Praca podczas upałów? Sprawdź, czy możesz zostać w domu!

19 czerwca 2019
/

Ekstremalnie wysoka temperatura w ciągu kilku minut zmieniła masywnego, żywego mężczyznę, który oddychał, czuł, śmiał się, robił plany i kochał, w nieforemny, zwęglony kształt składający się z resztek tkanek i kości.

Nele Neuhaus


Temperatura, której może uświadczyć przeciętny pracownik w swoim zakładzie pracy może nie jest aż tak ekstremalna jak w wyżej przytoczonym przykładzie. Nie znaczy to jednak, że praca podczas upałów należy do najprzyjemniejszych. Z tego względu pracodawca ma kilka obowiązków do spełnienia, dzięki którym wszelkie zadania, zlecone podwładnym, będą odbywać się w bezpiecznych i higienicznych warunkach.

Praca podczas upałów – dlaczego pracujemy gorzej?

Człowiek jest istotą, która najlepiej funkcjonuję w umiarkowanej temperaturze powietrza (średnio jest to 23°C). Jeżeli odczuwalna temperatura dość wysoko wzrośnie lub drastycznie spadnie, człowiek staje się mniej efektywny. Udowodniono, że w okresie letnim wydajność pracownika spada o 20%. Z tego powodu ustawodawca wprowadził szereg przepisów, które obligują pracodawcę, by ten stworzył odpowiednie warunki pracy. Chodzi o to, żeby osoba pracująca mogła bezpiecznie i skutecznie pełnić swoje obowiązki.

Praca podczas upałów – zadania pracodawcy

Pierwszym i najważniejszym obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie odpowiedniej ilości płynów. Człowiek podczas wysokiej temperatury w większym stopniu traci z organizmu wodę i wartościowe składniki. Zbyt długie działanie bez przysłowiowej szklanki wody może prowadzić co najmniej do odwodnienia organizmu.


Pracodawca jest obowiązany zapewnić wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje, a pracownikom zatrudnionym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych zapewnić oprócz wody, inne napoje. Ilość, rodzaj i temperatura tych napojów powinny być dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb fizjologicznych pracowników. Szczegółowe zasady zaopatrzenia w napoje pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnie uciążliwych określają odrębne przepisy.

§ 112 - rozporządzenia MPiPS z dnia 26 września 1997 r.


Ważne! Miejsce, z którego pracownik ma prawo czerpać wodę nie powinno znajdować się dalej niż 75 m od miejsca pracy. Samo czerpanie wody powinno odbywać się wyłącznie z zaworów czerpalnych (np. kranów).

Upały a praca – czym jest woda zdatna do picia?

Wodą zdatną do picia nazywamy wodę przebadaną przez Państwową Inspekcję Sanitarną. Płyn jest sprawdzany pod względem higieniczno-sanitarnym. Celem jest stwierdzenie, czy jest on możliwy do spożywania przez ludzi. W przypadku, gdy woda płynąca w wodociągach przynależnych do zakładu pracy nie spełnia podstawowych wymogów, pracodawca powinien dostarczyć pracownikom inne napoje.

Ważne! Rodzaj napojów, a także ich ilość, jest uwarunkowana tym, jaką pracę wykonuje pracownik. Ustawodawca nakazuje również zwracać uwagę na potrzeby fizjologiczne zatrudnionych.

Upały a praca – zapewnienie napojów w szczególnie uciążliwych warunkach

Na świecie istnieje wiele zawodów, przy wykonywaniu których upał jest nie tyle delikatnym problemem co pracą w szczególnie uciążliwych warunkach. Z tego względu Rada Ministrów w 1996 roku wydała rozporządzenie, w którym określiła przydział posiłków i napojów. Treść aktu prawnego dotyczy osób wykonujących pracę w bardzo wysokiej temperaturze, która może stanowić realne zagrożenie dla ich życia i zdrowia.

Podczas takiej pracy człowiek bardzo szybko wytraca z organizmu nie tylko wodę, ale również witaminy i sole mineralne. Z tego względu pracownik wykonujący swoje zadanie w szczególnie uciążliwych warunkach powinien, oprócz wody, mieć zapewniony dostęp do napojów wzbogaconych o składniki odżywcze.


(...) Pracodawca zapewnia napoje pracownikom zatrudnionym (...) w warunkach gorącego mikroklimatu, charakteryzującego się wartością wskaźnika obciążenia termicznego (WBGT) powyżej 25°C, (...) przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia (...) powyżej 25°C, (...) na stanowiskach pracy, na których temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C. (...)

§ 4 - Rozporządzenie RM z dnia 28 maja 1996 r.


Upały a praca szczególnie niebezpieczna

W przypadku, gdy pracownik musi działać w warunkach szczególnie niebezpiecznych, pracodawca powinien zwracać uwagę na temperaturę powietrza. Podczas upałów to właśnie na nim ciąży obowiązek oceny, czy dana praca może być realizowana w bezpiecznych warunkach.

Ważne! W celu poprawnej oceny należy wziąć pod uwagę sprawność psychofizyczną każdego z pracowników. (art. 207 - ustawa Kodeks pracy).

Do prac szczególnie niebezpiecznych należy zaliczyć roboty budowlane, a także prace:

  • na wysokości;
  • w zbiornikach i kanałach;
  • we wnętrzach urządzeń technicznych i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych;
  • rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu/jego części;
  • związane z użyciem materiałów niebezpiecznych.

Upały a praca – grzywna dla pracodawcy

W opisanych wyżej przypadkach pracodawca z urzędu ma obowiązek zapewnienia wody i napojów dla swoich pracowników. Nie ma konieczności składania stosownego wniosku przez podwładnego z prośbą o zapewnienie tych produktów. W przypadku, gdy inspektor pracy stwierdzi, że zatrudnieni w zakładzie pracy nie mają dostępu do odpowiedniego rodzaju płynów –  pracodawca może otrzymać karę grzywny w wysokości nawet 30 tys. zł (art. 283 § 1 - ustawa Kodeks pracy).

Upały a praca – odpowiedzialność pracownika

Każdy pracownik, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie niebezpiecznych i ponadto podczas bardzo wysokiej temperatury powietrza ma obowiązek dokonać oceny swoich psychofizycznych zdolności. Jego zadaniem jest podjęcie samodzielnej decyzji, czy potrafi sprawnie funkcjonować w takich warunkach.


W razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.

art. 210 § 1 - ustawa Kodeks pracy


Ważne! Pracownik, który powstrzyma się od pracy z powodów wyżej wskazanych nie może z tego powodu otrzymać pomniejszonego wynagrodzenia. Ważne, żeby pracodawca został poinformowany o fakcie niestawiennictwa w zakładzie pracy z powodu upałów. Istotne jest również umotywowanie swojej decyzji poczuciem zagrożenia życia lub zdrowia.

Do osób szczególnie uprzywilejowanych przy odmawianiu stawiennictwa w pracy z powodu upałów są:

  • kobiety w ciąży;
  • młodociani, którzy nie ukończyli 18 lat (gdy temperatura w pomieszczeniu przekroczy 30°C);
  • osoby z poważnymi chorobami.