Ograniczona zdolność rozpoznania czynu przeszkodą do skazania bez rozprawy

W dniu 20 grudnia 2018 r. Sąd Najwyższy wydał wyrok dotyczący ograniczonej zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania postępowaniem jako przeszkoda skazania bez rozprawy.

Uwzględnienie wniosku bez poczynienia w nim stosownej korekty niewątpliwie stanowi naruszenie tego warunku określonego w art. 335 § 2 k.p.k., z którego wynika, że skazanie na posiedzeniu może nastąpić tylko w przypadku oczywistego i niebudzącego co do poprawności ustalenia stanu faktycznego.

W przedmiotowej sprawie, kierując wniosek o skazanie na posiedzeniu prokurator dysponował opinią sądowo-psychiatryczną sporządzoną przez biegłych, z której wynika, że z przyczyn chorobowych, tj. z powodu zdiagnozowanych organicznych zaburzeń osobowości, skazany miał w czasie czynu ograniczoną w stopniu znacznym zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem w rozumieniu art. 31 § 2 k.k. Jednak ta istotna dla rozstrzygnięcia okoliczność nie spowodowała korekty wniosku, ani zmiany uzgodnień co do treści wyroku skazującego.

Sąd I instancji nie wziął pod uwagę opinii sądowo-psychiatrycznej

Co kluczowe, uwzględniając wniosek oskarżyciela o skazanie bez rozprawy Sąd Rejonowy również nie wziął pod uwagę treści opinii sądowo-psychiatrycznej, w szczególności nie uznał, że wynikająca z opinii ograniczona poczytalność oskarżonego w czasie czynu wymaga uwzględnienia w treści wniosku oraz poprzedzających go uzgodnień z oskarżonym, co więcej, nie wzbudziło to nawet wątpliwości co do poprawności ustalonych przez prokuratora okoliczności faktycznych, na których oparto wniosek o skazanie na posiedzeniu, w tym co do poczytalności oskarżonego w czasie czynu i jego winy. W tym właśnie trafnie dopatrzył się skarżący rażącego naruszenia prawa procesowego.

Stosownie do treści art. 335 § 2 k.p.k. przesłanką skazania bez przeprowadzenia rozprawy jest brak jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa, w tym winy oskarżonego. W orzecznictwie zauważa się, że jednym z warunków konsensualnego zakończenia postępowania na posiedzeniu – w trybie art. 335 § 1 k.p.k. jest ustalenie, że wątpliwości nie budzi nie tylko zasadnicza kwestia sprawstwa czynu przez określoną osobę, ale wszystkie te okoliczności, które są istotne dla ustaleń o odpowiedzialności karnej sprawcy, w tym dla właściwej oceny prawnej czynu będącego przedmiotem osądu (wyrok SN z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. II KK 272/10).

Naruszenie warunku określonego w art. 335 § 2 k.p.k

W konsekwencji, w ocenie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że jeśli po złożeniu wniosku o skazanie na posiedzeniu, wyjdzie na jaw, że oskarżony miał tempore criminis ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania postępowaniem w rozumieniu art. 31 § 2 k.k., uwzględnienie wniosku przez sąd wymaga dokonania w nim przez strony korekty uwzględniającej tę ujawnioną okoliczność, a to z kolei wymaga zmiany porozumienia miedzy prokuratorem a oskarżonym leżącego u podstaw wniosku. Uwzględnienie wniosku bez poczynienia w nim stosownej korekty niewątpliwie stanowi naruszenie tego warunku określonego w art. 335 § 2 k.p.k., z którego wynika, że skazanie na posiedzeniu może nastąpić tylko w przypadku oczywistego i niebudzącego co do poprawności ustalenia stanu faktycznego.

W konsekwencji Sąd Najwyższy zdecydował o uchyleniu zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego i przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu Sąd Rejonowy uwzględni zapatrywania prawne przyjęte w niniejszym rozstrzygnięciu.