Opóźnienie lub odwołanie pociągu – kiedy przysługuje rekompensata?

„Pociąg pospieszny do Zielonej Góry przybędzie z opóźnieniem około 60 minut. Opóźnienie pociągu może ulec zmianie. Za opóźnienie podróżnych oczekujących przepraszamy”. Czy oprócz przeprosin należy nam się coś jeszcze?

Unijne rozporządzenie dla pociągów dalekobieżnych

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1371/2007 dotyczącego praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym reguluje kwestię wypłaty rekompensat z tytułu opóźnień pociągów. Zgodnie z art. 17 tego aktu prawnego minimalna kwota rekompensaty wynosi:

  • 25% ceny biletu jednorazowego w przypadku opóźnienia wynoszącego od 60 do 119 minut,
  • 50% ceny biletu jednorazowego w przypadku opóźnienia wynoszącego 120 minut lub więcej.

Z tego przepisu nie można jednak skorzystać zawsze. W Polsce ochrona z Rozporządzenia działa w przypadku opóźnień krajowych pociągów dalekobieżnych kategorii:

  • Express InterCity Premium (EIP),
  • Express InterCity (EIC),
  • InterCity (IC),
  • Twoje Linie Kolejowe (TLK),
  • interREGIO (IR)
  • oraz opóźnień wszystkich pociągów międzynarodowych w przejazdach pomiędzy krajami Unii Europejskiej.

Polska bezterminowo wyłączyła natomiast stosowanie tych rekompensat dla pociągów miejskich, podmiejskich i regionalnych. Przepisy nie dotyczą zatem wszystkich przewoźników samorządowych, takich jak:

  • Koleje Mazowieckie,
  • Szybka Kolej Miejska w Warszawie,
  • Warszawska Kolej Dojazdowa,
  • Koleje Dolnośląskie,
  • Koleje Śląskie,
  • Arriva RP,
  • Koleje Małopolskie,
  • Koleje Wielkopolskie,
  • Łódzka Kolej Aglomeracyjna,
  • PKP SKM w Trójmieście,
  • pociągi REGIO Przewozów Regionalnych.

z wyjątkiem pociągów:

  • dalekobieżnych spółki Koleje Mazowieckie – „Słoneczny” (Warszawa – Gdynia – Warszawa) i „Dragon” (Warszawa – Kraków – Warszawa),
  • Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej kursujących na trasie Łódź – Warszawa oraz
  • dalekobieżnych Arrivy RP.

Jak złożyć reklamację?

Jeśli pociąg, którym podróżowaliśmy, należy do którejś z dalekobieżnych kategorii, a opóźnienie wyniosło minimum 60 minut, spełnione zostały już dwie przesłanki do wypłaty rekompensaty. Ostatnią z nich jest wystąpienie do przewoźnika na piśmie w drodze reklamacji. Możemy ją wysłać pocztą albo złożyć w wyznaczonej kasie biletowej przewoźnika (takie kasy dostępne są w większych miastach). Wzory takiego pisma powinny być ponadto dostępne w kasach biletowych. Nie ma konieczności dołączania do reklamacji potwierdzenia, że pociąg rzeczywiście się opóźnił. Przewoźnik ma bowiem dostęp do swoich danych w systemie informatycznym i może potwierdzić taką okoliczność.

Co do zasady przewoźnik przyznaje zwrot w formie bonu zniżkowego na następny zakupiony przez nas bilet kolejowy. Jeśli jednak wyraźnie zaznaczymy w piśmie, że oczekujemy zwrotu w postaci gotówkowej, przewoźnik musi się do naszej prośby dostosować. W takiej sytuacji zwrot otrzymamy:

  • przekazem pocztowym w gotówce na adres wskazany w piśmie lub
  • przelewem bankowym na konto wskazane w reklamacji.

Należy pamiętać o tym, że nie mają znaczenia przyczyny opóźnienia pociągu. Pasażerowie mają prawo do częściowego zwrotu ceny biletu kolejowego nawet w sytuacji, gdy dane opóźnienie spowodowane jest działaniem siły wyższej niezależnej od przewoźnika (wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 26.09.2013 r. w sprawie C-509/11 ÖBB-Personenverkehr AG).

