Na czym polega rozszerzona wspólność majątkowa między małżonkami?

23 marca 2021
hello world!

Stosunki majątkowe małżonków możemy podzielić na ustrojowe stosunki majątkowe oraz stosunki mieszczące się poza ustrojem, będące skutkiem zawierania przez małżonków umów występujących w obrocie, zarówno nazwanych, jak i nienazwanych. Źródłem ustrojowego stosunku majątkowego może być ustawa, przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, umowa, czyli tzw. intercyza, oraz orzeczenie sądu lub przepis prawa w przypadku ustroju przymusowego. Na czym polega rozszerzona wspólność majątkowa między małżonkami?

Wspólność majątkowa jako zasada

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej również jako „k.r.o.”) z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Przeczytaj również: Ustroje majątkowe w małżeństwie

Możliwość zawarcia umowy między małżonkami

Umowa majątkowa małżeńska to umowa, która zawierana jest między małżonkami lub przyszłymi małżonkami, i która prowadzi do wprowadzenia innego majątkowego ustroju małżeńskiego niż ustrój ustawowy. Pozwala ona zatem na dokonanie wyboru takiego ustroju majątkowego, który najbardziej odpowiada interesom i planom małżonków. Celem takiej umowy jest ustalenie zasad, według których mają kształtować się wzajemne stosunki majątkowe małżonków. Zgodnie z art. 47 § 1 k.r.o. małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego określa umowy majątkowe małżonków przez wskazanie ich celu. W uzasadnieniu wyroku z 25 listopada 2003 r. (sygn. II CK 273/02) Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że „celem tego rodzaju umowy jest ustalenie zasad, według których mają kształtować się wzajemne stosunki majątkowe małżonków, a więc uregulowanie – w granicach dozwolonych przez prawo – istnienia i zakresu wspólności ustawowej (art. 47 § 1 k.r.o.)” (zob. także postanowienie Sądu Najwyższego z 22 października 2009 r., sygn. III CZP 67/09). 

Rozszerzona wspólność majątkowa

Zawarcie umowy rozszerzającej wspólność uzasadnione jest w szczególności w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, jeżeli w skład majątku osobistego jednego z małżonków wchodzi gospodarstwo rolne. Pomoc świadczona w gospodarstwie wchodzącym w skład majątku osobistego jednego z małżonków z reguły wykonywana jest poza obowiązkiem wzajemnej pomocy, określonym w art. 23 k.r.o. Po drugie, jeżeli małżonkowie mają wybudować dom na gruncie wchodzącym w skład majątku osobistego jednego z małżonków. Budynek stanowi część składową gruntu, a w konsekwencji jego właścicielem jest małżonek będący właścicielem gruntu. 

Ograniczenia podmiotowe umowy rozszerzającej wspólność

Zgodnie z art. 49 § 1 k.r.o. nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na:

  • przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;
  • prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
  • wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
  • niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Uprawnienia wierzyciela w razie rozszerzenia wspólności majątkowej

Jeżeli wierzytelność powstała przed rozszerzeniem wspólności, wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden małżonek, może żądać zaspokojenia także z tych przedmiotów majątkowych, które należałyby do majątku osobistego dłużnika, gdyby wspólność majątkowa nie została rozszerzona (art. 50 k.r.o.). Oznacza to, że wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, może żądać zaspokojenia z majątku wspólnego także wtedy, gdy:

  • małżonkowie zawrą umowę rozszerzającą wspólność ustawową, a wierzytelność powstała przed jej zawarciem;
  • wierzytelność powstała po zawarciu małżeństwa, ale przed umownym rozszerzeniem wspólności ustawowej;
  • wierzytelność dotyczy majątku osobistego.

Wszystkie powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie.

chevron-down
Copy link