Kiedy przedsiębiorstwo może ogłosić upadłość?

22 marca 2021
hello world!

Ogłoszenie upadłości zadłużonego przedsiębiorstwa następuje w sytuacji, gdy brak jest widoków na zaspokojenie wszystkich wierzycieli dłużnika. W takich przypadkach na ogół przedsiębiorstwo nie może być już utrzymane, a jego dalsze prowadzenie może skutkować wybiórczym pokryciem długów jednych wierzycieli z pominięciem innych. Jakie są przesłanki ogłoszenia upadłości?

Przesłanki ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 z późn. zm.) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie z przepisami ww. ustawy dłużnikiem jest podmiot posiadający zdolność upadłościową określoną w art. 5 prawa upadłościowego. Zdolność tę posiadają przedsiębiorcy, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne nieprowadzące działalności gospodarczej, wspólnicy osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, wspólnicy spółki partnerskiej oraz osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej. Przesłanką, która umożliwia ogłoszenie upadłości przez dłużnika jest stwierdzenie przez sąd jego niewypłacalności. 

Definicja niewypłacalności

Zgodnie z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 21 sierpnia 2014 r. (sygn. I ACa 60/13) orzekł, że dłużnik jest niewypłacalny, gdy cały jego majątek nie wystarcza na pokrycie długów. Niewypłacalność musi mieć charakter rzeczywisty, musi istnieć realnie. O stanie niewypłacalności można także powiedzieć, że jest to taki stan majątkowy dłużnika, w którym egzekucja prowadzona zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego nie może przynieść zaspokojenia wierzyciela.

Stan niewypłacalności zachodzi także wówczas, gdy wierzyciel może wprawdzie wyegzekwować swoją wierzytelność, ale z dodatkowym znacznym nakładem kosztów, czasu i ryzyka (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 listopada 2014 r., sygn. VI ACa 202/14). Co więcej, przepisy prawa upadłościowego przewidują domniemanie, zgodnie z którym dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a prawa upadłościowego).

Natomiast w przypadku dłużnika, który jest osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, przyjmuje się, że jest on niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Stanowi o tym art. 11 ust. 2 prawa upadłościowego.

Przepis ten kreuje zatem dwie postaci niewypłacalności:

  • pierwszą jest przesłanka utraty zdolności płatniczej; przesłanka ta ma charakter uniwersalny i odnosi się do każdego dłużnika, także takiego, który podlega upadłości konsumenckiej;
  • drugą przesłanką jest natomiast nadmierne zadłużenie. 

Ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa – utrata zdolności płatniczej

O utracie zdolności płatniczej świadczy obiektywny brak możliwości wykonywania przez przedsiębiorcę swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Z tego punktu widzenia bez znaczenia pozostają więc zobowiązania niemające charakteru pieniężnego. Ogólne zasady odpowiedzialności regulowane przepisami prawa cywilnego będą jednak zasadniczo prowadziły do przekształcenia niewykonanego zobowiązania niepieniężnego w pieniężne zobowiązania o charakterze odszkodowawczym. Istotny jest fakt, że jednak to dopiero wymagalność świadczenia pieniężnego, które powstanie w wyniku takiego przekształcenia odpowiedzialności, ma znaczenie na gruncie art. 11 prawa upadłościowego przy dokonywaniu oceny aktualnej kondycji finansowej dłużnika. Niewypłacalność według tej przesłanki może zatem nastąpić w sytuacji, w której dłużnik ma wystarczający majątek (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2002 r., sygn. V CKN 342/01), ale nie ma on charakteru płynnego. Tym samym nie istnieje możliwość bieżącej spłaty jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

Przeczytaj również: Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości

Nadmierne zadłużenie

Alternatywną przesłanką niewypłacalności jest nadmierne zadłużenie, które rozumiane jest jako przewaga wartości zobowiązań pieniężnych nad wartością majątku (w rozumieniu art. 44 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.) – jako aktywów, czyli posiadanych przez podmiot praw majątkowych. Zobowiązanie pieniężne to zobowiązanie wyrażone w pieniądzu. Co istotne, nie wszystkie zobowiązania pieniężne będą miały znaczenie. Do oceny nadmiernego zadłużenia nie wlicza się bowiem przykładowo zobowiązań przyszłych, w tym zobowiązań pod warunkiem zawieszającym (z uwagi na brak pewności co do ich powstania). Nie włącza się także zobowiązań spółki wobec wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki lub innej, podobnej czynności prawnej.

Przeczytaj również: Koronawirus a termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości

chevron-down
Copy link