej wysokość uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi: 

  1. jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat;
  2. trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat;
  3. sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat. 

W tym przepisie odwołano się do stażu zakładowego. Znaczenie ma zatem wyłącznie zatrudnienie u danego pracodawcy. Dlatego okresu dodatkowego zatrudnienia nie wlicza się do stażu warunkującego wysokość odprawy (uchwała Sądu Najwyższego z 29 grudnia 1977 r., sygn. I PZP 40/77).

Komu przysługuje odprawa pośmiertna?

Zgodnie z art. 93 § 4 kp, odprawa pośmiertna przysługuje następującym członkom rodziny pracownika: 

  1. małżonkowi;
  2. innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. 

Należy podkreślić, że małżonek pracownika nie musi spełniać warunków wymaganych do uzyskania renty rodzinnej. Jednak w razie orzeczenia separacji nie nabędzie on prawa do odprawy. Zgodnie z przepisem art. 61(4) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód.

Jednak warto podkreślić, że wyłącznym i wystarczającym warunkiem przyznania małżonkowi odprawy jest pozostawanie w ważnym związku małżeńskim. Nie ma żadnego znaczenia dla prawa do świadczenia, w jakim ustroju majątkowym pozostawali małżonkowie, jak również, czy wspólnie zamieszkiwali i prowadzili gospodarstwo domowe.

Pozostałe osoby bliskie zmarłemu pracownikowi nabywają prawo do odprawy pod warunkiem, że spełniają przesłanki warunkujące otrzymanie renty rodzinnej. W ten sposób ustawodawca odsyła do przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ich rozumieniu uprawnionymi do odprawy pośmiertnej są dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione – do ukończenia 16 lat, a jeżeli kontynuują naukę  – do jej ukończenia, nie dłużej niż do 25 lat (lub do zakończenia ostatniego roku studiów), bez względu zaś na wiek w razie ich całkowitej niezdolności do pracy powstałej w wymienionych okresach.

Prawo do odprawy mają również przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, jeżeli nadto przyjęto je na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego (chyba że śmierć była następstwem wypadku przy pracy) i nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, jeżeli zaś rodzice żyją, gdy nie mogą zapewnić im utrzymania albo gdy ubezpieczony lub jego małżonek był ich prawnym opiekunem.

Odprawa pośmiertna - podział

Zgodnie z art. 93 § 5 kp odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny. Pracodawca zobowiązany jest więc świadczyć jedną odprawę, która jednak podlega podziałowi między osoby uprawnione. Oznacza to, że na zatrudniającym spoczywa obowiązek określenia kręgu uprawnionych. To, z uwagi na przesłanki nabycia świadczenia (odwołanie się do reguł obowiązujących przy rencie rodzinnej), nie jest łatwe. Pracodawca nie zawsze bowiem będzie posiadał wystarczającą wiedzę o stosunkach rodzinnych zmarłego pracownika. 

Co istotne, zgodnie z art. 93 § 6 kp, jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy odpowiedniej kwoty określonej w art. 93 § 2 kp.

Wyłączenie możliwości otrzymania odprawy

Artykuł 93 § 7 kp stanowi, że odprawa pośmiertna nie przysługuje członkom rodziny, o których mowa w § 4, jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie, jakie wypłaciła instytucja ubezpieczeniowa jest nie niższe niż przysługująca odprawa pośmiertna.

Jeżeli odszkodowanie jest niższe od odprawy pośmiertnej, pracodawca jest obowiązany wypłacić rodzinie kwotę stanowiącą różnicę między tymi świadczeniami. Nie ma wątpliwości, że wyłączenie to obejmuje jedynie przypadki, gdy pracodawca w całości partycypuje w składkach związanych z zawartą umową ubezpieczenia.

Bez znaczenia jest nazwa i rodzaj umowy zawartej przez pracodawcę z ubezpieczycielem. Decydujące znaczenie ma to, czy członkowie rodziny otrzymali odszkodowanie (wyrok Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2017 r., sygn. III PK 10/17). Oznacza to, że skutek z art. 93 § 7 kp nie wystąpi, gdy to pracownik w całości lub w części opłacał składki z tytułu ubezpieczenia na życie. Znaczenie ma również, czy odszkodowanie wypłacono osobom wskazanym w art. 93 § 4 kp, czy też innym członkom rodziny. Wyłączenie z § 7 może bowiem nastąpić tylko w pierwszym przypadku i tylko do wysokości wypłaconego uprawnionym członkom rodziny odszkodowania.

chevron-down
Copy link