Zmiany przepisów stosowanych wobec nieletnich sprawców przestępstw

9 czerwca 2021
hello world!

Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło się znowelizowania przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 969). Zdaniem ministerstwa obecna ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich jest archaiczna i nie obejmuje wielu czynów karalnych. Celem zmiany przepisów jest skuteczna izolacja młodocianych sprawców najcięższych przestępstw.

Zmiany zapowiadane od dawna

Projekt nowelizacji ustawy o nieletnich był już gotowy wiosną 2019 r., ale prace opóźniły się m.in. w związku z międzyresortowymi ustaleniami. Rzecznik Praw Dziecka apelował jednak o wznowienie prac nad regulującą. Punktem wyjściowym był m.in. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (z 30 czerwca 2015 r.) w sprawie nastolatka umieszczonego w schronisku dla nieletnich.

Decyzją sądu chłopak miał trafić tam na trzy miesiące. Ostatecznie w jego sprawie orzeczono zakład poprawczy z warunkowym zawieszeniem kary na dwa lata próby. Do czasu tego orzeczenia dodatkowo w sumie przez pięć miesięcy przebywał on jednak w schronisku. Tymczasem sąd nie orzekł przedłużenia jego pobytu. Trybunał uznał, że doszło w tej sprawie do naruszania gwarantowanego konwencją prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego. Do opracowania zmian w prawie Ministerstwo Sprawiedliwości powołało specjalną komisję, składającą się m.in. z sędziów rodzinnych. I to ona opracowała założenia nowej ustawy o nieletnich. W międzyczasie przygotowano senacki projekt nowelizacji ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Postępowanie w sprawach nieletnich – Rzecznik Praw Dziecka apeluje o zmiany w przepisach

Rzecznik Praw Dziecka w swoim apelu o wznowienie prac nad nowelizacją podkreślał, że nowe przepisy mają też umożliwić m.in. nieletnim matkom, które znalazły się MOW-ach czy poprawczakach, przebywanie ze swoim dzieckiem. Zgodnie bowiem z obecnymi przepisami nieletnia matka, która urodziła dziecko w trakcie wykonywania środka wychowawczego albo środka poprawczego, w przeciwieństwie do skazanych odbywających karę pozbawienia wolności, nie ma możliwości przebywania ze swoim dzieckiem. Rzecznik Praw Dziecka zwrócił też uwagę na problem zbyt małej liczby rodzajów placówek dla nieletnich. Do młodzieżowych ośrodków wychowawczych trafiają nie tylko nieletni wysłani tam przez sąd, bo nie uczęszczali do szkoły. Przebywają tam również zdemoralizowani nieletni, którzy popełnili poważne przestępstwa.

MS proponuje zmiany – w zakładzie poprawczym do 24. roku życia

Przygotowany w resorcie sprawiedliwości pod nadzorem Michała Wosia projekt ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich ma skutecznie zniechęcić ich do łamania prawa. Nowe przepisy powinny też zapewnić odpowiednie środki reakcji, gdy nieletni popełnią wykroczenie, przestępstwo lub są mocno zdemoralizowani. Wiceminister przedstawił najważniejsze założenia projektu.

Przede wszystkim – zgodnie z nowymi regulacjami – nieletni sprawcy najpoważniejszych przestępstw (takich jak zabójstwo, gwałt, pedofilia) będą obligatoryjnie trafiali do zakładów poprawczych. Dziś zdarza się, że są obejmowani jedynie dozorem kuratora. Zmieni się zatem górna granica wiekowa przebywania w zakładzie poprawczym. Obecnie pozostają w nim osoby maksymalnie do 21. roku życia; bez względu na rodzaj popełnionego czynu karalnego i stosunek do resocjalizacji.

Co więcej, projekt wprowadza możliwość wydłużenia pobytu do trzech lat, jeśli dotychczasowa resocjalizacja nie przyniosła skutku. Decyzję o ewentualnym przedłużeniu pobytu w zakładzie poprawczym będzie podejmował sąd rodzinny. Ponadto każdą osobę, która opuszcza zakład, sąd będzie mógł objąć dozorem kuratora, jeśli będzie miał wątpliwości co do stopnia jej resocjalizacji. Wychowankowie powyżej 21. roku życia będą poddawani resocjalizacji w nowym rodzaju zakładów poprawczych dla nieletnich, którzy ukończyli 21 lat.

Najmłodsi nie staną przed sądem

Nowe surowsze placówki będą przeznaczone dla tych, którzy popełnili czyn karalny i skończyli 13 lat. W wyjątkowych wypadkach trafią tam również osoby, które wprawdzie nie popełniły czynu karalnego, ale są mocno zdemoralizowane (np. piją alkohol, zażywają narkotyki). Środki stosowane wobec tych osób były natomiast nieskuteczne (np. młodzi ludzie wiele razy uciekali z młodzieżowych ośrodków wychowawczych). O umieszczeniu w takiej placówce zdecyduje sąd rodzinny. Co więcej, nowe przepisy określają minimalną granicę wieku odpowiedzialności za demoralizację na poziomie 10 lat.

Dziś w ustawie nie ma zapisu o minimalnym wieku takiej osoby. Przed sądem mogą zatem stanąć nawet dzieci sześcioletnie, które ukradną w sklepie batonik czy pobiją się z kolegami. W takich przypadkach najczęściej też nie ma sensu prowadzić przeciwko uczniowi postępowania, które może skończyć się np. umieszczeniem w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Zdaniem ministerstwa z lepszym skutkiem wychowawczym można rozwiązać problem na miejscu. Dlatego też nowe przepisy umożliwią dyrektorom szkół kierowanie uczniów za mniej poważne występki do prac porządkowych na terenie szkoły i wokół niej.

Postępowanie w sprawach nieletnich – inne zmiany

Ustawa gwarantuje również powołanie komisji ds. środka leczniczego. Komisja wskaże sądowi odpowiednią dla nieletniego placówkę w razie problemów ze zdrowiem psychicznym nastolatka. Na razie sądy rodzinne muszą same radzić sobie z poszukiwaniem właściwego ośrodka terapeutycznego, co jest trudne i opóźnia pomoc. To niezwykle ważne, bo sędziowie alarmują, że przybywa młodych osób wymagających specjalistycznej opieki.

Co więcej, z uwagi na fakt, że w zakładach poprawczych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i schroniskach dla nieletnich odbywają resocjalizację również matki, Ministerstwo Sprawiedliwości – żeby zapewnić im odpowiednie wsparcie – proponuje wydzielenie domów, w których młode matki będą mogły opiekować się swoimi dziećmi. Na tym nie koniec zmian. Nowe przepisy wzmacniają także gwarancje procesowe osób nieletnich. Młodzi ludzie będą mieć prawo do pomocy obrońcy od początku jakichkolwiek czynności z ich udziałem, np. umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub zakładzie leczniczym oraz w razie uzasadnionego podejrzenia dopuszczenia się przez nieletniego czynu zabronionego. Takie prawo będzie przysługiwało nieletnim także w razie wystąpienia innych okoliczności, które sąd rodzinny uzna za utrudniające nieletniemu obronę. Nieletni, których nie stać na adwokata z wyboru, skorzystają z pomocy obrońcy z urzędu. Adwokata wyznaczy sąd rodzinny po stwierdzeniu zaistnienia określonych przesłanek.

Przeczytaj również: Ulga prorodzinna a dziecko przebywające w areszcie

chevron-down
Copy link