Premia uznaniowa mniej uznaniowa niż kiedyś

Pracodawca często ujmuje w treści umowy postanowienia o wypłatach premii uznaniowej zamiast regulaminowej. Jest to spowodowane panującym przeświadczeniem, iż pracownik w razie braku „uznania” ze strony pracodawcy co do jej wypłaty nie będzie mógł wystąpić na drogę sądową z roszczeniem.

Premia uznaniowa

Premia uznaniowa jest rodzajem nagrody, o której przyznaniu decyduje pracodawca według uznania. To oznacza, że pracodawca posiada całkowitą swobodę w przyznaniu takiej premii pracownikowi albo jej odmowie. Pracownik, aby otrzymać nagrodę, nie jest zobowiązany do spełnienia z góry określonych warunków. Uznaniowy charakter nagrody polega na tym, że zarówno przyznanie jej pracownikowi, jak i określenie wysokości nagrody należy do zakresu swobodnego uznania zakładu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 1977 r., I PR 175/76).

Premia regulaminowa

Natomiast premia regulaminowa jest to składnik wynagrodzenia za pracę wypłacany pracownikowi, który spełnia wymagane warunki określone w regulaminie firmy. Premia regulaminowa jest świadczeniem o innym charakterze niż nagroda. Przysługuje ona na zasadach określonych w przepisach. Zatem może być stworzony odrębny regulamin premiowania w danej firmie. Może być to też ujęte w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania. W razie braku takich aktów może być zapis w umowie o pracę danego pracownika (tak będzie w firmach zatrudniających mniej niż 20 pracowników).

Jednak w ostatnich dwóch latach pogląd sądów w kwestii premii uznaniowych uległ ‘lekkiej’ modyfikacji. Mianowicie coraz częściej się zdarza, że pracownicy występują z roszczeniem o zapłatę premii uznaniowej (mimo, że jakby brak roszczeniowości to jeden z czynników różniących ją od premii regulaminowej).

Występowanie pracowników z roszczeniem o zapłatę dotyczy szczególnie sytuacji, gdy „premię uznaniową” pracodawca wypłaca - co miesiąc w tej samej kwocie – więcej niż jednemu pracownikowi.

Wtedy pracodawca nie może powołać się na to, że „premia uznaniowa” jest w rzeczywistości nagrodą (w rozumieniu art. 105 kodeksu pracy), czyli składnikiem nieroszczeniowym.

Wyrok Sądu Najwyższego

W jednym z ostatnich wyroków dotyczących tego typu sytuacji (III PK 30/16), Sąd Najwyższy podkreślił, że nagrody i wyróżnienia mogą być przyznawane pracownikom, którzy przez wzorowe wypełnianie swoich obowiązków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajności oraz jakości przyczyniają się szczególnie do wykonywania zadań zakładu pracy.

Nagrody są więc świadczeniami wyjątkowymi, które mogą być przyznawane za to, co przekracza zwyczajne obowiązki pracownika. Natomiast jeżeli świadczenie pieniężne nazwane „premią uznaniową”, wypłacane jest pracownikowi:

  • systematycznie,
  • w regularnych odstępach czasu,
  • za zwyczajne wykonywanie obowiązków służbowych,
  • w oderwaniu od przesłanek nagrody określonych w art. 105 kodeksu pracy,
  • jest składnikiem wynagrodzenia za pracę (w szczególności wynagrodzenia urlopowego),

co oznacza, że pracownikowi przysługuje roszczenie o jego wypłatę.

Wobec powyższego jeśli pracodawca regularnie wypłaca co miesiąc „premię uznaniową” w tej samej wysokości i w którymś momencie zdecyduje się pracownika jej pozbawić, pracownik może skutecznie żądać wypłaty takiej „premii”.