Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków – ciekawe rozwiązanie dla przedsiębiorców

W momencie zawarcia małżeństwa powstaje z mocy prawa małżeńska wspólność majątkowa. Jednakże małżonkowie mogą ustanowić między sobą inny ustrój majątkowy.

Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 17 czerwca 2004 r. rozszerzyła katalog małżeńskich umów majątkowych o umowę wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Co ciekawe, w niektórych krajach, jak np. w Niemczech, ustrój ten stanowi podstawowy ustawowy małżeński ustrój majątkowy. Nie jest on również nowością w polskim systemie prawa. W dekrecie z 29 maja 1946 r. Prawo małżeńskie majątkowe, pod nazwą wspólności zysku, został wprowadzony, jako ustrój ustawowy. Funkcjonował on do 1950 roku.

Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków - dla kogo korzystny?

Co istotne, ustrój ten łączy zalety ustroju rozdzielności majątkowej, w jakiej pozostają małżonkowie w czasie jego trwania, z jednoczesnym zapewnieniem bezpieczeństwa ekonomicznego małżonkowi, który z powodu wykonywania obowiązków rodzinnych lub z innych przyczyn np. choroby, nie mógł pracować zarobkowo i powiększać swego majątku albo jego możliwości w tym zakresie były ograniczone. Jest on korzystny dla małżeństw, w których chociażby jeden małżonek prowadzi działalność gospodarczą. Majątek drugiego małżonka jest chroniony bowiem przed wierzycielami. Z kolei po ustaniu ustroju rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków, małżonkowie podzielą się majątkiem po równo.

Wyrównanie dorobków - kiedy i na jakiej zasadzie?

Ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków polega na tym, że w trakcie trwania małżeństwa istnieją tylko majątki osobiste małżonków i nie ma majątku wspólnego.W momencie ustania tego ustroju następuje natomiast wyrównanie dorobków. Tak więc, w czasie trwania rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków między tym ustrojem a ustrojem rozdzielności majątkowej nie ma różnic. Oznacza to, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później, oraz samodzielnie zarządza swoim majątkiem. Natomiast po ustaniu rozdzielności majątkowej, w celu zniwelowania różnicy między dorobkami małżonków, małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż dorobek drugiego małżonka, może żądać od współmałżonka wyrównania dorobków przez zapłatę lub przeniesienie prawa. Powinno nastąpić to w drodze porozumienia między małżonkami. W przypadku sytuacji konfliktowej, zainteresowany małżonek może wytoczyć powództwo o wyrównanie dorobków. Co więcej, z ważnych powodów każdy ze współmałżonków może żądać zmniejszenia obowiązku wyrównania dorobków.

Obliczanie dorobku małżonków

Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. Wzrost wartości może być skutkiem, czy to nabycia nowych przedmiotów do tego majątku, czy też wzrostu wartości dotychczasowych składników. Art. 513 § 2 k.r.o. określa szczegółowe zasady obliczania dorobku małżonków. Przepis ten ma charakter względnie obowiązujący, tak więc małżonkowie mogą w umowie określić inne zasady wyrównania dorobków. Stosownie do rozwiązania kodeksowego, przy obliczaniu dorobków pomija się: przedmioty majątkowe nabyte przed zawarciem umowy majątkowej i wymienione w art. 33 pkt 2, 5-7, 9 k.r.o., to jest:

  • przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
  • przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
  • wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
  • prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcyoraz przedmioty nabyte w zamian za nie. Natomiast do obliczania dorobków dolicza się wartość:
  • darowizn dokonanych przez jednego z małżonków, z wyłączeniem darowizn na rzecz wspólnych zstępnych małżonków oraz drobnych zwyczajowo przyjętych darowizn na rzecz innych osób;
  • usług świadczonych osobiście przez jednego z małżonków na rzecz majątku drugiego małżonka;
  • nakładów i wydatków na majątek jednego małżonka z majątku drugiego małżonka.

Dorobek oblicza się według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności majątkowej i według cen z chwili rozliczenia.

Analizując ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie można także pominąć, jego negatywnych skutków. W szczególności, małżonek znajdujący się w gorszej sytuacji ekonomicznej nie ma wpływu na sposób podejmowania decyzji majątkowych przez drugiego małżonka. Tak więc pomimo tego, że k.r.o. gwarantuje mu udział w majątku dorobkowym małżonka, to jednak nie ma on wpływu na jego utrzymanie w trakcie trwania małżeństwa.