Raport ONZ na temat polskiego sądownictwa

ONZ wysłała swojego przedstawiciela do Polski, aby ten przyjrzał się zmianom, które ostatnimi czasy bombardują cały system wymiaru sprawiedliwości. Oficjalna wizyta w Polsce odbyła się w dniach 23-27 października 2017 r. Podczas swojej misji wysłannik ONZ spotkał się z różnymi urzędnikami państwowymi, komisarzami zajmującymi się prawami człowieka, sędziami będącymi na różnych szczeblach sądów, prokuratorami, prawnikami, pracownikami akademickimi, z przedstawicielami różnych międzynarodowych i lokalnych organizacji pozarządowych oraz regionalnych.

Podstawowym celem misji była ocena reformy polskiego wymiaru sprawiedliwości przyjętej przez Partię Prawa i Sprawiedliwości po zwycięstwie w wyborach parlamentarnych w październiku 2015 r. Wysłannik ONZ przyznaje, że Polska oczywiście ma prawo do reformy sądownictwa systemu. W swoim raporcie jednak podkreśla, że użyte przez partie środki reformacyjne spowodowały, iż efektem ich zastosowania de facto partia zaszkodziła chronionej konstytucyjnej zasadzie niezależności sądów. Ponadto, umożliwiło to legislacji oraz oddziałom wykonawczym interweniowanie i kontrolowanie wymiaru sprawiedliwości.

Trybunał Konstytucyjny

Pierwszą ofiarą tego zamachu był Trybunał Konstytucyjny. Jego legitymacja i niezależność zostały poważnie naruszone przez skoordynowany zestaw działań ustanowiony przez rząd w celu umożliwienia całkowitej kontroli TK. Obecnie Trybunał nie może zapewnić niezależnej i skutecznej rewizji konstytucyjności aktów ustawodawczych przyjętych przez prawodawcę. Ta sytuacja stwarza poważne wątpliwości co do jego zdolności do ochrony zasad konstytucyjnych oraz do przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności. Po niewątpliwie pomyślnym zakończeniu "wykastrowania" Trybunału Konstytucyjnego, rząd zainkasował kolejne osiągnięcie reformy systemu sądowego.

Partia od maja do grudnia 2017 r. przyjęła trzy akty, które wprowadzają bardzo daleko idące zmiany. Zmiany - dotyczące nie tylko funkcjonowania zwykłych sądów, ale bytu Sądu Najwyższego oraz Krajowej Rady Sądownictwa. Każdemu po zapoznaniu się z tymi aktami powinna się zapalić czerwona lampka. Po przeczytaniu treści aktów, na każdym kroku pojawiają się wątpliwości dotyczące ich zgodności z międzynarodowym standardem prawnym.

Największe obawy jednak budzi niewątpliwie fakt, iż łącznie skutkują wobec sądownictwa tym, że stawiają je pod kontrolą organów wykonawczych i ustawodawczych.

Wdrożenie reform ograniczy kontrolę i równowagę

Wysłannik ONZ konkluduje, że wdrożenie tych ryzykownych reform bez wątpienia ograniczy zdolności organów sądowych do zapewnienia kontroli i równowagi. Ograniczy też ich zasadniczą funkcję, jaką zajmują w promowaniu i ochronie praw człowieka oraz w utrzymaniu zasady prawa.

Wysłannik ONZ zaleca, aby Polska dokonała przeglądu i zapoznała się ze środkami przyjętymi i uznawanymi w świetle międzynarodowych norm. A ponadto żeby zapoznała się ze standardami dotyczącymi niezależności sądownictwa i podziału władzy.

Po wyborach parlamentarnych, które odbyły się w październiku 2015, Prawo i Sprawiedliwość miało podjąć reformy, które w idei miały zapewnić zwiększenie skuteczności wymiaru sprawiedliwość, skrócić czas postępowania sądowego i zwiększyć odpowiedzialność sędziów.