Jednakże przy obliczaniu czasu opóźnienia nie uwzględnia się tych, co do których przewoźnik może udowodnić, że zdarzyły się poza terytorium, na którym stosuje się Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską – np. na terenie Ukrainy czy Białorusi.

Rekompensatę wypłaca się tylko w sytuacji, gdy przekroczyła ona minimalny próg. W Polsce jest to równowartość 4 Euro.

Jak dochodzić rekompensaty na gruncie prawa polskiego?

Powyższe Rozporządzenie ogranicza możliwość dochodzenia rekompensaty za opóźnienia jedynie wskazanych powyżej pociągów. Co natomiast w sytuacji, gdy podróżowaliśmy liniami regionalnymi lub podmiejskimi? W takiej sytuacji swoich praw możemy dochodzić na podstawie kodeksu cywilnego (art. 363 §1 i 471 k.c.) oraz ustawy Prawo przewozowe.

Zgodnie z art. 62 ust. 2 ustawy Prawo przewozowe „przewoźnik odpowiada za szkodę, jaką poniósł podróżny wskutek opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego”. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2008 roku ważność utracił fragment tego przepisu. Do czasu wyroku brzmiał on: „jeżeli szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika”. Innymi słowy: obecnie nie ma znaczenia, jaki był powód opóźnienia lub odwołania pociągu, a powoływanie się przez przewoźnika na brak winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa będzie bezpodstawne.

Jeśli chcemy uzyskać rekompensatę na podstawie przepisów krajowych, konieczne jest udowodnienie straty, jaką ponieśliśmy w związku z opóźnieniem lub odwołaniem naszego środka transportu. W tym przypadku przewoźnik rozpatruje stratę uznaniowo. Może więc nasze roszczenie uznać w całości, w części albo odrzucić. W przeciwieństwie do przepisów unijnych nie jest to więc odszkodowanie za samo opóźnienie pociągu, lecz za udowodnioną stratę materialną, jaką w związku z tym opóźnieniem ponieśliśmy.

W przypadku Rozporządzenia przewoźnik odpowiada za każde opóźnienie, nawet to powstałe bez jego winy. Na mocy przepisów krajowych przewoźnik może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli opóźnienie środka transportu oraz związana z nim nasza szkoda są od niego niezależne. Do zdarzeń nadzwyczajnych zaliczamy takie, co do których:

  • mimo zachowania należytej staranności, przewoźnik nie mógł przewidzieć,
  • na powstanie których przewoźnik nie miał wpływu,
  • których skutkom przewoźnik nie mógł zapobiec (np. drzewo zalegające na torach z powodu silnej wichury, wypadek na przejeździe kolejowym).

Natomiast do kategorii zdarzeń nadzwyczajnych nie zaliczają się takie sytuacje, jak np. samoczynna awaria taboru, niewywołana skutkami zewnętrznymi.

Jeśli decyzja przewoźnika nie będzie dla nas satysfakcjonująca, możemy odwołać się od niej. Po wyczerpaniu trybu reklamacji pasażerowi przysługuje droga sądowa. Może również wystąpić ze skargą do Urzędu Transportu Kolejowego. Skargę złożyć można pisemnie, przez formularz zgłoszeniowy lub mailowo, na adres pasazer@utk.gov.pl.

Dwutorowe dochodzenie roszczeń

Wystąpienie z roszczeniem z Rozporządzenia nie zamyka drogi do dochodzenia rekompensaty na gruncie przepisów krajowych i odwrotnie. Ważne jest jednak, by spełnione były przesłanki zarówno z przepisów polskich, jak i unijnych. Roszczenia te można zawrzeć w jednym piśmie do przewoźnika. Ważne jest, że w przypadku uwzględnienia obu roszczeń przewoźnik nie może umniejszać wypłaty należności z tytułu naprawy szkody o wysokość rekompensaty przyznanej na podstawie przepisów Rozporządzenia (WE) nr 1371/2007 ani odwrotnie.