Roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości za okres poprzedzający zasiedzenie

W dniu 11 lutego 2019 Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał wyrok dotyczący zagadnień: skutku związania prawomocnym orzeczeniem; roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości za okres poprzedzający zasiedzenie przez właściciela nieruchomości obciążonej wskutek zasiedzenia służebnością przesyłu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, związanie prawomocnym orzeczeniem oznacza, iż sąd obowiązany jest uznać, że kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym wcześniejszym orzeczeniu, nawet jeżeli argumentacja prawna, na której opiera się to rozstrzygnięcie jest nietrafna. W późniejszej sprawie kwestia ta nie może być już w ogóle badana.

Natomiast właścicielowi nieruchomości obciążonej wskutek zasiedzenia służebnością przesyłu nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystania z tej nieruchomości za okres poprzedzający zasiedzenie.

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Zarzuty dotyczące wadliwych ustaleń i oceny prawnej Sądu Okręgowego co do braku podstaw do nabycia przez pozwaną w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu okazały się słuszne z uwagi na zmianę okoliczności po wydaniu przez Sąd Okręgowy zaskarżonego orzeczenia.

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2017 r. Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu w sprawie o sygn. akt IX Ns 327/12 stwierdził, że Skarb Państwa z dniem 2 stycznia 1985 r., a z dniem 1 stycznia 2006 r. nabyły służebności gruntowe odpowiadające treścią służebności przesyłu polegające na prawie nieodpłatnego korzystania z urządzeń przesyłowych i instalacji elektroenergetycznych zlokalizowanych na nieruchomościach powodów, oznaczonych jako działki, których przebieg został oznaczony na mapie sporządzonej przez biegłego z zakresu geodezji i kartografii, stanowiącej integralną część tego orzeczenia, oraz prawie nieodpłatnego korzystania z nieruchomości obciążonych w zakresie niezbędnym do eksploatacji, konserwacji, kontroli, przeglądów, remontów, modernizacji, wymiary i usuwania awarii urządzeń przesyłowych i instalacji wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren tej nieruchomości odpowiednim sprzętem. Postanowienie to jest prawomocne i wiąże Sąd Apelacyjny w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 365 § 1 k.p.c.

Związanie prawomocnym orzeczeniem

Związanie prawomocnym orzeczeniem oznacza, iż sąd obowiązany jest uznać, że kwestia prawna, która była już przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie przez niego rozpoznawanej, kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym wcześniejszym orzeczeniu, nawet jeżeli argumentacja prawna, na której opiera się to rozstrzygnięcie jest nietrafna. W późniejszej sprawie kwestia ta nie może być już w ogóle badana. Konsekwencją związania Sądu Apelacyjnego postanowieniem o stwierdzeniu zasiedzenia służebności gruntowej jest przyjęcie, że pozwana i jej poprzednik prawny nabyli tytuł prawny do korzystania z nieruchomości powodów w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu.

Niezasadne okazały się zarzuty powodów zgłoszone w toku postępowania apelacyjnego dotyczące innego przebiegu linii elektroenergetycznej przez ich nieruchomości po remoncie, który miał miejsce w latach 1996-1997. Były one przedmiotem postępowania dowodowego i stosownej oceny prawnej sądów obu instancji w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia służebności. W oparciu o dowody z opinii biegłych z zakresu geodezji i kartografii oraz energetyki ustalono, że modernizacja linii nie doprowadziła do zmiany jej przebiegu w takim sensie, że linia nadal biegnie w linii pierwotnej instalacji, nie zmieniła się także szerokość pasa technologicznego.

Taki wniosek potwierdzają również dowody z dokumentów złożone przez stronę pozwaną w postępowaniu apelacyjnym w postaci dokumentacji projektowej modernizacji linii elektroenergetycznej relacji P.-P., P.-L. Jej treść wskazuje, że przedmiotem prac remontowych w latach 1996-1997 była modernizacja istniejącej linii, a nie budowa nowej, o czym świadczą sporządzone wówczas: projekty, kosztorysy, protokoły odbioru, a także decyzja o pozwoleniu na budowę, której przedmiotem były remont i modernizacja istniejącej linii napowietrznej 220 kV, a nie budowa nowej.

Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z tego faktu wywodzi skutki prawne

Należy podkreślić, że ciężar dowodu co do innego przebiegu linii energetycznej po modernizacji w latach 1996-1997 spoczywał na powodach, którzy z faktu tego wywodzili skutki prawne (art. 6 k.c.). W ocenie Sądu Apelacyjnego powodowie nie zaoferowali jednak dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Przedstawiony przez nich w sposób wybiórczy materiał dowodowy zebrany w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia nie może stanowić podstawy do stosownych ustaleń w tym zakresie, a zwłaszcza odmiennych od tych, które poczyniły sądy orzekające w tamtej sprawie. Stanowiłoby to naruszenie obowiązującej w postępowaniu cywilnym zasady bezpośredniości, gdyby inny sąd niż ten który przeprowadził postępowanie dowodowe, w oparciu o dowolnie wybrany przez stronę materiał dowodowy z innej sprawy, dokonał odmiennych ustaleń faktycznych (art. 235 § 1 k.p.c.). Należy także podkreślić, że opinie biegłych sporządzone w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia jak i protokoły rozpraw obejmujące zeznania świadków mogą zostać wykorzystane w rozpoznawanej sprawie tylko jako dowody z dokumentów.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny przyjął, że przebieg linii elektroenergetycznej nie uległ zmianie po pracach modernizacyjnych, prowadzonych w latach 1996-1997, a pozwana uzyskała tytuł prawny do władania nieruchomościami powodów w zakresie służebności gruntowych odpowiadających treścią służebności przesyłu. W pozostałym zakresie ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne.

Powodom nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie

Wskutek stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie przez Skarb Państwa i pozwaną służebności gruntowych odpowiadających treścią służebności przesyłu powodom nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości także w okresie przed 1 stycznia 2006 r. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z 30 listopada 2016 r. (III CZP 77/16, Legalis), że właścicielowi nieruchomości obciążonej wskutek zasiedzenia służebnością przesyłu nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystania z tej nieruchomości za okres poprzedzający zasiedzenie. W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że funkcja zasiedzenia sprzeciwia się przyznaniu byłemu właścicielowi wobec posiadacza, który stał się właścicielem (uprawnionym z innego prawa rzeczowego) roszczeń, u których podstaw leży prawo własności, do takich zaś należą roszczenia uzupełniające za okres poprzedzający datę zasiedzenia, w tym roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy.

Ład, porządek prawny, stabilizacja stosunków w zakresie odnoszącym się do własności rzeczy, czyli wszystko to, do czego zapewnienia zmierza zasiedzenie, ulegałoby ponownie zakłóceniu. Byłoby więc to nie do pogodzenia z celem zasiedzenia. Przytoczona argumentacja zasługuje na aprobatę. W konsekwencji należy stwierdzić, że powodom nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości przez pozwaną w zakresie odpowiadającym treści służebności przesyłu, którego podstawę prawną stanowi art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 230 k.c.