Według partii reforma była już od dawna konieczna w celu przywrócenia publicznego zaufania do sądownictwa. Wysłannik ONZ przyznaje, że polski rząd ma prawo do zreformowania systemu sądowego w celu zwiększenia jego skuteczności oraz zakresu odpowiedzialności sędziów. Nie można jednak uznać, iż środki przyjęte przez większość rządzącą są odpowiednie do osiągnięcia deklarowanych celów. Gdyż absolutnie nie są. Główny efekt jeśli nie główny cel był taki, że środki te miały utrudnić ochronę konstytucyjną. Obalić powszechną zasadę niezależności sądownictwa i umożliwić oddziałom prawodawczym i wykonawczym ingerowania w wymiar sprawiedliwości.
W rezultacie, obecnie, w Polsce zagrożona jest niezależność wymiaru sprawiedliwości jaki wszelkie kontrole instytucjonalne.

Jak już zostało wspomniane pierwszą ofiarą był Trybunał Konstytucyjny.

Niezależność TK została poważnie uszczerbiona

Owszem można przyznać, że dziś Trybunał wciąż funkcjonuje i pełni swoje funkcje - jak określono w Konstytucji – formalnie nie został zmieniony. Jednak legitymacja i niezależność Trybunału Konstytucyjnego została poważnie uszczerbiona. W konsekwencji Trybunał nie może zapewnić niezależności i skutecznego przeglądu konstytucyjności aktów ustawodawczych przyjętych przez prawodawcę. Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości co do zdolności ochrony zasad konstytucyjnych oraz przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności.

Wysłannik ONZ ostrzega polskie władze, że wdrażanie tak poważnych reform w pośpiechu i bez właściwej konsultacji z opozycją, społeczeństwem obywatelskim, Rzecznikiem Praw Obywatelskich a przede wszystkim samymi zainteresowanymi – czyli całym wymiarem sprawiedliwości jest potężnym błędem. Jest zwyczajnie nierozsądne.

Tym bardziej jak te wspomniane reformy wymiaru sądownictwa budzą na arenie międzynarodowej swoiste obawy. Przede wszystkim obawy te dotyczą zgodności z międzynarodowymi standardami prawnymi oraz niedopuszczalnym umieszczeniu władzy sądowniczej pod kontrolą organów wykonawczych i ustawodawczych.

Zalecenie ONZ - rozważenie toczącej się reformy

Wysłannik ONZ zaleca Polsce ponowne rozważenie toczącej się reformy systemu sądownictwa. Zdaniem Przedstawiciela ONZ wszelkie reformy sądownictwa powinny zmierzać przede wszystkim do wzmocnienia niezawisłości i bezstronności sądownictwa, a nie do poddania systemu sądowego kontroli organów wykonawczych i ustawodawczych.

Wskazuje w raporcie, iż reforma – szczególnie tak ważnego dla państwowego szczebla - powinna być wynikiem otwartego, uczciwego i przejrzystego procesu, obejmującego nie tylko większość parlamentarną i opozycję, ale także samo sądownictwo, Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich i społeczeństwo obywatelskie.

Reforma sądownictwa powinna być przeprowadzana zgodnie z obowiązującymi normami i normami dotyczącymi niezależności sądownictwa, podziału władzy i rządów prawa, tym bardziej jeśli widnieją one jako zapisane w Konstytucji RP oraz w licznych traktatach międzynarodowych i regionalnych do którego Polska jest stroną. Winny być brane pod uwagę zalecenia szeregu organów międzynarodowych i regionalnych, takich jak Komitet Praw Człowieka, Komisja Wenecka, OBWE / ODIHR i Komisja Europejska. Ich stanowisko powinno być brane pod uwagę przy opracowywaniu i wdrażaniu środków legislacyjnych i innych w celu wzmocnienia skuteczności i bezstronności sądownictwa.

Przedstawiciel ONZ wskazuje jednoznacznie, iż wyjście z tego krytycznego momentu i poważnego zagrożenia dla niezależności sądownictwa polega na przywróceniu prymatu międzynarodowych standardów dotyczących niezależności sądownictwa oraz na promowaniu procesu demokratycznego i przejrzystego dialogu między wszystkimi zainteresowanymi stronami w oparciu o te zasady. standardy i konieczność potwierdzenia kontroli i równowagi.

http://n-0-124.dcs.redcdn.pl/file/o2/tvn/web-content/m/p1/f/14cfdb59b5bda1fc245aadae15b1984a/e572c06b-6309-4705-886e-1bcc8aa6b44d.pdf